ތަފާތު ޕްލާންޓް ޑިފެންސް ތިއަރީތަކުން ޕްލާންޓް ސްޕެޝަލައިޒްޑް މެޓަބޮލިޒަމްގެ އުސޫލުތައް ބަޔާންކުރުމަށް މުހިންމު ތިއަރީ ގައިޑްލައިންތަކެއް ލިބިގެންދާއިރު، އެ ތިއަރީތަކުގެ މުހިންމު ލަފާތައް އަދިވެސް ޓެސްޓްކުރަން ޖެހެއެވެ. މިތަނުގައި، ވަކިވަކި ގަސްގަހާގެހިން އާބާދީތަކާއި ގާތް ގުޅުންހުރި ބާވަތްތަކަށް ދުންފަތުގެ އެޓެނިއުއޭޓް ސްޓްރޭންސްގެ މެޓަބޮލޯމް ނިޒާމީ ގޮތެއްގައި ދިރާސާކުރުމަށް އަންބަޔަސްޑް ޓެންޑަމް މާސް ސްޕެކްޓްރޮމެޓްރީ (އެމްއެސް/އެމްއެސް) އެނަލިސިސް ބޭނުންކުރިއެވެ. އޮޕްޓިމަލް ޑިފެންސް (އޯޑީ) އަދި މޫވިންގ ޓާގެޓް (އެމްޓީ) ތިއަރީތަކުގެ މުހިއްމު ޕްރިޑިކްޝަންތައް ޓެސްޓްކުރުމަށް އޮނިގަނޑެއް. ޕްލާންޓް މެޓަބޮލޮމިކްސްގެ އިންފޮމޭޝަން ކޮމްޕޮނެންޓަކީ އޯޑީ ތިއަރީއާ އެއްގޮތް އެއްޗެއް ނަމަވެސް، ގަސްކާނާ ކެއުމަށް މެދުވެރިވާ މެޓަބޮލޮމިކްސް ޑައިނަމިކްސްއާ ބެހޭ ގޮތުން އެމްޓީ ތިއަރީގެ މައިގަނޑު ލަފާކުރުމާ ފުށުއަރާ އެއްޗެކެވެ. މައިކްރޯ އިން ފެށިގެން މެކްރޯ އިވޮލިއުޝަނަރީ ސްކޭލް އަށް ޖޭސްމޮނެޓް ސިގްނަލް އަކީ އޯޑީގެ މައިގަނޑު ޑިޓިމިނޭންޓް ކަމަށް ދެނެގަނެވުނުއިރު، އެތިލިން ސިގްނަލް އިން އެމްއެސް/އެމްއެސް މޮލިކިއުލަރ ނެޓްވޯކުން އެނޮޓޭޓް ކޮށްފައިވާ ހަރބިވޯރ ސްޕެސިފިކް ރިސްޕޮންސްގެ ފައިން ޓިއުނިންގ ފޯރުކޮށްދިނެވެ.
ތަފާތު ސްޓްރަކްޗަރތަކެއް ހުންނަ ޚާއްޞަ މެޓަބޮލައިޓްތަކަކީ ޚާއްޞަކޮށް ދުޝްމަނުންގެ ދިފާޢުގައި ގަސްގަހާގެހި ތިމާވެއްޓަށް އެޑެޕްޓޭޝަން ހެދުމުގައި މައިގަނޑު ބައިވެރިންނެވެ (1). ގަސްގަހާގެހިން ފެންނަ ޚާއްޞަ މެޓަބޮލިޒަމްގެ އަޖައިބު ކުރުވަނިވި ތަފާތު ކުރުމުން އޭގެ އިކޯލޮޖިކަލް ފަންކްޝަންތަކުގެ އެތައް ކަންކަމާ ބެހޭ ގޮތުން ދިގު ޒަމާންތަކެއް ވަންދެން ފުން ދިރާސާތަކެއް ކުރުމަށް ބާރުއަޅައި، ގަސްގަހާގެހި އާއި ސޫފިތަކުގެ މުޢާމަލާތުގެ އިވޮލިއުޝަނަރީ އަދި އިކޯލޮޖިކަލް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކަމަށްވާ ގަސްގަހާގެހި ދިފާޢުކުރުމުގެ ނަޒަރިއްޔާތަކުގެ ދިގު ލިސްޓެއް އުފެދިފައިވެއެވެ. ތަޖުރިބާގެ ދިރާސާތަކުން މުހިންމު އިރުޝާދުތަކެއް ލިބިގެންދެއެވެ (2). ނަމަވެސް މި ޕްލާންޓް ޑިފެންސް ތިއަރީތަކަކީ ހައިޕޮތެޓިކަލް ޑިޑަކްޓިވް ރިޒަނިންގގެ ނޯމަޓިވް މަގަށް ތަބާނުވާ ތިއަރީތަކެއް ކަމަށާއި، އޭގައި ކީ ޕްރިޑިކްޝަންތައް ހުރީ އެއް ލެވެލް އޮފް އެނަލިސިސްއެއްގައި ކަމަށް ވެއެވެ (3) އަދި ތިއަރީ ޑިވެލޮޕްމަންޓްގެ ދެން އޮންނަ ސައިކަލް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް ތަޖުރިބާގެ ގޮތުން ޓެސްޓްކޮށްފައިވެއެވެ (4). ޓެކްނިކަލް ލިމިޓެޝަންތަކުގެ ސަބަބުން ޑޭޓާ އެއްކުރުން ވަކި މެޓަބޮލިކް ކެޓަގަރީތަކަށް ހަނިވެ، ޚާއްޞަ މެޓަބޮލައިޓްތަކުގެ ފުރިހަމަ ތަޙުލީލުތައް ބާކީކޮށް، ތިއަރީ ތަރައްޤީއަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ އިންޓަރ ކެޓަގަރީ އަޅާކިޔުންތައް ހުއްޓުވައެވެ (5). މެޓަބޮލޮމިކްސްގެ ފުރިހަމަ ޑޭޓާއާއި އެކި ގަސްގަހާގެހި ގްރޫޕްތަކުގެ މެދުގައި މެޓަބޮލިކް ސްޕޭސްގެ ޕްރޮސެސިންގ ވޯކްފްލޯ އަޅާކިޔުމަށް އާންމު ފައިސާއެއް ނެތުމަކީ މި ދާއިރާގެ ސައިންޓިފިކް މެޗުއަރިޓީއަށް ހުރަސްއެޅޭ ކަމެކެވެ.
ޓެންޑަމް މާސް ސްޕެކްޓްރޮމެޓްރީ (އެމްއެސް/އެމްއެސް) މެޓަބޮލޮމިކްސްގެ ދާއިރާއިން އެންމެ ފަހުގެ ތަރައްޤީތަކުން ދީފައިވާ ސިސްޓަމް ކްލޭޑެއްގެ ވައްތަރުތަކުގެ ތެރޭގައި އަދި ވައްތަރުތަކުގެ މެދުގައި މެޓަބޮލިކް ބަދަލުތައް ފުރިހަމައަށް ސިފަކުރެވޭނެއެވެ. ކެމިސްޓްރީގެ ކުރިން ޢިލްމު ލިބިފައިވުން (5). ތަޙުލީލާއި ކޮމްޕިއުޓިންގގައި ޒަމާނީ ޓެކްނޮލޮޖީތައް އެއްކޮށްލުމުން މެޓަބޮލިކް ޑައިވަރސިޓީގެ އިކޯލޮޖިކަލް އަދި އިވޮލިއުޝަނަރީ ތިއަރީތަކުން ކުރާ ގިނަ ލަފާތަކެއް ދިގުމުއްދަތަކަށް ޓެސްޓްކުރުމަށް ބޭނުންވާ އޮނިގަނޑެއް ލިބިގެންދެއެވެ. ޝެނަން (6) ފުރަތަމަ ފަހަރަށް އިންފޮމޭޝަން ތިއަރީ ތަޢާރަފް ކުރެއްވީ 1948 ވަނަ އަހަރު އޭނާގެ ސެމިނަލް އާޓިކަލްގައި، މަޢުލޫމާތުގެ އަސްލު އެޕްލިކޭޝަން ނޫން އެހެން ގިނަ ދާއިރާތަކެއްގައި ބޭނުންކޮށްފައިވާ މަޢުލޫމާތުގެ ހިސާބުގެ ތަޙުލީލުގެ ބިންގާ އެވެ. ޖީނޮމިކްސްގައި ސިކުނޑި ކޮންޒަރވޭޓިވް މައުލޫމާތު ކިތަންމެ ވަރަކަށް ވެސް ބެލުމަށް އިންފޮމޭޝަން ތިއަރީ ކާމިޔާބުކަމާއެކު ބޭނުންކޮށްފައިވެއެވެ (7). ޓްރާންސްކްރިޕްޓޮމިކްސް ރިސާޗްގައި އިންފޮމޭޝަން ތިއަރީގައި ޓްރާންސްކްރިޕްޓޯމް އަށް އަންނަ ޖުމްލަ ބަދަލުތައް ތަޙުލީލުކުރެއެވެ (8). މީގެ ކުރިން ކުރެވުނު ދިރާސާތަކުގައި، ގަސްގަހާގެހިތަކުގައި ހުންނަ ޓިޝޫ ލެވެލްގެ މެޓަބޮލިކް ތަޖުރިބާ ބަޔާންކުރުމަށްޓަކައި އިންފޮމޭޝަން ތިއަރީގެ ސްޓެޓިސްޓިކަލް ފްރޭމްވޯކް މެޓަބޮލޮމިކްސް އަށް އަމަލުކުރިން (9). މިތަނުގައި، އަޅުގަނޑުމެން އެމްއެސް/އެމްއެސް އަށް ބިނާކޮށްފައިވާ ވޯކްފްލޯ އާއި އާންމު ފައިސާގައި މެޓަބޮލިކް ޑައިވަރސިޓީ ސިފަކުރެވޭ މައުލޫމާތު ތިއަރީގެ ތަފާސްހިސާބު އޮނިގަނޑާ ގުޅުވައިގެން، ގަސްކާނާ ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ މެޓަބޮލޯމްގެ ޕްލާންޓް ޑިފެންސް ތިއަރީގެ މުހިއްމު ލަފާތައް އަޅާކިޔަމެވެ.
ގަސްގަހާގެހި ދިފާއުކުރުމުގެ ތިއަރީ އޮނިގަނޑުތަކަކީ އާންމުކޮށް އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް ހިމެނޭ އޮނިގަނޑުތަކެއް ކަމަށާއި ދެ ބަޔަކަށް ބަހާލެވިދާނެ ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ ގްރޯތް އަދި ކާބަން ފަދަ ޚާއްޞަ މެޓަބޮލައިޓްތައް ޖަމާވުން: ނިއުޓްރިއެންޓް ބެލެންސް ހައިޕޮތެސިސް (13)، ގްރޯތް ރޭޓް ހައިޕޮތެސިސް (14 )، އަދި ގްރޯތް އެންޑް ޑިފެރެންޝިއޭޝަން އިކުއިލިބިލިޓީ ހައިޕޮތެސިސް (15) އެވެ. މި ދެ ސެޓްގެ ތިއަރީތައް ހުންނަނީ ތަޙުލީލުގެ ތަފާތު ފެންވަރުތަކެއްގައެވެ (4). ނަމަވެސް ފަންކްޝަނަލް ލެވެލްގައި ޑިފެންސިވް ފަންކްޝަންތައް ހިމެނޭ ދެ ތިއަރީއެއް ޕްލާންޓް ކޮންސްޓިޓިއުޓިވް އަދި އިންޑަސިބަލް ޑިފެންސްތަކާ ބެހޭ ވާހަކަތަކުގައި ވެރިކަން ކުރެއެވެ: އޯޑީ ތިއަރީ، ގަސްގަހާގެހި އެމީހުންގެ އަގުބޮޑު ކެމިކަލް ޑިފެންސްތަކަށް އިންވެސްޓް ކުރަނީ ހަމައެކަނި ބޭނުންވާ ވަގުތުތަކުގައި ކަމަށް ގަބޫލުކުރާ، މިސާލަކަށް، ޗަސްބިން ޖަނަވާރެއް ހަމަލާދޭއިރު، އެހެންކަމުން، ކުރިއަށް އޮތްތަނުގައި ހަމަލާއެއް ދިނުމުގެ ފުރުސަތަށް ބަލާއިރު، ޑިފެންސިވް ފަންކްޝަނެއް ހުންނަ ކޮމްޕައުންޑް ޙަވާލުކުރެވެއެވެ (10); އެމްޓީ ހައިޕޮތެސިސް އިން ހުށަހަޅަނީ ޑިރެކްޝަނަލް މެޓަބޮލައިޓް ބަދަލުވުމުގެ އެކްސިސްއެއް ނެތް ނަމަވެސް މެޓަބޮލައިޓް ރެންޑަމްކޮށް ބަދަލުވެ، މިހެންވުމުން ގަސްކާނާ ކެއުމަށް ހަމަލާދޭ މެޓަބޮލިކް “މޯޝަން ޓާގެޓް” އަށް ހުރަސްއެޅުމުގެ ފުރުސަތު އުފެދެއެވެ. އެހެން ގޮތަކަށް ބުނާނަމަ، މި ދެ ތިއަރީން ގަސްކާނާ ކެއުމަށްފަހު ދިމާވާ މެޓަބޮލިކް ރިމޯޑެލިންގ އާއި ބެހޭގޮތުން އިދިކޮޅު ލަފާތަކެއް ކުރެވެއެވެ: ޑިފެންސިވް ފަންކްޝަން (OD) އާއި އެކު މެޓަބޮލައިޓްތައް ޔުނިޑައިރެކްޝަނަލް އެކިއުމިއުލޭޝަން އާއި ނޮން ޑައިރެކްޓެޑް މެޓަބޮލިކް ޗޭންޖްސް (MT) އާއި އޮންނަ ގުޅުން (11 ).
އޯޑީ އަދި އެމްޓީ ހައިޕޮތެސިސްގައި ހިމެނެނީ ހަމައެކަނި މެޓަބޮލޯމްއަށް އަންނަ ބަދަލުތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، ވަކި އިކޯލޮޖިކަލް މާހައުލެއްގައި މި މެޓަބޮލިކް ބަދަލުތަކުގެ އެޑެޕްޓިވް ޚަރަދާއި ފައިދާ ފަދަ މި މެޓަބޮލައިޓްތައް ޖަމާވުމުން ކުރިމަތިވާ އިކޯލޮޖިކަލް އަދި އިވޮލިއުޝަނަރީ ނަތީޖާތަކެވެ (16). މި ދެ ހައިޕޮތެސިސް ވެސް ސްޕެޝަލައިޒްޑް މެޓަބޮލައިޓްސްގެ ޑިފެންސިވް ފަންކްޝަން ދެނެގަނެ، އެއީ އަގުބޮޑު ކަމެއް ނުވަތަ ނުވެދާނެ ކަމެއް ނަމަވެސް، އޯޑީ އަދި އެމްޓީ ހައިޕޮތެސިސް ތަފާތުކުރާ މުހިއްމު ޕްރިޑިކްޝަން އޮތީ އިންޑައުސްޑް މެޓަބޮލިކް ބަދަލުތަކުގެ ޑިރެކްޝަނަލިޓީގައެވެ. މިހާތަނަށް އެންމެ ތަޖުރިބާގެ ގޮތުން ސަމާލުކަން ދީފައިވަނީ އޯޑީ ތިއަރީގެ ޕްރެޑިކްޝަން އަށެވެ. މި ޓެސްޓްތަކުގެ ތެރޭގައި ގްރީންހައުސްތަކާއި ގުދުރަތީ ހާލަތްތަކުގައި ވަކި ކޮމްޕައުންޑްތަކުގެ އެކި ޓިޝޫތަކުގެ ސީދާ ނުވަތަ ނުސީދާ ޑިފެންސް ފަންކްޝަންތަކުގެ އިތުރުން ގަސްގަހާގެހި ތަރައްޤީވުމުގެ މަރުހަލާއަށް އަންނަ ބަދަލުތައް ދިރާސާކުރުން ހިމެނެއެވެ (17-19). ނަމަވެސް މިހާތަނަށް އެއްވެސް ޖަރާސީމެއްގެ މެޓަބޮލިކް ޑައިވަރސިޓީގެ ގްލޯބަލް ކޮމްޕްރެހެންސިވް އެނަލިސިސް އަށް ވޯކްފްލޯއަކާއި ތަފާސްހިސާބު އޮނިގަނޑެއް ނެތުމުން، މި ދެ ތިއަރީގެ މައިގަނޑު ތަފާތު ލަފާކުރުން (އެބަހީ މެޓަބޮލިކް ބަދަލުތަކުގެ މިސްރާބު) އަދިވެސް ޓެސްޓްކުރަން ޖެހެއެވެ. މިތަނުގައި، އަޅުގަނޑުމެން މިފަދަ ތަޙުލީލެއް ފޯރުކޮށްދެމެވެ.
ގަސްގަހާގެހިތަކަށް ޚާއްޞަ މެޓަބޮލައިޓްތަކުގެ އެންމެ މުހިންމު އެއް ސިފައަކީ އެއް ގަސްގަހާގެހިން ފެށިގެން، އާބާދީތަކުން ފެށިގެން އެއްގޮތް ބާވަތްތަކާއި ހަމައަށް ހުރިހާ ފެންވަރެއްގައިވެސް އެތަކެތީގެ އިންތިހާއަށް ސްޓްރަކްޗަރަލް ޑައިވަރސިޓީއެވެ (20). ޚާއްޞަ މެޓަބޮލައިޓްތަކަށް އަންނަ ގިނަ ޢަދަދީ ބަދަލުތައް އާބާދީގެ ސްކޭލްގައި ފެންނައިރު، ވަރުގަދަ ކޮލިޓޭޓިވް ތަފާތުތައް އާންމުކޮށް ދަމަހައްޓަނީ ސްޕީޝީސް ލެވެލްގައެވެ (20). އެހެންކަމުން ގަސްގަހާގެހި މެޓަބޮލިކް ޑައިވަރސިޓީ އަކީ ފަންކްޝަނަލް ޑައިވަރސިޓީގެ މައިގަނޑު އެއް ކަމެވެ، މިއީ ތަފާތު ނިޝްތަކަށް އެޑެޕްޓޭބިލިޓީ ދައްކުވައިދޭ ކަމެކެވެ، ޚާއްޞަކޮށް ޚާއްޞަ ސޫފިތަކާއި އާންމު ގަސްކާނާ ކެއުމުގެ ތަފާތު އިންވޭޝަން ޕޮސިބިލިޓީސް ހުންނަ ނިޝްތަކަށެވެ (21). ގަސްގަހާގެހިތަކަށް ޚާއްޞަ މެޓަބޮލައިޓްތައް އުފެދުމުގެ ސަބަބުތަކާ ބެހޭގޮތުން ފްރެންކެލް (22) ލިޔުއްވި ބިންގާ އަޅާ ލިޔުމުން ފެށިގެން، އެކި ސޫފިތަކާ މުޢާމަލާތް ކުރުމަކީ މުހިންމު ސެލެކްޝަން ޕްރެޝަރެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައި، މި މުޢާމަލާތްތަކުގެ ސަބަބުން އީވޮލޫޝަންގެ ތެރޭގައި ގަސްގަހާގެހި ބައްޓަން ކުރި ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. މެޓަބޮލިކް ޕަތްވޭ (23). ޚާއްޞަ މެޓަބޮލައިޓްތަކުގެ ތަފާތުކަމުގައި އިންޓަރސްޕީޝީސް ތަފާތުވުމަކީ ވެސް ހާރބިވޯރަސް ސްޓްރެޓެޖީތަކާ ދެކޮޅަށް ކޮންސްޓިޓިއުޓިވް އަދި އިންޑަސިބަލް ޕްލާންޓް ޑިފެންސް އާއި ގުޅިފައިވާ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ބެލެންސް ދައްކުވައިދޭ ކަމެއް ކަމުގައި ވެދާނެއެވެ (24). ހުރިހާ ވަގުތެއްގައިވެސް ރަނގަޅު ޑިފެންސެއް ދެމެހެއްޓުމަކީ ފައިދާހުރި ކަމެއް ނަމަވެސް، ޑިފެންސްއާ ގުޅިފައިވާ ވަގުތުން މެޓަބޮލިކް ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ގަސްގަހާގެހިތަކަށް އެހެން ފިޒިއޮލޮޖިކަލް އިންވެސްޓްމަންޓްތަކަށް އަގުހުރި ވަސީލަތްތައް ދޫކުރެވޭނެ ސާފު ފައިދާތަކެއް ލިބިގެންދެއެވެ (19، 24). ކޮލެޓަރަލް ޑެމޭޖް (25). މީގެ އިތުރުން ސޫފި ގަސްކާނާ ކެއުމުގެ ސަބަބުން ޚާއްޞަ މެޓަބޮލައިޓްތަކުގެ މި ރީއޮގަނައިޒޭޝަންތަކުގެ ސަބަބުން އާބާދީގައި ފަނާކުރަނިވި ގޮތެއްގައި ބެހިގެން ދިއުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ (26)، އަދި އާބާދީގައި ދެމެހެއްޓިދާނެ ޖޭސްމޮނިކް އެސިޑް (ޖޭއޭ) ސިގްނަލްއަށް އަންނަ ގުދުރަތީ ބަދަލުތަކުގެ ސީދާ ކިޔުންތައް ދައްކުވައިދެއެވެ. ޖޭއޭ ސިގްނަލް މަތިވުމާއި ދަށްވުމަކީ ގަސްގަހާގެހި ކާ ޖަނަވާރުތަކާ ދެކޮޅަށް ދިފާއުވުމާއި ވަކި ބާވަތްތަކާ ވާދަކުރުމާ ދެމެދު ކުރެވޭ ޓްރޭޑް އޮފްތަކެކެވެ ( 27 ). މީގެ އިތުރުން ޚާއްޞަ މެޓަބޮލައިޓް ބަޔޯސިންތެޓިކް މަގުތައް އީވޮލޫޝަންގެ ތެރޭގައި ހަލުވިކަމާއެކު ގެއްލި، ބަދަލުވެ، ގާތް ގުޅުމެއް އޮންނަ ބާވަތްތަކުގެ މެދުގައި ޕެޗީ މެޓަބޮލިކް ޑިސްޓްރިބިއުޝަން އުފެދިގެންދާނެއެވެ (28). މި ޕޮލިމޯރފިޒަމްތައް ހަލުވިކަމާއެކު ޤާއިމުކުރެވޭނީ ބަދަލުވަމުންދާ ގަސްގަހާގެހި ކެއުމުގެ އުސޫލުތަކަށް ރައްދުދީގެން ( 29 ) ކަމުގެ މާނައަކީ ގަސްގަހާގެހި ކާ ޖަމާޢަތްތަކުގެ ދަށަށް ދިއުމަކީ މެޓަބޮލިކް ހެޓަރޮޖެނިޓީ ދުއްވާ މުހިއްމު ކަމެއް ކަމެވެ.
މިތަނުގައި އަޅުގަނޑުމެން ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް ތިރީގައިވާ މައްސަލަތައް ހައްލުކުރީމެވެ. (އ) ގަސްގަހާގެހި ކާ ސޫފި ގަހުގެ މެޓަބޮލޯމް އަލުން ކޮންފިގްރޭޓް ކުރަނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ (Ii) ދިގުމުއްދަތުގެ ޑިފެންސް ތިއަރީގެ ލަފާތައް ޓެސްޓްކުރުމަށްޓަކައި މެޓަބޮލިކް ޕްލާސްޓިސިޓީގެ މައިގަނޑު މައުލޫމާތު ކޮމްޕޯނެންޓްތަކަކީ ކޮބައިތޯ؟ (Iii) ހަމަލާދޭ މީހާއަށް ޚާއްޞަ ގޮތަކަށް ގަސްގަހާގެހި ރީޕްރޮގްރާމް ކުރަންވީތޯ، އެކަން ކުރެވޭނަމަ، ވަކި މެޓަބޮލިކް ރިސްޕޮންސްއެއް ތައްޔާރުކުރުމުގައި ގަސްގަހާގެހިން ކުޅެނީ ކޮން ދައުރެއްތޯއާއި، ދިފާޢުގެ ވައްތަރުތަކުގެ ޚާއްޞަކަމަށް ކޮން މެޓަބޮލައިޓްތަކެއް ޙިއްޞާކުރަނީ ކޮން މެޓަބޮލައިޓްތަކެއްތޯއެވެ؟ (Iv) ގިނަ ޑިފެންސް ތިއަރީތަކުން ކުރާ ލަފާތައް ބަޔޮލޮޖިކަލް ޓިޝޫތަކުގެ ހުރިހާ ފެންވަރަކަށް ފުޅާކުރެވިދާނެތީ، އަޅުގަނޑުމެން ސުވާލުކުރީ އެތެރޭގެ އަޅާކިޔުމުން އިންޓަރސްޕީޝީސް އަޅާކިޔުމަށް މެދުވެރިވާ މެޓަބޮލިކް ރިސްޕޮންސް ކިހާ އެއްގޮތްތޯއެވެ؟ މިކަމަށްޓަކައި އަޅުގަނޑުމެން ނިޒާމީ ގޮތެއްގައި ދިރާސާކޮށްފައިވަނީ ދުންފަތުގެ ނިކޮޓީންގެ ފަތުގެ މެޓަބޮލޯމް ކަމަށާއި، މިއީ މުއްސަނދި ޚާއްޞަ މެޓަބޮލިޒަމް އެއް އޮންނަ އިކޯލޮޖިކަލް މޮޑެލް ގަހެއް ކަމަށާއި، މިއީ ދިވެހި ދެ ގަސްކާނާ ކާ ޖަނަވާރު ކަމަށްވާ ލެޕިޑޮޕްޓޭރާ ޑަޓޫރާ (Ms) ( ވަރަށް އުދުވާނީ، މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ކާ) ސޮލަނޭސީ އާއި ސްޕޮޑޮޕްޓޭރާ ލިޓޯރަލިސް (Sl) ގައި ކޮޓަން ފަތް ވޯމްސް އަކީ ވައްތަރެކެވެ “ޖީނަސް”، ސޮލަނޭސީގެ ހޯސްޓް ގަސްގަހާގެހި އާއި އެހެން ޖެނެރާތަކާއި އާއިލާތަކުގެ އެހެން ހޯސްޓްތަކާ އެކު ގަސްގަހާގެހި ކާނާ. އަޅުގަނޑުމެން އެމްއެސް/އެމްއެސް މެޓަބޮލޮމިކްސް ސްޕެކްޓްރަމް ޕާރސްކޮށް، އޯޑީ އަދި އެމްޓީ ތިއަރީތައް އަޅާކިޔުމަށްޓަކައި އިންފޮމޭޝަން ތިއަރީ ސްޓެޓިސްޓިކަލް ޑިސްކްރިޕްޓަރސް ނެގީމެވެ. މުހިއްމު މެޓަބޮލައިޓްތަކުގެ އައިޑެންޓިޓީ ހާމަކުރުމަށް ސްޕެސިފިކްޓީ މެޕްތައް އުފެއްދުން. މި ތަޙުލީލު ފުޅާކޮށްފައިވަނީ ޕްލާންޓް ހޯރމޯން ސިގްނަލިންގ އާއި އޯޑީ އިންޑަކްޝަން އާއި ދެމެދު އޮންނަ ކޮވެރިއަންސް އިތުރަށް ތަޙުލީލުކުރުމަށްޓަކައި ނ.
ގަސްގަހާގެހި ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ ދުންފަތުގެ ފަތް މެޓަބޮލޯމްގެ ޕްލާސްޓިސިޓީއާއި ސްޓްރަކްޗަރއާ ބެހޭ ޖުމްލަ މެޕެއް ހޯދުމަށްޓަކައި، ކުރިން ތަރައްޤީކޮށްފައިވާ ތަޙުލީލާއި ހިސާބު ވޯކްފްލޯއެއް ބޭނުންކޮށްގެން ގަސްގަހާގެހިން ނަގާފައިވާ ހައި ރިޒޮލިއުޝަން ޑޭޓާ މިނިވަން އެމްއެސް/އެމްއެސް ސްޕެކްޓްރާ ފުރިހަމައަށް އެއްކޮށް ޑިކޮންވޮލޫޓް ކުރެވުނެވެ ( 9). މި ތަފާތު ނުކުރެވޭ ގޮތަށް (އެމްއެސް/އެމްއެސް ކިޔާ) ނޮން ރިޑަންޑަންޓް ކޮމްޕައުންޑް ސްޕެކްޓްރާ އުފެއްދިދާނެ ކަމަށާއި، އެއަށްފަހު މިތަނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ހުރިހާ ކޮމްޕައުންޑް ލެވެލް އެނަލިސިސްތަކަށް ބޭނުންކުރެވިދާނެ ކަމަށެވެ. މި ޑިކޮންވޮލޫޓް ކުރެވިފައިވާ ގަސްގަހާގެހި މެޓަބޮލައިޓްތަކަކީ އެކި ވައްތަރުގެ މެޓަބޮލައިޓްތަކެއް ކަމަށާއި، މިއީ އެތައް ސަތޭކަ އާއި އެތައް ހާސް މެޓަބޮލައިޓްތަކެއް (މިތަނުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 500-1000-s/MS/MS) އިން އެކުލެވިގެންވާ އެއްޗެކެވެ. މިތަނުގައި، އަޅުގަނޑުމެން މެޓަބޮލިކް ޕްލާސްޓިސިޓީއަށް އިންފޮމޭޝަން ތިއަރީގެ އޮނިގަނޑުގައި ބަލާ، އަދި މެޓަބޮލިކް ފްރީކުއެންސީ ޑިސްޓްރިބިއުޝަންގެ ޝެނަން އެންޓްރޮޕީގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް މެޓަބޮލޯމްގެ ޑައިވަރސިޓީއާއި ޕްރޮފެޝަނަލިޒަމް ކިއުއަންޓައިމް ކުރަމެވެ. ކުރިން ތަންފީޒުކުރި ފޯމިއުލާ (8) ބޭނުންކޮށްގެން، އަޅުގަނޑުމެން މެޓަބޮލޯމް ޑައިވަރސިޓީ (Hj އިންޑިކޭޓަރ)، މެޓަބޮލިކް ޕްރޮފައިލް ސްޕެޝަލައިޒޭޝަން (δj އިންޑިކޭޓަރ) އަދި އެއް މެޓަބޮލައިޓެއްގެ މެޓަބޮލިކް ސްޕެސިފިކްޓީ (Si އިންޑިކޭޓަރ) ކިތަންމެ ވަރަކަށް ވެސް ވަޒަންކުރުމަށް ބޭނުންކުރެވޭނެ އިންޑިކޭޓަރ ސެޓެއް ޙިސާބުކުރިން. މީގެ އިތުރުން ރިލޭޓިވް ޑިސްޓެންސް ޕްލާސްޓިސިޓީ އިންޑެކްސް (އާރުޑީޕީއައި) ބޭނުންކޮށްގެން ގަސްކާނާ ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ ޖަނަވާރުތަކުގެ މެޓަބޮލޯމް އިންޑަސިބިލިޓީ ކިތަންމެ ވަރަކަށް ވެސް ވަޒަންކުރިން ( ފޮޓޯ 1އޭ ) ( 30 ). މި ތަފާސްހިސާބު އޮނިގަނޑުގެ ތެރޭގައި، އަޅުގަނޑުމެން އެމްއެސް/އެމްއެސް ސްޕެކްޓްރަމް އަކީ އަސާސީ މަޢުލޫމާތު ޔުނިޓެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައި، އެމްއެސް/އެމްއެސްގެ ނިސްބަތުން ގިނަކަން ފްރީކުއެންސީ ޑިސްޓްރިބިއުޝަން މެޕަކަށް ޕްރޮސެސްކޮށް، އެއިން މެޓަބޮލޯމް ޑައިވަރސިޓީ ލަފާކުރުމަށް ޝެނަން އެންޓްރޮޕީ ބޭނުންކުރަމެވެ. މެޓަބޮލޯމް ސްޕެޝަލައިޒޭޝަން މިންކުރަނީ އެއް އެމްއެސް/އެމްއެސް ސްޕެކްޓްރަމްގެ އެވްރެޖް ސްޕެސިފިކްޓީންނެވެ. އެހެންކަމުން ހާރބިވޯރ އިންޑަކްޝަނަށްފަހު ބައެއް އެމްއެސް/އެމްއެސް ކްލާސްތަކުގެ ގިނަކަން އިތުރުވުން ސްޕެކްޓްރަލް އިންޑަސިބިލިޓީ، އާރްޑީޕީއައި އަދި ސްޕެޝަލައިޒޭޝަނަށް ބަދަލުވެގެންދެއެވެ، ​​އެއީ δj އިންޑެކްސް އިތުރުވުން، ސަބަބަކީ އިތުރު ސްޕެޝަލައިޒްޑް މެޓަބޮލައިޓްތައް އުފެދި، މަތީ ސީ އިންޑެކްސްއެއް އުފެދިގެންދާތީއެވެ. އެޗްޖޭ ޑައިވަރސިޓީ އިންޑެކްސް ދަށްވުމުން ދޭހަވަނީ އުފައްދާ އެމްއެސް/އެމްއެސްގެ އަދަދު މަދުވެ، ނުވަތަ ޕްރޮފައިލް ފްރީކުއެންސީ ޑިސްޓްރިބިއުޝަން އެއްވަރަކަށް ނުވާ ދިމާލަކަށް ބަދަލުވެ، އޭގެ ޖުމްލަ ޔަގީންކަން ކުޑަވުމެވެ. ސީ އިންޑެކްސް ކަލަކުލެޝަން މެދުވެރިކޮށް ވަކި ގަސްގަހާގެހި ކާ ޖަނަވާރުތަކުން އިންޑައުސް ކުރަނީ ކޮން އެމްއެސް/އެމްއެސް ތަކެއްކަން ފާހަގަ ކުރެވޭނެ ކަމަށާއި، އެއާ ޚިލާފަށް އެމްޓީ އާއި އޯޑީ ޕްރިޑިކްޝަން ވަކިކުރުމަށް މުހިއްމު އިންޑިކޭޓަރެއް ކަމަށްވާ އިންޑަކްޝަނަށް ރައްދު ނުދޭ އެމްއެސް/އެމްއެސް އަކީ ކޮބައިކަން ފާހަގަކުރެވޭނެއެވެ.
(އ) ހާރބިވޯރަސް (H1 އިން Hx) އެމްއެސް/އެމްއެސް ޑޭޓާ-އިންޑަސިބިލިޓީ (RDPI)، ޑައިވަރސިޓީ (Hj އިންޑެކްސް)، ސްޕެޝަލައިޒޭޝަން (δj އިންޑެކްސް) އަދި މެޓަބޮލައިޓް ސްޕެސިފިކްޓީ (Si index) އަށް ބޭނުންކުރާ ސްޓެޓިސްޓިކަލް ޑިސްކްރިޕްޓަރސް. ސްޕެޝަލައިޒޭޝަންގެ މިންވަރު އިތުރުވުމުން (δj) ދޭހަވަނީ، އެވްރެޖްކޮށް، އިތުރު ގަސްކާނާ ކެއުމަށް ޚާއްޞަ މެޓަބޮލައިޓްތައް އުފެދިގެންދާނެ ކަމަށާއި، ޑައިވަރސިޓީ (Hj) ދަށްވުމުން ދައްކުވައިދެނީ މެޓަބޮލައިޓް އުފެއްދުން މަދުވުން ނުވަތަ ޑިސްޓްރިބިއުޝަން މެޕްގައި މެޓަބޮލައިޓްތައް އެއްވަރަކަށް ބެހިފައިވާކަން . ސީ ވެލިއު އިން ވަޒަންކުރަނީ މެޓަބޮލައިޓް އަކީ ދީފައިވާ ހާލަތަކަށް ޚާއްޞަ އެއްޗެއްތޯ (މިތަނުގައި، ގަސްކާނާ ކެއުމަށް) ނުވަތަ އެއާ ޚިލާފަށް އެއް ފެންވަރެއްގައި ބެހެއްޓިފައިވޭތޯއެވެ. (ބ) އިންފޮމޭޝަން ތިއަރީ އެކްސިސް ބޭނުންކޮށްގެން ޑިފެންސް ތިއަރީ ޕްރިޑިކްޝަންގެ ކޮންސެޕްޗުއަލް ޑައިގްރާމް. އޯޑީ ތިއަރީން ލަފާކުރާ ގޮތުގައި ހަރބިވޯރ އެޓޭކް އިން ޑިފެންސް މެޓަބޮލައިޓްސް އިތުރުވެ، އެކަމުގެ ސަބަބުން δj އިތުރުވާނެއެވެ. ހަމައެއާއެކު، މެޓަބޮލިކް މައުލޫމާތުގެ ޔަގީންކަން ނެތްކަން ކުޑަވުމާ ދިމާލަށް ޕްރޮފައިލް އަލުން އިންތިޒާމު ކުރެވިފައިވާތީ، Hj ދަށްވެއެވެ. އެމްޓީ ތިއަރީން ލަފާކުރާ ގޮތުގައި ގަސްކާނާ ކެއުމުގެ ހަމަލާގެ ސަބަބުން މެޓަބޮލޯމްއަށް ނޮން ޑައިރެކްޝަނަލް ބަދަލުތަކެއް އައިސް، މެޓަބޮލިކް މައުލޫމާތު ޔަގީންކަން ނެތްކަން އިތުރުވުމުގެ އިންޑިކޭޓަރެއްގެ ގޮތުގައި Hj އިތުރުވެ، Si ގެ ރެންޑަމް ޑިސްޓްރިބިއުޝަން އުފެދިގެންދާނެއެވެ. އަދި މިކްސްޑް މޮޑެލްއެއް ކަމަށްވާ އެންމެ ރަނގަޅު އެމްޓީ ވެސް ހުށަހެޅީމެވެ، އޭގައި ޑިފެންސިވް ވެލިއު މަތި ބައެއް މެޓަބޮލައިޓްތައް ވަކިން އިތުރުވާނެ (މަތީ ސީ ވެލިއު)، އަނެއް ބަޔަކު ރެންޑަމް ރިސްޕޮންސްތައް ދައްކާ (ސީ ވެލިއު ދަށް) އެވެ.
އިންފޮމޭޝަން ތިއަރީ ޑިސްކްރިޕްޓަރސް ބޭނުންކޮށްގެން، އަޅުގަނޑުމެން އޯޑީ ތިއަރީ މާނަކުރަނީ، އިންޑައުސްޑް ކޮންސްޓިޓިއުޓިވް ސްޓޭޓެއްގައި ހަރބިވޯރ އިންޑައުސްޑް ސްޕެޝަލް މެޓަބޮލައިޓް ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން (i) މެޓަބޮނޮމިކް ސްޕެސިފިކްޓީ ދުއްވާ މެޓަބޮލިކް ސްޕެސިފިކްޓީ (Si އިންޑެކްސް) އިތުރުވުން (δj އިންޑެކްސް) ޑިފެންސް ވެލިއު މަތި ވަކި ޚާއްޞަ މެޓަބޮލައިޓް ގްރޫޕްތަކުގެ އިތުރުވުން، އަދި (ii) މެޓަބޮލޯމް ޑައިވަރސިޓީ (Hj) އިންޑެކްސް ދަށްވުން ކަމަށް ލަފާކުރަމެވެ. މެޓަބޮލިކް ފްރީކުއެންސީ ޑިސްޓްރިބިއުޝަން އިތުރު ލެޕްޓިން ބޮޑީ ޑިސްޓްރިބިއުޝަނަށް ބަދަލުވުމުންނެވެ. އެއް މެޓަބޮލައިޓްގެ ފެންވަރުގައި ތަރުތީބުކޮށްފައިވާ ސީ ޑިސްޓްރިބިއުޝަން އެއް އުފެދިދާނެ ކަމަށް ބެލެވޭއިރު، މި މެޓަބޮލައިޓްގެ ޑިފެންސް ވެލިއުއަށް ބަލާފައި ސީ ވެލިއު އިތުރުވާނެއެވެ (ފޮޓޯ 1ބީ). މި ރޮނގުން އަޅުގަނޑުމެން އެމްޓީ ތިއަރީ ބަޔާންކޮށްދެނީ އެކްސައިޓޭޝަންގެ ސަބަބުން (i) މެޓަބޮލައިޓްތަކަށް ނޮން ޑައިރެކްޝަނަލް ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން δj އިންޑެކްސް ދަށްވުމާއި، (ii) މެޓަބޮލިކް ޔަގީންކަން ނެތްކަން އިތުރުވުމުގެ ސަބަބުން Hj އިންޑެކްސް އިތުރުވާނެ ކަމަށް ލަފާކުރުމަށެވެ. ނުވަތަ ރެންޑަމް ނެސް، މިއީ ޝެނަން އެންޓްރޮޕީ އިން ޖެނެރަލައިޒްޑް ޑައިވަރސިޓީގެ ސިފައިގައި ކިތަންމެ ވަރަކަށް ވެސް ވަޒަންކުރެވޭނެ އެއްޗެކެވެ. މެޓަބޮލިކް ކޮމްޕޮޒިޝަނަށް ބަލާއިރު، އެމްޓީ ތިއަރީން ލަފާކުރާނީ ސީގެ ރެންޑަމް ޑިސްޓްރިބިއުޝަން އެވެ. ވަކި މެޓަބޮލައިޓްތައް ވަކި ހާލަތްތަކެއްގައި ވަކި ހާލަތްތަކެއްގައި ހުންނަ ކަމާއި، އެހެން ހާލަތްތަކެއް ވަކި ހާލަތްތަކެއްގައި ނުވާކަމާއި، އެމީހުންގެ ޑިފެންސް ވެލިއު ބިނާވެފައިވަނީ ތިމާވެއްޓަށް ކަމަށް ރިއާޔަތްކޮށް، އަޅުގަނޑުމެން މިކްސްޑް ޑިފެންސް މޮޑެލްއެއް ވެސް ހުށަހެޅީމެވެ ޑިސްޓްރިބިއުޝަން (ފޮޓޯ 1ބީ) އެވެ.
އިންފޮމޭޝަން ތިއަރީ ޑިސްކްރިޕްޓަރގެ އެކްސިސްގައި ރީޑެފައިންޑް ޑިފެންސް ތިއަރީ ޕްރިޑިކްޝަން ޓެސްޓް ކުރުމަށްޓަކައި، އަޅުގަނޑުމެން ނެޕެންތެސް ޕެލެންސްގެ ފަތުގައި މާހިރު (Ms) ނުވަތަ ޖެނެރަލިސްޓް (Sl) ހާރބިވޯރ ލާރވް ގެންގުޅުނީމެވެ (ފޮޓޯ 2އޭ). އެމްއެސް/އެމްއެސް އެނަލިސިސް ބޭނުންކޮށްގެން ކެޓަޕިލާ ކާންދިނުމަށްފަހު އެއްކުރި ފަތް ޓިޝޫގެ މެތަނަލް އެކްސްޓްރެކްޓްތަކުން 599 ނޮން ރިޑަންޑަންޓް އެމްއެސް/އެމްއެސް ސްޕެކްޓްރާ (ޑޭޓާ ފައިލް S1) ހޯދިން. އެމްއެސް/އެމްއެސް ކޮންފިގްރޭޝަން ފައިލްތަކުގައި މަޢުލޫމާތު ކޮންޓެންޓް ރިކޮންފިގްރޭޓް ކުރެވޭ ގޮތް ސިފަކުރުމަށް އާރްޑީޕީއައި، އެޗްޖޭ، އަދި δj އިންޑެކްސް ބޭނުންކުރުމުން ޝައުގުވެރި އުސޫލުތަކެއް ފެނެއެވެ (ފޮޓޯ 2ބީ). ޖުމްލަ ޓްރެންޑަކީ، އިންފޮމޭޝަން ޑިސްކްރިޕްޓަރ އިން ސިފަކުރާ ގޮތުގައި، ކެޓަޕިލާތައް ފަތް ކެއުން ކުރިއަށްދާވަރަކަށް، ވަގުތު ފާއިތުވަމުންދާ ވަރަކަށް ހުރިހާ މެޓަބޮލިކް ރީއޮގަނައިޒޭޝަންގެ މިންވަރު އިތުރުވެއެވެ: ގަސްކާނާ ކެއުމަށްފަހު 72 ގަޑިއިރު ފަހުން އާރުޑީޕީއައި ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވެއެވެ. ގެއްލުމެއް ނުލިބޭ ކޮންޓްރޯލާ އަޅާބަލާއިރު، Hj ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެފައިވާއިރު، މިއީ δj އިންޑެކްސް އިން ކިއުއަންޓައިޒް ކުރެވުނު މެޓަބޮލިކް ޕްރޮފައިލްގެ ސްޕެޝަލައިޒޭޝަންގެ މިންވަރު އިތުރުވުމުންނެވެ. މި ފެންނަ ޓްރެންޑަކީ އޯޑީ ތިއަރީގެ ލަފާތަކާ އެއްގޮތް ޓްރެންޑެއް ނަމަވެސް، މެޓަބޮލައިޓް ލެވެލްތަކަށް ރެންޑަމް (ނޮން ޑައިރެކްޝަނަލް) ބަދަލުތައް ޑިފެންސިވް ކެމޮފްލޭޖެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރާ ކަމަށް ގަބޫލުކުރާ އެމްޓީ ތިއަރީގެ މައިގަނޑު ލަފާތަކާ އެއްގޮތް ނުވާ ޓްރެންޑެކެވެ (ފޮޓޯ 1ބީ). މި ދެ ގަސްގަހާގެހި ކާ ޖަނަވާރުގެ އޯރަލް ސެކްރެޝަން (އޯއެސް) އެލިސިޓަރ ކޮންޓެންޓާއި ކާނާ ކެއުމުގެ ސުލޫކު ތަފާތު ނަމަވެސް، ސީދާ ކާނާ ދިނުމުން 24 ގަޑިއިރާއި 72 ގަޑިއިރުގެ ދަނޑުވެރިކަމުގެ މުއްދަތުގައި Hj އަދި δj ގެ ދިމާލަށް އެއްގޮތް ބަދަލުތަކެއް އައެވެ. ހަމައެކަނި ތަފާތު ފެނިފައިވަނީ އާރުޑީޕީއައިގެ 72 ގަޑިއިރުގައެވެ. އެމްއެސް ފީޑިންގ ގެ ސަބަބުން ދިމާވާ މެޓަބޮލިޒަމް އާއި އަޅާބަލާއިރު، އެސްއެލް ފީޑިންގ އިން އުފެދޭ ޖުމްލަ މެޓަބޮލިޒަމް މާ މަތިވެފައިވެއެވެ.
(އ) އެކްސްޕެރިމެންޓަލް ޑިޒައިން: އާންމު ބިހުގެ (S1) ނުވަތަ މާހިރު (Ms) ގަސްކާނާ ކެއުމަށް ޕިޗަރ ގަސްގަހާގެހި ޑިސެލިނޭޓް ކޮށްފައިވާ ފަތްތަކުން ކާންދޭއިރު، ސިމިއުލެޓެޑް ހާރބިވޯރީއަށް، ސްޓޭންޑަރޑައިޒްޑް ލީފް ޕޮޒިޝަންސް ވޮންޑްގެ ޕަންކްޗަރ ހެންޑްލް ކުރުމަށް އޯއެސް އޮފް އެމްއެސް (W + OSMs) ބޭނުންކުރެއެވެ. S1 (W + OSSl) ލާރވް ނުވަތަ ފެން (W + W) އެވެ. ކޮންޓްރޯލް (C) އަކީ ގެއްލުމެއް ނުލިބޭ ފަތެކެވެ. (ބ) ސްޕެޝަލް މެޓަބޮލައިޓް މެޕް (599 އެމްއެސް/އެމްއެސް؛ ޑޭޓާ ފައިލް S1) އަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އިންޑަސިބިލިޓީ (ކޮންޓްރޯލް ޗާޓާ އަޅާބަލާއިރު އާރުޑީޕީއައި)، ޑައިވަރސިޓީ (އެޗްޖޭ އިންޑެކްސް) އަދި ސްޕެޝަލައިޒޭޝަން (δj އިންޑެކްސް) އިންޑެކްސް. ތަރިތަކުން ދައްކަނީ ސީދާ ގަސްކާނާ ކާނާ ދިނުމާއި ކޮންޓްރޯލް ގްރޫޕާ ދެމެދު ބޮޑެތި ތަފާތުތަކެއް ހުރިކަން (ސްޓޫޑެންޓްސް ޓީ-ޓެސްޓް ވިތު ޕެއަރޑް ޓީ-ޓެސްޓް، *P<0.05 އަދި ***P<0.001) އެވެ. ns، މުހިންމު ނޫން. (ސ) ސިމިއުލެޓެޑް ހާރބިވޯރީ ޓްރީޓްމަންޓަށްފަހު މައިގަނޑު (ބްލޫ ބޮކްސް، އެމިނޯ އެސިޑް، އޯގަނިކް އެސިޑް އަދި ހަކުރު؛ ޑޭޓާ ފައިލް S2) އަދި ޚާއްޞަ މެޓަބޮލައިޓް ސްޕެކްޓްރަމް (ރެޑް ބޮކްސް 443 އެމްއެސް/އެމްއެސް؛ ޑޭޓާ ފައިލް S1) ގެ ޓައިމް ރިޒޮލިއުޝަން އިންޑެކްސް. ކުލަ ބެންޑުން ދޭހަވަނީ %95 ކޮންފިޑެންސް އިންޓަވަލް އަށެވެ. އެސްޓިރިސްކް އިން ދައްކުވައިދެނީ ފަރުވާއާއި ކޮންޓްރޯލް އާއި ދެމެދު ބޮޑު ތަފާތު [ކުއަޑްރެޓިކް އެނަލިސިސް އޮފް ވެރިއަންސް (ANOVA)، އޭގެ ފަހުން ޕޯސްޓް ހޮކް މަލްޓިޕަލް ކޮމްޕެރިޝަންސް އަށް ޓޫކީގެ ހޮނެސްޓްލީ ސިގްނިފިކޭޓް ޑިފެރެންސް (HSD)، *P<0.05، **P<0.01 އަދި *** P <0.001]. (ޑ) ސްކެޓަރ ޕްލޮޓްތަކާއި ޚާއްޞަ މެޓަބޮލައިޓް ޕްރޮފައިލްސް (ތަފާތު ފަރުވާތަކާއެކު ތަކުރާރުކޮށް ނަގާ ސާމްޕަލްތައް) ޚާއްޞަކުރުން.
މެޓަބޮލޯމް ލެވެލްގައި ހަރބިވޯރ އިންޑައުސްޑް ރިމޯޑެލިންގ ވަކިވަކި މެޓަބޮލައިޓްތަކުގެ ފެންވަރަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުން ފެންނަތޯ ބެލުމަށްޓަކައި، އަޅުގަނޑުމެން އެންމެ ފުރަތަމަ ފޯކަސްކުރީ ކުރިން ހާބިވޯރ ރެސިސްޓެންސް ސާބިތުވެފައިވާ ނެޕެންތެސް ޕެލެންސްގެ ފަތުގައި ދިރާސާކުރި މެޓަބޮލައިޓްތަކަށެވެ. ފީނޮލިކް އެމައިޑްސް އަކީ ސޫފިތަކުގެ ގަސްގަހާގެހި ކެއުމުގެ މަރުހަލާގައި ޖަމާވާ ހައިޑްރޮކްސީސިނަމަމައިޑް-ޕޮލިއަމިން ކޮންޖަގޭޓްސް ތަކެއް ކަމަށާއި، މިއީ ސޫފިތަކުގެ ޕާފޯމަންސް ދަށްކޮށްދޭ އެއްޗެއްކަން އެނގެއެވެ (32). އަޅުގަނޑުމެން އެއާ ގުޅޭ އެމްއެސް/އެމްއެސްގެ ޕްރިކަސަރސް ހޯދައި އެތަކެތީގެ ކިއުމިއުލެޓިވް ކައިންޓިކް ކަރވްސް ޕްލޮޓް ކުރިން (ފޮޓޯ S1). ހައިރާންވާން ޖެހޭ ކަމެއް ނެތް، ކްލޮރޯޖެނިކް އެސިޑް (ސީޖީއޭ) އަދި ރޫޓިން ފަދަ ގަސްކާނާ ކެއުމުން ދިފާއުކުރުމުގައި ސީދާ ބައިވެރި ނުވާ ފީނޯލް ޑެރިވޭޓިވްސް ގަސް ކެއުމަށްފަހު ޑައުން ރެގިއުލޭޓް ވެއެވެ. މިއާ ޚިލާފަށް ގަސްގަހާގެހި ކާ ޖަނަވާރުތަކުން ފީނޯލް އެމައިޑްސް ވަރަށް ވަރުގަދައަށް ހަދައިދެއެވެ. މި ދެ ގަސްގަހާގެހި ކެއުމަށް މެދުނުކެނޑި ކާނާ ދިނުމުން ފީނޯލަމައިޑްސްގެ ގާތްގަނޑަކަށް އެއް އެކްސައިޓޭޝަން ސްޕެކްޓްރަމް އެއް އުފެދިފައިވާއިރު، މި އުސޫލު ޚާއްޞަކޮށް ފީނޯލަމައިޑްސްގެ ޑީ ނޮވޯ ސިންތެސިސް އަށް ފާހަގަކުރެވުނެވެ. ހަމަ މި ހާދިސާ ފެނިގެންދާނީ 17-ހައިޑްރޮކްސީޖެރަނިލް ނޮނާނޭޑައިއޯލް ޑައިޓަރޕީން ގްލައިކޯސައިޑްސް (17-HGL-DTGs) މަގު ހޯދުމުން، މިއީ ގިނަ އަދަދެއްގެ އެސައިކްލިކް ޑައިޓަރޕީންސް އުފައްދާ އެންޓި-ހަރބިވޯރ ފަންކްޝަންސް (33) ކަމަށާއި، އޭގެ ތެރެއިން Ms Feeding with Sl އިން މިފަދަ އެކްސްޕްރެޝަން ޕްރޮފައިލްއެއް ޓްރިގަރ ކުރި ކަމަށެވެ (ފޮޓޯ S1)).
ސީދާ ގަސްކާނާ ކާނާ ދިނުމުގެ ތަޖުރިބާތަކުގެ ސަބަބުން ދިމާވެދާނެ ގެއްލުމަކީ ގަސްކާނާ ކެއުމުގެ ރޭޓާއި ކާންދޭ ވަގުތުގެ ތަފާތު ކަމުން ޒަޚަމްތަކާއި ގަސްކާނާ ކެއުމުގެ ސަބަބުން ގަސްކާނާ އަށް ޚާއްޞަ އަސަރުތައް ނައްތާލުމަށް ދަތިވެއެވެ. އިންޑައުސްޑް ލީފް މެޓަބޮލިކް ރިސްޕޮންސްގެ ހާރބިވޯރ ސްޕީޝީސް ސްޕެސިފިކްޓީ ރަނގަޅަށް ހައްލުކުރުމަށްޓަކައި، އަޅުގަނޑުމެން ވަގުތުން ތާޒާކޮށް އެއްކުރި އޮއެސް (އޯއެސްއެމް އަދި އޯއެސްއެސް1) އެއްގޮތަކަށް ހުންނަ ފަތުގެ މަޤާމުތަކުގެ ސްޓޭންޑަރޑް ޕަންކްޗަރ ޑަބްލިއު އަށް އުނގުޅައިގެން އެމްއެސް އަދި އެސްއެލް ލާރވް އަށް ކާނާ ސިމިއުލޭޓް ކުރިން. މި ޕްރޮސީޖަރަށް ކިޔަނީ ޑަބްލިޔު + އޮއެސް ޓްރީޓްމަންޓް ކަމަށާއި، މިއީ ޓިޝޫ ގެއްލުމުގެ ރޭޓް ނުވަތަ މިންވަރުގެ ތަފާތުތަކުގެ އޮޅުން ބޮޅުން ބޮޑު އަސަރުތަކެއް ނުކޮށް، ގަސްކާނާ ކާ ފަރާތުން އުފައްދާ ޖަވާބު ފެށޭ ވަގުތު ސީދާކޮށް އިންޑަކްޝަން ސްޓޭންޑަރޑައިޒް ކުރާ ކަމެކެވެ ( ފޮޓޯ 2އޭ ) (34). އެމްއެސް/އެމްއެސް އެނަލިސިސް އަދި ކަލަކުލެޝަން ޕައިޕްލައިން ބޭނުންކޮށްގެން، އަޅުގަނޑުމެން 443 އެމްއެސް/އެމްއެސް ސްޕެކްޓްރާ (ޑޭޓާ ފައިލް S1) ހޯދިއިރު، މިއީ ކުރިން ޑައިރެކްޓް ފީޑް އެކްސްޕެރިމެންޓްތަކުން އެސެމްބްލް ކުރެވުނު ސްޕެކްޓްރާތަކާ ގުޅިފައިވާ ސްޕެކްޓްރާތަކެކެވެ. މި އެމްއެސް/އެމްއެސް ޑޭޓާ ސެޓްގެ އިންފޮމޭޝަން ތިއަރީ އެނަލިސިސް އިން ދައްކާ ގޮތުގައި ހަރބިވޯރސް ސިމިއުލޭޓްކޮށްގެން ފަތަށް ޚާއްޞަ މެޓަބޮލޯމްސް ރީޕްރޮގްރާމް ކުރުމުން އޮއެސް އަށް ޚާއްޞަ އިންޑައުސްމަންޓްތައް ފެނެއެވެ ( ފޮޓޯ 2ސީ ). ޚާއްޞަކޮށް، އޯއެސްއެސް1 ފަރުވާއާ އަޅާބަލާއިރު، އޯއެސްއެމް ގެ ސަބަބުން 4 ގަޑިއިރު ތެރޭގައި މެޓަބޮލޯމް ސްޕެޝަލައިޒޭޝަން އިތުރުވެއެވެ. ފާހަގަކޮށްލެވޭ ކަމަކީ ޑައިރެކްޓް ހާރބިވޯރ ފީޑިންގ އެކްސްޕެރިމެންޓަލް ޑޭޓާ ސެޓާ އަޅާބަލާއިރު، ކޯޑިނޭޓްގެ ގޮތުގައި Hj އަދި δj ބޭނުންކޮށްގެން ޓޫ-ޑައިމަންޝަނަލް ސްޕޭސްގައި ވިޝުއަލައިޒް ކުރެވޭ މެޓަބޮލިކް ކައިންޓިކްސް އަދި ވަގުތު ފާއިތުވަމުންދާ ވަރަކަށް ސިމިއުލެޓެޑް ހާރބިވޯރ ޓްރީޓްމަންޓަށް ރައްދުދީ މެޓަބޮލޯމް ސްޕެޝަލައިޒޭޝަންގެ ޑިރެކްޝަނަލިޓީ އެއްގޮތަކަށް އިތުރުވުން (ފޮޓޯ 2ޑީ) އެވެ. ހަމައެއާއެކު، މެޓަބޮލޯމް ތަޖުރިބާގެ މި ޓާގެޓްޑް އިތުރުވުމަކީ ސިމިއުލެޓެޑް ހާރބިވޯރސް އަށް ރައްދުދީ ސެންޓްރަލް ކާބަން މެޓަބޮލިޒަމް ރިކޮންފިގްރޭޓް ވުމުން ދިމާވާ ކަމެއްތޯ ބެލުމަށްޓަކައި އެމިނޯ އެސިޑް، އޯގަނިކް އެސިޑް އަދި ހަކުރުގެ ކޮންޓެންޓް (ޑޭޓާ ފައިލް S2) ކިއުއަންޓައިޒް ކުރިން ( ފޮޓޯ S2 ). މި އުސޫލު ރަނގަޅަށް ބަޔާންކުރުމަށްޓަކައި، ކުރިން ވާހަކަ ދެއްކި ފީނޯލަމައިޑް އަދި 17-އެޗްޖީއެލް-ޑީޓީޖީ މަގުތަކުގެ މެޓަބޮލިކް އެކިއުމިއުލޭޝަން ކައިންޓިކްސް އިތުރަށް މޮނިޓަރ ކުރިން. ހާރބިވޯރސްގެ އޮއެސް ސްޕެސިފިކް އިންޑަކްޝަން ފީނޯލަމައިޑް މެޓަބޮލިޒަމްގެ ތެރޭގައި ޑިފެރެންޝަލް ރީއެރެންޖްމަންޓް ޕެޓަރނަކަށް ބަދަލުވެއެވެ ( ފޮޓޯ S3 ). ކުމާރިން އަދި ކެފެއޯއިލް މޮއިޓީސް ހިމެނޭ ފީނޮލިކް އެމައިޑްސް އިސްކަންދެނީ އޯއެސްއެސް1 އިން އިންޑައުސް ކުރާއިރު، އޯއެސްއެމް ތަކުން ފެރޫލިލް ކޮންޖަގޭޓްސް ވަކި އިންޑަކްޝަނެއް ޓްރިގަރ ކުރެއެވެ. 17-އެޗްޖީއެލް-ޑީޓީޖީ މަގަށް ބަލާއިރު، ޑައުންސްޓްރީމް މެލޮނައިލޭޝަން އަދި ޑައިމަލޮނައިލޭޝަން ޕްރޮޑަކްޓްސް އިން ޑިފެރެންޝަލް އޮއެސް އިންޑަކްޝަން ހޯދިފައިވެއެވެ (ފޮޓޯ S3).
ދެން އަޅުގަނޑުމެން އޯއެސް އިންޑައުސްޑް ޓްރާންސްކްރިޕްޓޯމް ޕްލާސްޓިސިޓީ ދިރާސާކުރީ ޓައިމް ކޯސް މައިކްރޯއެރޭ ޑޭޓާ ސެޓް ބޭނުންކޮށްގެންނެވެ. ސާމްޕަލް ނެގުމުގެ ކައިންޓިކްސް އަސާސީ ގޮތުން މި މެޓަބޮލޮމިކްސް ދިރާސާގައި ބޭނުންކުރި ކައިންޓިކްސް އާއި ގުޅިފައި ހުރެއެވެ ( 35 ). ވަގުތު ފާއިތުވަމުންދާ ވަރަކަށް މެޓަބޮލިކް ޕްލާސްޓިސިޓީ ވަކިން އިތުރުވާ މެޓަބޮލޯމް ރިކޮންފިގްރޭޝަން އާއި އަޅާބަލާއިރު، އެމްއެސް އިން އިންޑައުސް ކުރާ ފަތްތަކުގައި ޓްރާންސިއެންޓް ޓްރާންސްކްރިޕްޝަން ބާސްޓްސް ފެންނައިރު، ޓްރާންސްކްރިޕްޓޯމް އިންޑަސިބިލިޓީ (RDPI) އަދި ސްޕެޝަލައިޒޭޝަން (δj) ހުންނަނީ 1 ގައި ގަޑިއިރު ބޮޑުތަނުން އިތުރުވެ، އަދި ޑައިވަރސިޓީ (Hj) މި ވަގުތު ބީއެމްޕީ1 ގެ އެކްސްޕްރެޝަން ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެ، އޭގެ ފަހުން ރިލެކްސޭޝަން ލިބުނެވެ ޓްރާންސްކްރިޕްޓޯމް ސްޕެޝަލައިޒޭޝަންގެ (ފޮޓޯ S4) އެވެ. މެޓަބޮލިކް ޖީން އާއިލާތައް (ޕީ450، ގްލައިކޯސިލްޓްރާންސްފެރޭޒް، އަދި ބީއޭއެޗްޑީ އެސިލްޓްރާންސްފެރޭޒް ފަދަ) ޕްރައިމަރީ މެޓަބޮލިޒަމް އިން އުފެދޭ ސްޓްރަކްޗަރަލް ޔުނިޓްތަކުން ޚާއްޞަ މެޓަބޮލައިޓްތައް އެއްކުރުމުގެ ޕްރޮސެސްގައި ބައިވެރިވަނީ، ކުރިން ދެންނެވި ކުރީގެ ހައި-ސްޕެޝަލައިޒޭޝަން މޮޑެލްއަށް ތަބާވެގެންނެވެ. ކޭސް ސްޓަޑީއެއްގެ ގޮތުގައި ފެނިލަލަނިން މަގު ތަޙުލީލުކޮށްފައިވެއެވެ. މި ތަޙުލީލުން ކަށަވަރުވެފައިވަނީ ފީނޯލަމައިޑް މެޓަބޮލިޒަމްގައި ހިމެނޭ ކޯ ޖީންތަކަކީ ޝައުގުވެރި ނުވާ ގަސްގަހާގެހިތަކާ އަޅާބަލާއިރު ގަސްކާނާ ކާ ޖަނަވާރުތަކުގައި ވަރަށް ބޮޑަށް އޯއެސް އިންޑައުސްޑް ޖީންތަކެއް ކަމަށާއި، އެކްސްޕްރެޝަން ޕެޓަރންސްގައި ވަރަށް ގާތުން ގުޅިފައިވާ ޖީންތަކެއް ކަމަށެވެ. މި މަގުގެ މަތީގައިވާ ޓްރާންސްކްރިޕްޝަން ފެކްޓަރ MYB8 އަދި ސްޓްރަކްޗަރަލް ޖީން PAL1، PAL2، C4H އަދި 4CL އިން ޓްރާންސްކްރިޕްޝަން އަވަހަށް ފެށުން ފެނިފައިވެއެވެ. އޭޓީ1، ޑީއެޗް29، އަދި ސީވީ86 ފަދަ ފީނޯލަމައިޑްގެ ފައިނަލް އެސެމްބްލީގައި ދައުރެއް އަދާކުރާ އެސިލްޓްރާންސްފެރޭޒްތަކުން ދިގުދެމިގެންދާ އަޕްރެގްޔުލޭޝަން ޕެޓަރންއެއް ދައްކައެވެ ( ފޮޓޯ S4 ). މަތީގައިވާ ތަޙުލީލުތަކުން ދައްކާގޮތުގައި ޓްރާންސްކްރިޕްޓޯމް ސްޕެޝަލައިޒޭޝަންގެ ކުރީކޮޅު ފެށުމާއި ފަހުން މެޓަބޮލޮމިކްސް ސްޕެޝަލައިޒޭޝަން އިތުރުވުމަކީ ކަޕްލްޑް މޯޑެއް ކަމަށާއި، މިއީ ވަރުގަދަ ޑިފެންސް ރެސްޕޮންސްއެއް ފަށާ ސިންކްރޮނަސް ރެގިއުލޭޓަރީ ސިސްޓަމްގެ ސަބަބުން ކަމަށް ވެދާނެއެވެ.
ގަސްގަހާގެހިން ހޯރމޯން ސިގްނަލިންގ ގައި ހުންނަ ރިކޮންފިގްރޭޝަން އަކީ ގަސްގަހާގެހިތަކުގެ ފިޒިއޮލޮޖީ އަލުން ޕްރޮގްރާމް ކުރުމަށްޓަކައި ގަސްގަހާގެހި ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ މައުލޫމާތު އެއްކޮށްލާ ރެގިއުލޭޓަރީ ލޭޔަރެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ހަރބިވޯރ ސިމިއުލޭޝަނަށްފަހު، އަޅުގަނޑުމެން ކީ ޕްލާންޓް ހޯރމޯން ކެޓަގަރީތަކުގެ ކިއުމިއުލެޓިވް ޑައިނަމިކްސް މިންކޮށް، އެދެމެދުގައިވާ ޓެމްޕަރަލް ކޯ-އެކްސްޕްރެޝަން ވިޝުއަލައިޒް ކުރި [ޕީއާރސަން ކޯރިލޭޝަން ކޯއެފިޝަން (PCC)> 0.4] (ފޮޓޯ 3އޭ). ހީކުރި ގޮތުގައި ބަޔޯސިންތެސިސް އާއި ގުޅުންހުރި ޕްލާންޓް ހޯރމޯންތައް ގުޅިފައިވަނީ ޕްލާންޓް ހޯރމޯން ކޯ އެކްސްޕްރެޝަން ނެޓްވޯކްގެ ތެރޭގައެވެ. މީގެ އިތުރުން ތަފާތު ފަރުވާތަކުން އުފެދޭ ގަސްގަހާގެހިން އުފެދޭ ހޯރމޯންތަކަށް އަލިއަޅުވާލުމަށްޓަކައި މެޓަބޮލިކް ސްޕެސިފިކްޓީ (Si index) މި ނެޓްވޯކަށް މެޕްކޮށްފައިވެއެވެ. ހަރބިވޯރަސް ސްޕެސިފިކް ރިސްޕޮންސްގެ މައިގަނޑު ދެ ދާއިރާއެއް ކުރަހާފައިވެއެވެ: އެއް ދާއިރާއަކީ ޖޭއޭ ކްލަސްޓަރގައި، ޖޭއޭ (އޭގެ ބަޔޮލޮޖިކަލީ އެކްޓިވް ފޯމް ޖޭއޭ-އައިލް) އަދި އެހެން ޖޭއޭ ޑެރިވޭޓިވްސް އިން އެންމެ މަތީ ސީ ސްކޯރ ފެނެއެވެ؛ އަނެއް އެއްޗަކީ އެތިލިން (އީޓީ) އެވެ. ގިބަރެލިން އިން ހާރބިވޯރ ސްޕެސިފިކްޓީ އާދައިގެ މިންވަރަކަށް އިތުރުވެފައިވާއިރު، ސައިޓޮކިނިން، އޮކްސިން، އަދި އެބްސިސިކް އެސިޑް ފަދަ އެހެން ގަސްގަހާގެހި ހޯރމޯންތަކުގައި ހާރބިވޯރސް އަށް އިންޑަކްޝަން ސްޕެސިފިކްޓީ ދަށްވެފައިވެއެވެ. ހަމައެކަނި ޑަބްލިއު + ޑަބްލިއު ބޭނުންކުރުމާ އަޅާބަލާއިރު، އޮއެސް އެޕްލިކޭޝަން (ޑަބްލިއު + އޮއެސް) މެދުވެރިކޮށް ޖޭއޭ ޑެރިވޭޓިވްސްގެ ޕީކް ވެލިއު ބޮޑުކުރުމަކީ އަސާސީ ގޮތުން ޖޭއޭތަކުގެ ވަރުގަދަ ވަކި އިންޑިކޭޓަރަކަށް ބަދަލުކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ. ހީވެސް ނުކުރާ ގޮތަކަށް ތަފާތު އެލިސިޓަރ ކޮންޓެންޓް އެކުލެވޭ އޯއެސްއެމް އަދި އޯއެސްއެސް1 ގެ ސަބަބުން ޖޭއޭ އާއި ޖޭއޭ-އައިލް އެއްގޮތަކަށް ޖަމާވާކަން އެނގެއެވެ. އޯއެސްއެސް1 އާއި ހިލާފަށް އޯއެސްއެމް އަކީ ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް އަދި ވަރުގަދައަށް އޯއެސްއެމް ތަކުން އުފެދޭ އެއްޗަކަށް ވާއިރު، އޯއެސްއެސް1 އިން ބެސަލް ޒަޚަމްތަކުގެ ޖަވާބު ބޮޑު ނުކުރެއެވެ ( ފޮޓޯ 3ބީ ).
(އ) ހާރބިވޯރ އިންޑައުސްޑް ޕްލާންޓް ހޯރމޯން އެކިއުމިއުލޭޝަން ކައިންޓިކްސް ސިމިއުލޭޝަންގެ ޕީސީސީ ކަލަކުލެޝަން އަށް ބިނާކޮށް ކޯ-އެކްސްޕްރެޝަން ނެޓްވޯކް އެނަލިސިސް. މި ނޯޑް ތަމްސީލުކުރަނީ އެއް ގަސްގަހާގެހި ހޯރމޯން ކަމަށާއި، ނޯޑްގެ ސައިޒުން ދައްކުވައިދެނީ ފަރުވާތަކުގެ މެދުގައި ގަސްގަހާގެހި ހޯރމޯން އަށް ޚާއްޞަ ސީ އިންޑެކްސް އެވެ. (ބ) އެކި ކުލަތަކުން ދައްކާ ތަފާތު ފަރުވާތަކުގެ ސަބަބުން ފަތުގައި ޖޭއޭ، ޖޭއޭ-އައިލް އަދި އީޓީ ޖަމާވުން: އެޕްރިކޮޓް، ޑަބްލިއު + އޯއެސްއެމް؛ ބްލޫ، ޑަބްލިއު + އޯއެސްއެސްއެލް؛ ކަޅު، ޑަބްލިއު + ޑަބްލިއު؛ އަޅި، ސީ (ކޮންޓްރޯލް) . ތަރިތަކުން ދައްކަނީ ފަރުވާއާއި ކޮންޓްރޯލް އާއި ދެމެދު ބޮޑެތި ތަފާތުތަކެއް ހުރިކަން (ޓޫ-ވޭ އެނޯވާ އަށް ފަހު ޓޫކީ އެޗްއެސްޑީ ޕޯސްޓް ހޮކް މަލްޓިޕަލް ކޮމްޕެރިޝަން، *** P <0.001). ޖޭއޭ ބަޔޯސިންތެސިސް އަދި އިމްޕެއަރޑް ޕަރސެޕްޝަން ސްޕެކްޓްރަމް (irAOC އަދި irCOI1) ގައި (C)697 އެމްއެސް/އެމްއެސް (ޑޭޓާ ފައިލް S1) ގެ އިންފޮމޭޝަން ތިއަރީ އެނަލިސިސް އަދި އީޓީ ސިގްނަލް ދަށްވެފައިވާ އީޓީއާރު1 ގައި (D)585 އެމްއެސް/އެމްއެސް (ޑޭޓާ ފައިލް S1) ސިމިއުލެޓެޑް ހަރބިވޯރ ޓްރީޓްމަންޓް ދެ ސިމިއުލެޓެޑް ހަރބިވޯރ ޓްރީޓްމަންޓުން ޕްލާންޓް ލައިންތަކާއި ހުސް ވެހިކަލް (އީވީ) ކޮންޓްރޯލް ޕްލާންޓްތައް ޓްރިގަރ ކުރިއެވެ. ތަރިތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޑަބްލިޔު+އޯއެސް ފަރުވާއާއި ގެއްލުމެއް ނުލިބޭ ކޮންޓްރޯލް އާއި ދެމެދު ބޮޑެތި ތަފާތުތަކެއް ހުރެއެވެ (ޓޫ-ވޭ އެނޯވާ އަށް ފަހު ޓޫކީ އެޗްއެސްޑީ ޕޯސްޓް ހޮކް މަލްޓިޕަލް ކޮމްޕެރިޝަން، *P<0.05، **P<0.01 އަދި ***P<0.001). (ށ) ސްޕެޝަލައިޒޭޝަން އަށް އެކި ދިމަދިމާލަށް އެކި ދިމަދިމާލުގެ އެކި ދިމަދިމާލުގެ އެކިއެކި ގްރާފްތައް. މި ކުލަތަކުން ތަމްސީލުކުރަނީ ތަފާތު ޖެނެޓިކަލީ މަޑީފައިޑް ސްޓްރޭންސްތަކެކެވެ؛ އެ ނިޝާންތަކުން ދައްކުވައިދެނީ ތަފާތު ފަރުވާ ދިނުމުގެ އުސޫލުތައް: ޓްރައިއެންގަލް، ޑަބްލިއު + އޮއެސްއެސް1؛ ރެކްޓަންގްލް، ޑަބްލިއު + އޯއެސްއެމް؛ ވަށައިގެންވާ ސީ
ދެން އަޅުގަނޑުމެން ބޭނުންކުރަނީ ޖެނެޓިކަލީ މޮޑިފައިޑް ސްޓްރޭން އޮފް އެޓެނިއުއޭޓެޑް ނެޕެންތެސް (irCOI1 އަދި sETR1) ޖޭއޭ އަދި އީޓީ ބަޔޯސިންތެސިސް (irAOC އަދި irACO) އަދި ޕަރސެޕްޝަން (irCOI1 އަދި sETR1) ގެ މުހިއްމު ފިޔަވަޅުތަކުގައި މި ދެ ގަސްގަހާގެހި ހޯރމޯންގެ މެޓަބޮލިޒަމް ތަޙުލީލުކުރުމަށް ރީޕްރޮގްރާމިންގގެ ނިސްބަތުން. ކުރީގެ ތަޖުރިބާތަކާ އެއްގޮތަށް، ހުސް ކެރިއަރ (އީވީ) ގަސްގަހުގައި ހަރބިވޯރ-އޯއެސް އިންޑަކްޝަން (ފޮޓޯ 3، ސީ އިން ޑީ) އަދި އޯއެސްއެމް ގެ ސަބަބުން އެޗްޖޭ އިންޑެކްސް ޖުމްލަ ގޮތެއްގައި ދަށްވުން އަޅުގަނޑުމެން ކަށަވަރުކޮށްދިންއިރު، δj އިންޑެކްސް އިތުރުވިއެވެ. މި ޖަވާބު އޯއެސްއެސް1 އިން ޓްރިގަރ ކުރާ ޖަވާބަށްވުރެ ބޮޑަށް ފާޅުވެއެވެ. ކޯޑިނޭޓްގެ ގޮތުގައި Hj އަދި δj ބޭނުންކޮށްގެން ހެދިފައިވާ ދެ ރޮނގުގެ ގްރާފަކުން ވަކި ޑިރެގިއުލޭޝަން ދައްކާފައިވެއެވެ ( ފޮޓޯ 3E ). އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ޓްރެންޑަކީ ޖޭއޭ ސިގްނަލް ނެތް ސްޓްރޭންސްތަކުގައި ގަސްކާނާ ކެއުމުގެ ސަބަބުން މެޓަބޮލޯމް ޑައިވަރސިޓީއާއި ސްޕެޝަލައިޒޭޝަން ބަދަލުތައް ގާތްގަނޑަކަށް މުޅިން ނައްތާލެވޭ ކަމެވެ (ފޮޓޯ 3ސީ). މިއާ ޚިލާފަށް، sETR1 ގަސްގަހުގައި ސައިލެންޓް އީޓީ ޕަރސެޕްޝަން، ހާރބިވޯރަސް މެޓަބޮލިޒަމްއަށް އަންނަ ބަދަލުތަކަށް ޖުމްލަ އަސަރު ޖޭއޭ ސިގްނަލިންގއަށްވުރެ މާ ދަށް ނަމަވެސް، އޯއެސްއެމް އަދި އޯއެސްއެސް1 އެކްސައިޓޭޝަންސް އާއި ދެމެދު Hj އަދި δj އިންޑެކްސްގެ ތަފާތު ކުޑަކޮށްދެއެވެ (ފޮޓޯ 3ޑީ އަދި ފޮޓޯ S5). . މިކަމުން ދޭހަވަނީ ޖޭއޭ ސިގްނަލް ޓްރާންސްޑަކްޝަންގެ މައިގަނޑު ފަންކްޝަންގެ އިތުރުން އީޓީ ސިގްނަލް ޓްރާންސްޑަކްޝަން އަކީ ވެސް ގަސްކާނާ ކެއުމަށް ޚާއްޞަ މެޓަބޮލިކް ރިސްޕޮންސް ފައިން ޓިއުނިންގ އެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކުރާ އެއްޗެކެވެ. މި ފައިން ޓިއުނިން ފަންކްޝަނާ އެއްގޮތަށް، sETR1 ގަސްގަހުގެ ޖުމްލަ މެޓަބޮލޯމް އިންޑަސިބިލިޓީއަށް ބަދަލެއް އައިސްފައެއް ނުވެއެވެ. އަނެއްކޮޅުން sETR1 ގަސްގަހާގެހިތަކާ އަޅާބަލާއިރު irACO ގަސްގަހާގެހިން ގަސްކާނާ ކެއުމުގެ ސަބަބުން މެޓަބޮލިކް ބަދަލުތަކުގެ ޖުމްލަ އެމްޕްލިޓިއުޑްތައް އެއްގޮތް ނަމަވެސް OSM އަދި OSS1 ޗެލެންޖްތަކުގެ މެދުގައި Hj އަދި δj ސްކޯރސް ވަރަށް ބޮޑަށް ތަފާތުވެފައިވެއެވެ ( ފޮޓޯ S5 ).
ގަސްކާނާ ކާ ޖަނަވާރުތަކުގެ ވައްތަރަށް ޚާއްޞަ ޖަވާބަށް މުހިންމު ޙިއްޞާތަކެއް ކުރާ ޚާއްޞަ މެޓަބޮލައިޓްތައް ދެނެގަނެ، އީޓީ ސިގްނަލްތަކުގެ ތެރެއިން އެ އުފެއްދުންތައް ފައިން ޓިއުން ކުރުމަށްޓަކައި، އަޅުގަނޑުމެން ކުރިން ތަރައްޤީކުރި ސްޓްރަކްޗަރަލް އެމްއެސް/އެމްއެސް މެތެޑެއް ބޭނުންކުރިން. މި އުސޫލު ބަރޯސާވެފައިވަނީ އެމްއެސް/އެމްއެސް ފްރެގްމެންޓްސް [ނޯމަލައިޒްޑް ޑޮޓް ޕްރޮޑަކްޓް (އެންޑީޕީ)] އިން މެޓަބޮލިކް ފެމިލީ އަލުން އިންފަރ ކުރުމަށް ބައި-ކްލަސްޓަރިންގ މެތެޑާއި ނިއުޓްރަލް ލޮސް (އެންއެލް) އަށް ބިނާކޮށް ސިމިލަރިޓީ ސްކޯރ އަށެވެ. އީޓީ ޓްރާންސްޖެނިކް ލައިންތަކުގެ ތަޙުލީލު މެދުވެރިކޮށް އުފެއްދި އެމްއެސް/އެމްއެސް ޑޭޓާ ސެޓުން 585 އެމްއެސް/އެމްއެސް (ޑޭޓާ ފައިލް އެސް1) އުފެދިފައިވާއިރު، އެކަން ހައްލުކުރެވުނީ މައިގަނޑު ހަތް އެމްއެސް/އެމްއެސް މޮޑިއުލް (އެމް) އަށް ކްލަސްޓަރކޮށްގެންނެވެ (ފޮޓޯ 4އޭ) . މި މޮޑިއުލްތަކުގެ ތެރެއިން ބައެއް މޮޑިއުލްތަކަކީ ކުރިން ސިފަކުރެވިފައިވާ ޚާއްޞަ މެޓަބޮލައިޓްތަކުން ގިނައިން ޕެކްކޮށްފައިވާ މޮޑިއުލްތަކެކެވެ: މިސާލަކަށް އެމް1، އެމް2، އެމް3، އެމް4 އަދި އެމް7 އަކީ އެކި ފީނޯލް ޑެރިވޭޓިވްސް (އެމް1)، ފްލެވަނޮއިޑް ގްލައިކޯސައިޑްސް (އެމް2)، އެސިލް ހަކުރު (އެމް3 އަދި އެމް4)، އަދި 17-އެޗްޖީއެލް-ޑީޓީޖީ (އެމް7) އިން މުއްސަނދި މޮޑިއުލްތަކެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ކޮންމެ މޮޑިއުލެއްގައި ހުންނަ އެއް މެޓަބޮލައިޓެއްގެ މެޓަބޮލިކް ސްޕެސިފިކް މައުލޫމާތު (Si index) ޙިސާބުކޮށް، އޭގެ Si ޑިސްޓްރިބިއުޝަން އިންޓިއުޓިވްކޮށް ފެނެއެވެ. ކުރުކޮށް ބުނާނަމަ، މަތީ ހާރބިވޯރީ އަދި ޖީނޯޓައިޕް ސްޕެސިފިކްޓީ ދައްކުވައިދޭ އެމްއެސް/އެމްއެސް ސްޕެކްޓްރާތަކުގެ ސިފައަކީ މަތީ ސީ ވެލިއުތަކެއް ކަމަށާއި، ކަރޓޯސިސް ސްޓެޓިސްޓިކްސް އިން ދައްކާ ގޮތުގައި ކަނާތު ދޫނި ކޮޅުގައި ފަރު ބެހިފައިވާ ކަމަށެވެ. މިފަދަ އެއް ލީން ކޮލޮއިޑް ޑިސްޓްރިބިއުޝަން އެމް1 އިން ފެނިފައިވާއިރު، އޭގައި ފީނޯލް އެމައިޑް އިން އެންމެ ގިނައިން ސި ފްރެކްޝަން ފެނިފައިވެއެވެ ( ފޮޓޯ 4ބީ ). އެމް7 ގައި ކުރިން ފާހަގަކުރެވުނު ހާރބިވޯރަސް އިންޑަސިބަލް 17-އެޗްޖީއެލް-ޑީޓީޖީ އިން އާދައިގެ ސީ ސްކޯރެއް ފެނިފައިވާއިރު، މިއީ ދެ އޯއެސް ވައްތަރުގެ މެދުގައި މެދުމިނުގެ ޑިފެރެންޝަލް ރެގިއުލޭޝަނެއް ހުރިކަން ދައްކުވައިދޭ ކަމެކެވެ. މިއާ ޚިލާފަށް ގިނައިން ކޮންސްޓިޓިއުޓިވްކޮށް އުފައްދާ ޚާއްޞަ މެޓަބޮލައިޓްސް ކަމަށްވާ ރޫޓިން، ސީޖީއޭ، އަދި އެސިލް ހަކުރުތައް އެންމެ ދަށް ސީ ސްކޯރސްގެ ތެރޭގައި ހިމެނެއެވެ. ޚާއްޞަ މެޓަބޮލައިޓްތަކުގެ މެދުގައި ސްޓްރަކްޗަރަލް ކޮމްޕްލެކްސިޓީއާއި ސީ ޑިސްޓްރިބިއުޝަން ރަނގަޅަށް ދިރާސާކުރުމަށްޓަކައި ކޮންމެ މޮޑިއުލަކަށް މޮލިކިއުލަރ ނެޓްވޯކެއް އުފެއްދިއެވެ (ފޮޓޯ 4ބީ). އޯޑީ ތިއަރީގެ މުހިންމު ލަފާއެއް (ފޮޓޯ 1ބީގައި ޚުލާޞާކޮށްފައިވާ) އަކީ ގަސްކާނާ ކެއުމަށްފަހު ޚާއްޞަ މެޓަބޮލައިޓްތައް އަލުން އިންތިޒާމުވުމުން ޑިފެންސް ވެލިއު މަތި މެޓަބޮލައިޓްތަކަށް އެއް ދިމާލަކަށް ބަދަލުތަކެއް އަންނަންޖެހޭނެ ކަމެވެ. އެމް1 ގައި ޖަމާވާ ގިނަ ފީނޯލް ޑެރިވޭޓިވްސް އަކީ ސޫފިތަކުގެ ޕާފޯމަންސް ދަށްވުމާ ފަންކްޝަނަލީ ގުޅުންހުރި ކަންކަމެވެ ( 32 ). އީވީ ކޮންޓްރޯލް ގަސްގަހުގެ އިންޑައުސްޑް ފަތްތަކާއި ކޮންސްޓިޓިއުއެންޓް ފަތްތަކުގެ މެދުގައި އެމް1 މެޓަބޮލައިޓްތަކުގައި ހުންނަ Si ވެލިއުތައް 24 ގަޑިއިރު އަޅާކިޔާއިރު، ގަސްކާނާ ކެއުމަށްފަހު ގިނަ މެޓަބޮލައިޓްތަކުގެ މެޓަބޮލައިޓް ސްޕެސިފިކްޓީ ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވާކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ (ފޮޓޯ 4ސީ). ސީ ވެލިއު ވަކިން އިތުރުވުން ފެނިފައިވަނީ ހަމައެކަނި ޑިފެންސިވް ފީނޯލަމައިޑްސް އިން ނަމަވެސް މި މޮޑިއުލްގައި އެއްތަނެއްގައި އުޅޭ އެހެން ފީނޯލްތަކާއި ނޭނގޭ މެޓަބޮލައިޓްތަކުން ސި ވެލިއު އިތުރުވެފައެއް ނުވެއެވެ. މިއީ ޚާއްޞަ މޮޑެލްއެއް ކަމަށާއި، މިއީ އޯޑީ ތިއަރީއާ ގުޅުންހުރި މޮޑެލްއެކެވެ. ގަސްކާނާ ކެއުމުގެ ސަބަބުން މެޓަބޮލިކް ބަދަލުތަކުގެ މައިގަނޑު ލަފާތައް އެއްގޮތެވެ. ފީނޯލަމައިޑް ސްޕެކްޓްރަމްގެ މި ޚާއްޞަކަން އޯއެސް-ސްޕެސިފިކް އީޓީ އިން އުފެދިފައިވާތޯ ޓެސްޓްކުރުމަށްޓަކައި، އަޅުގަނޑުމެން މެޓަބޮލައިޓް ސީ އިންޑެކްސް ޕްލޮޓްކޮށް، އީވީ އަދި އެސްއީޓީއާރު1 ޖީނޯޓައިޕްތަކުގައި އޯއެސްއެމް އަދި އޯއެސްއެސް1 އާއި ދެމެދު ޑިފެރެންޝަލް އެކްސްޕްރެޝަން ވެލިއުއެއް އުފެއްދިއެވެ (ފޮޓޯ 4ޑީ). sETR1 ގައި އޮއެސްއެމް އާއި އޯއެސްއެސް1 އާއި ދެމެދު ފެނަމައިޑް އިންޑައުސްޑް ތަފާތު ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެފައިވެއެވެ. އަދި ޖޭއޭ ރެގިއުލޭޓްޑް މެޓަބޮލިކް ސްޕެޝަލައިޒޭޝަން އާއި ގުޅުންހުރި މައިގަނޑު އެމްއެސް/އެމްއެސް މޮޑިއުލްތައް ނިންމުމަށްޓަކައި އެކަށީގެންވާ ޖޭއޭ ނެތް ސްޓްރޭންސްތަކުގައި އެއްކުރި އެމްއެސް/އެމްއެސް ޑޭޓާއަށް ވެސް ބައި-ކްލަސްޓަރިންގ މެތޯޑް ބޭނުންކޮށްފައިވެއެވެ (ފޮޓޯ S6).
(އ) ޝެއަރޑް ފްރެގްމެންޓް (އެންޑީޕީ ސިމިލަރިޓީ) އަދި ޝެއަރޑް ނިއުޓްރަލް ލޮސް (އެންއެލް ސިމިލާރިޓީ) އަށް ބިނާކޮށް 585 އެމްއެސް/އެމްއެސްގެ ކްލަސްޓަރިންގ ނަތީޖާތަކުގެ ނަތީޖާއަކަށް ވެގެންދަނީ މޮޑިއުލް (އެމް) އެނގޭ ކޮމްޕައުންޑް އާއިލާއާ އެއްގޮތްވާ ގޮތެވެ. ކޮންމެ މޮޑިއުލެއްގެ ކައިރީގައި މެޓަބޮލައިޓް (އެމްއެސް/އެމްއެސް) ސްޕެސިފިކް (Si) ޑިސްޓްރިބިއުޝަން ދައްކާފައިވެއެވެ. (ބ) މޮޑިއުލަރ މޮލިކިއުލަރ ނެޓްވޯކް: ނޯޑްސް ތަމްސީލުކުރަނީ އެމްއެސް/އެމްއެސް އަދި އެޖްސް، އެންޑީޕީ (ރަތް) އަދި އެންއެލް (ނުވަތަ ބްލޫ) އެމްއެސް/އެމްއެސް ސްކޯރސް (ކަޓް-އޮފް،> 0.6) އެވެ. ގްރޭޑް ކުރެވިފައިވާ މެޓަބޮލައިޓް ސްޕެސިފިކްޓީ އިންޑެކްސް (Si) މޮޑިއުލް (ކަނާތް) އަށް ބަލައިގެން ކުލަ ޖަހައި މޮލިކިއުލަރ ނެޓްވޯކަށް (ވާތް) މެޕްކޮށްފައިވެއެވެ. (ސ) އީވީ ޕްލާންޓްގެ މޮޑިއުލް އެމް1 ކޮންސްޓިޓިއުޓިވް (ކޮންޓްރޯލް) އަދި އިންޑައުސްޑް ސްޓޭޓް (ސިމިއުލެޓެޑް ހާރބިވޯރ) ގައި 24 ގަޑިއިރު: މޮލިކިއުލަރ ނެޓްވޯކް ޑައިގްރާމް (Si ވެލިއު އަކީ ނޯޑް ސައިޒް، ޑިފެންސިވް ފީނޯލަމައިޑް ހައިލައިޓްކޮށްފައިވަނީ ބްލޫ ކުލައިން) އެވެ. (ޑީ) އީވީ އަދި އީޓީ ޕަރސެޕްޝަން ދަށްވެފައިވާ ސްޕެކްޓްރަމް ލައިން sETR1 ގެ M1 މޮލިކިއުލަރ ނެޓްވޯކް ޑައިގްރާމް: ފެހި ވަށައިގެންވާ ނޯޑުން ތަމްސީލުކުރާ ފީނޯލިކް ކޮމްޕައުންޑް، އަދި ނޯޑް ސައިޒުގެ ގޮތުގައި W + OSM އަދި W + OSS1 ފަރުވާތަކުގެ މެދުގައިވާ މާބޮޑު ތަފާތެއް (P ވެލިއު) އެވެ. ސީޕީ، އެން-ކެފެއޯއިލް-ޓައިރޮސިން؛ ސީއެސް، އެން-ކެފެއޯއިލް-ސްޕަރމިޑައިން؛ އެފްޕީ، އެން-ފެރޫލިކް އެސިޑް އެސްޓަރ-ޔޫރިކް އެސިޑް؛ އެފްއެސް، އެން-ފެރޫލިލް-ސްޕަރމިޑައިން؛ ސީއޯޕީ، އެން'، އެން “-ކުއުމަރޮލިލް-ޓައިރޮސިން؛ ޑީސީއެސް، އެން'، އެން”-ޑިކަފެއޯއިލް-ސްޕަރމިޑައިން؛ ސީއެފްއެސް، އެން'، އެން”-ކެފެއޯއިލް، ފެރޫލޯއިލް-ސްޕަރމިޑައިން؛ވޯލްފްބެރީ ސޮންގައި ލައިސިއަމް ބާބަރަމް؛ނިކް.އޯ-އޭއެސް، އޯ-އެސިލް ހަކުރު.
އަޅުގަނޑުމެން އިތުރަށް ތަޙުލީލު ފުޅާކުރީ އެއް އެޓެނިއުއޭޓެޑް ނެޕެންތެސް ޖީނޯޓައިޕަކުން ގުދުރަތީ އާބާދީތަކަށް، މީގެ ކުރިން ގުދުރަތީ އާބާދީތަކުގައި ގަސްކާނާ ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ ޖޭއޭ ލެވެލްތަކާއި ވަކި މެޓަބޮލައިޓް ލެވެލްތަކަށް ވަރުގަދަ އިންޓްރާސްޕެސިފިކް ބަދަލުތަކެއް އަންނަކަން ފާހަގަކުރެވިފައިވެއެވެ ( 26 ). މި ޑޭޓާ ސެޓް ބޭނުންކޮށްގެން 43 ޖަރމްޕްލާސްމް ކަވަރު ކުރާށެވެ. މި ޖަރމްޕްލާސްމްތަކުގައި ހިމެނެނީ ނ. މި ގަސްތައް ނަގާފައިވަނީ ޔޫޓާ، ނެވާޑާ، އެރިޒޯނާ، އަދި ކެލިފޯނިއާގެ އެކި ނެޓިވް ހެބިޓޭޓްތަކުން އެއްކުރި އޮށުން (ފޮޓޯ S7)، އަޅުގަނޑުމެން މެޓަބޮލޯމް ޑައިވަރސިޓީ (މިތަނުގައި ކިޔަނީ ޕޮޕިއުލޭޝަން ލެވެލް) β ޑައިވަރސިޓީ) އަދި އޯއެސްއެމް ގެ ސަބަބުން ދިމާވާ ސްޕެޝަލައިޒޭޝަން ހިސާބުކުރިއެވެ. ކުރީގެ ދިރާސާތަކާ އެއްގޮތަށް، Hj އަދި δj އެކްސް އާއި އެކު މެޓަބޮލިކް ބަދަލުތަކުގެ ފުޅާ ދާއިރާއެއް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފެނިފައިވާއިރު، މިއީ ޖަރމްޕްލާސްމްތަކުގައި ގަސްކާނާ ކެއުމަށް ދޭ މެޓަބޮލިކް ރިސްޕޮންސްތަކުގެ ޕްލާސްޓިސިޓީގައި ބޮޑެތި ތަފާތުތަކެއް ހުރިކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ ( ފޮޓޯ S7 ). މި ޖަމާޢަތަކީ ގަސްކާނާ ކާ ޖަނަވާރުތަކުގެ ސަބަބުން ޖޭއޭ އަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުގެ ޑައިނަމިކް ރޭންޖާ ބެހޭގޮތުން ކުރިން ކުރެވުނު ތަޙުލީލުތައް ހަނދާންކޮށްދޭ ޖަމިއްޔާއެއް ކަމަށާއި، އެއް އާބާދީއެއްގައި ވަރަށް މަތީ އަގު ދަމަހައްޓާފައިވާ ޖަމިއްޔާއެކެވެ (26، 36). Hj އަދި δj އާއި ދެމެދުގައިވާ ޖުމްލަ ލެވެލް ކޯރިލޭޝަން ޓެސްޓްކުރުމަށް JA އަދި JA-Ile ބޭނުންކޮށްގެން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފާހަގަކުރެވުނީ JA އާއި މެޓަބޮލޯމް β ޑައިވަރސިޓީ އަދި ސްޕެޝަލައިޒޭޝަން އިންޑެކްސް އާއި ދެމެދު ފާހަގަކޮށްލެވޭ ޕޮޒިޓިވް ކޯރިލޭޝަނެއް އޮތްކަމެވެ (ފޮޓޯ S7). މިކަމުން ދޭހަވަނީ އާބާދީގެ ފެންވަރުގައި ފާހަގަކުރެވޭ ޖޭއޭސް އިންޑަކްޝަންގައި ހަރބިވޯރ އިންޑައުސްޑް ހެޓަރޮޖެނިޓީ އުފެދިފައިވަނީ ސޫފި ހާރބިވޯރސް އިން ހޮވުމުން އުފެދޭ މުހިއްމު މެޓަބޮލިކް ޕޮލިމޯރފިޒަމްތަކުގެ ސަބަބުން ކަމަށް ވެދާނެއެވެ.
މީގެ ކުރިން ކުރެވުނު ދިރާސާތަކުން ދައްކާފައިވާ ގޮތުގައި ދުންފަތުގެ ބާވަތްތަކުގެ ބާވަތާއި އިންޑައުސްޑް އަދި ކޮންސްޓިޓިއުޓިވް މެޓަބޮލިކް ޑިފެންސްތަކަށް ނިސްބަތުން ބަރޯސާވުމުގެ ގޮތުން ވަރަށް ބޮޑަށް ތަފާތުވެއެވެ. އެންޓި-ހަރބިވޯރ ސިގްނަލް ޓްރާންސްޑަކްޝަން އަދި ޑިފެންސް ކެޕޭސިޓީއަށް އަންނަ މި ބަދަލުތައް ރެގިއުލޭޓް ކުރެވެނީ ސޫފިތަކުގެ އާބާދީގެ ޕްރެޝަރާއި، ގަސްގަހާގެހި ބޮޑުވާ ނިޝްގައި ޑިފެންސް ޕްރޮޑަކްޝަންގެ ހަރަދުތަކުގެ ސަބަބުން ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ދިރާސާކުރީ އުތުރު އެމެރިކާއާއި ދެކުނު އެމެރިކާއަށް ނިސްބަތްވާ ހަ ނިކޮޓިއާނާ ވައްތަރެއްގެ ގަސްގަހާގެހި ކެއުމަށް އިންޑައުސް ކުރާ ފަތް މެޓަބޮލޯމް ރިމޯޑެލިންގ ގެ ކޮންސިސްޓެންސީ އެވެ. މި ބާވަތްތަކަކީ ނެޕެންތެސް ނޯތު އެމެރިކާ އާއި ވަރަށް ގާތް ގުޅުމެއް އޮންނަ ބާވަތްތަކެއް ކަމަށްވާ ނިކޮލަސް ބޮސިފްލޯ އެވެ. ލާ، ނ.ނިކޮޓިނިސް، ނިކޮޓިއާނާ ނ. އެޓެނިއުއޭޓެޑް ގްރާސް، ނިކޮޓިއާނާ ޓެބަކަމް، ލައިނަރ ޓޮބަކޯ، ދުންފަތް (ނިކޮޓިއާނާ ސްޕެގަޒިނީ) އަދި ދުންފަތުގެ ފަތް ދުންފަތް (ނިކޮޓިއާނާ އޮބްޓޫސިފޯލިއާ) (ފޮޓޯ 5އޭ) (37) އެވެ. މި ބާވަތުގެ ތެރެއިން ހަ ވައްތަރަކީ، ރަނގަޅަށް ސިފަކުރެވޭ ވައްތަރު ނ.ޕްލީޒް ހިމެނޭ ގޮތަށް، ޕެޓޫނިއާ ކްލޭޑްގެ އަހަރީ ގަސްގަހާގެހި ކަމަށާއި، އޮބްޓޫސިފޯލިއާ ނ. އޭގެ ފަހުން މި ހަތް ވައްތަރުގެ މައްޗަށް W + W، W + OSM އަދި W + OSS1 އިންޑަކްޝަން ހެދިއިރު، ސޫފި ކާނާ ދިނުމުގެ ސްޕީޝީސް ލެވެލްގެ މެޓަބޮލިކް ރީއެރެންޖްމަންޓް ދިރާސާކޮށްފައިވެއެވެ.
(އ) މެކްސިމަމް ލިކިލިހޫޑް [ނިއުކްލިއަރ ގްލޫޓާމިން ސިންތެސިސް އަށް (38)] އަދި ގާތް ގުޅުމެއް އޮންނަ ހަތް ނިކޮޓިއާނާ ވައްތަރެއްގެ ޖިއޮގްރަފިކަލް ޑިސްޓްރިބިއުޝަން (ތަފާތު ކުލަ) (37) އަށް ބިނާކޮށް ބޫޓްސްޓްރަޕް ފައިލޯޖެނެޓިކް ގަހެއް. (ބ) ހަތް ނިކޮޓިއާނާ ސްޕީޝީސް (939 އެމްއެސް/އެމްއެސް؛ ޑޭޓާ ފައިލް އެސް1) ގެ މެޓަބޮލިކް ޕްރޮފައިލްތަކަށް ޚާއްޞަ ޑައިވަރސިޓީގެ ސްކެޓަރ ޕްލޮޓެއް. ސްޕީޝީސް ލެވެލްގައި މެޓަބޮލޯމް ޑައިވަރސިޓީ އާއި ސްޕެޝަލައިޒޭޝަންގެ މިންވަރާ ނެގެޓިވް ގުޅުމެއް ހުރެއެވެ. މެޓަބޮލިކް ޑައިވަރސިޓީއާއި ސްޕެޝަލައިޒޭޝަން އާއި ޖޭއޭ އެކިއުމިއުލޭޝަން އާއި ދެމެދު ސްޕީޝީސް ލެވެލް ކޯރިލޭޝަންގެ ތަޙުލީލު ފޮޓޯ 2. S9 ގައި އެވަނީއެވެ. ކުލަ، ތަފާތު ވައްތަރުތައް؛ ޓްރައިއެންގަލް، ޑަބްލިއު + އޯއެސްއެސް1؛ ރެކްޓަންގްލް، ޑަބްލިއު + އޯއެސްއެމް؛ (ސ) ނިކޮޓިއާނާ ޖޭއޭ އަދި ޖޭއޭ-އައިލް ޑައިނަމިކްސް ރޭންކް ކުރެވިފައިވަނީ އޮއެސް އެކްސައިޓޭޝަން އެމްޕްލިޓިއުޑް އަށް ބަލައިގެން (ޓޫ-ވޭ އެނޯވާ އަދި ޓޫކީ އެޗްއެސްޑީ ޕޯސްޓް މަލްޓިޕަލް ކޮމްޕެރިޝަން، * P <0.05، ** P <0.01 އަދި * ** W + OS އަދި W + W، P <0.001 އާ އަޅާކިޔުމަށް). ހަރބިވޯރަސް އަދި މެތައިލް ޖޭއޭ (MeJA) ސިމިއުލޭޓް ކުރުމަށްފަހު ކޮންމެ ވައްތަރެއްގެ (D) ޑައިވަރސިޓީ އަދި (E) ސްޕެޝަލައިޒޭޝަންގެ ބޮކްސް ޕްލޮޓް. އެސްޓިރިސްކް އިން ދައްކުވައިދެނީ ޑަބްލިއު + އޮއެސް އަދި ޑަބްލިއު + ޑަބްލިއު ނުވަތަ ލެނޯލިން ޕްލަސް ޑަބްލިއު (ލަން + ޑަބްލިއު) ނުވަތަ ލާން ޕްލަސް މެޖޭއޭ (ލަން + މެޖާ) އަދި ލާން ކޮންޓްރޯލް (ޓޫ-ވޭ އެނަލިސިސް އޮފް ވެރިއަންސް، އޭގެ ފަހުން ޓޫކީގެ އެޗްއެސްޑީ ޕޯސްޓް ހޮކް މަލްޓިޕަލް ކޮމްޕެރިޝަން , *P<0.05, **P<0.01 އަދި ***P<0.001) އާއި ދެމެދުގައިވާ ބޮޑު ތަފާތެވެ.
ޑައުއަލް ކްލަސްޓަރ މެތޯޑް ބޭނުންކޮށްގެން އަޅުގަނޑުމެންނަށް 939 އެމްއެސް/އެމްއެސް (ޑޭޓާ ފައިލް އެސް1) ގެ 9 މޮޑިއުލް ދެނެގަނެވުނެވެ. އެކި ފަރުވާތަކުން ރިކޮންފިގްރޭޓް ކުރެވޭ އެމްއެސް/އެމްއެސްގެ ކޮމްޕޮޒިޝަން ވައްތަރުތަކުގެ މެދުގައި ތަފާތު މޮޑިއުލްތަކުގެ މެދުގައި ވަރަށް ބޮޑަށް ތަފާތުވެއެވެ (ފޮޓޯ S8). Hj (މިތަނުގައި ސްޕީޝީސް ލެވެލްގެ γ-ޑައިވަރސިޓީގެ ނަމުން ނަންދެވިފައިވާ) އަދި δj ވިޝުއަލައިޒް ކުރުމުން އެނގޭ ގޮތުގައި ތަފާތު ސްޕީޝީސްތައް މެޓަބޮލިކް ސްޕޭސްގައި ވަރަށް ތަފާތު ގްރޫޕްތަކަށް ޖަމާވެ، އާންމުކޮށް އެކްސައިޓޭޝަނަށްވުރެ ސްޕީޝީސް ލެވެލް ޑިވިޝަން މާ ބޮޑަށް ފާހަގަކުރެވެއެވެ. ނ.ލައިނަރ އަދި ނ.އޮބްލިކިއުސް ފިޔަވައި، މި ބާވަތްތަކުން އިންޑަކްޝަން އިފެކްޓްސްގެ ފުޅާ ޑައިނަމިކް ރޭންޖެއް ދައްކައެވެ ( ފޮޓޯ 5ބީ ). މިއާ ޚިލާފަށް އެން.ޕަރޕިއުރިއާ އަދި އެން.އޮބްޓޫސިފޯލިއާ ފަދަ ބާވަތްތަކުގައި ފަރުވާއަށް މެޓަބޮލިކް ރިސްޕޮންސް ފާހަގަކުރެވޭ މިންވަރު މަދު ނަމަވެސް މެޓަބޮލޯމް މާ ތަފާތުވެއެވެ. އިންޑައުސްޑް މެޓަބޮލިކް ރިސްޕޮންސްގެ ސްޕީޝީސް ސްޕެސިފިކް ޑިސްޓްރިބިއުޝަންގެ ސަބަބުން ސްޕެޝަލައިޒޭޝަން އާއި ގާމާ ޑައިވަރސިޓީއާ ދެމެދު މާބޮޑު ނެގެޓިވް ކޯރިލޭޝަނެއް އުފެދިފައިވެއެވެ (PCC = -0.46, P = 4.9×10-8). އޯއެސް އިން ޖޭއޭސް ލެވެލްތަކަށް އަންނަ ބަދަލުތައް މެޓަބޮލޯމް ސްޕެޝަލައިޒޭޝަން އާއި ޕޮޒިޓިވް ގުޅުމެއް އޮންނައިރު، ކޮންމެ ވައްތަރަކުން ދައްކާ މެޓަބޮލިކް ގާމާ ޑައިވަރސިޓީއާ ނެގެޓިވް ގުޅުމެއް ހުރެއެވެ ( ފޮޓޯ 5ބީ އަދި ފޮޓޯ S9 ). ފާހަގަކޮށްލަންޖެހޭ ކަމަކީ ފޮޓޯ 5ސީ ގައިވާ ނެޕެންތެސް ނޭމަޓޯޑްސް، ނެޕެންތެސް ނެޕެންތެސް، ނެޕެންތެސް އެކިއުޓް، އަދި ނެޕެންތެސް އެޓެނިއުއޭޓެޑް ފަދަ "ސިގްނަލް ރެސްޕޮންސް" ސްޕީޝީސްގެ ގޮތުގައި ބަސްމަގު ކިޔާ ބާވަތްތަކުން 30 މިނެޓުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ އަލާމާތްތަކެއް ފެނިގެން ދިޔަކަމެވެ. ދާދިފަހުން އޮއެސް އަށް ޚާއްޞަ ޖޭއޭ އަދި ޖޭއޭ-އައިލް ފެތުރޭއިރު، “ސިގްނަލް އަންރެސްޕޮންސިވް” ކިޔާ އެހެން ބެކްޓީރިއާތައް ކަމަށްވާ ނެޕެންތެސް މިލްސް، ނެޕެންތެސް ޕައުޑަރީ އަދި އެން. މެޓަބޮލިކް ލެވެލްގައި، މަތީގައި ދެންނެވި ފަދައިން، އެޓެނިއުއޭޓެޑް ނެޕެންތެސް އަށް، ސިގްނަލް ރެސްޕޮންސިވް މާއްދާތަކުން އޮއެސް ސްޕެސިފިކްޓީ ފެނި، δj ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވެ، Hj ދަށްވެއެވެ. މި އޯއެސް-ސްޕެސިފިކް ޕްރައިމިންގ އެފެކްޓް ސިގްނަލް ނޮން-ރިއެކްޓިވް ސްޕީޝީސްގެ ގޮތުގައި ކްލަސިފައިޑް ސްޕީޝީސް އިން ފެނިފައެއް ނުވެއެވެ ( ފޮޓޯ 5، ޑީ އަދި އީ ). އޯއެސް އަށް ޚާއްޞަ މެޓަބޮލައިޓްތައް ސިގްނަލް ރެސްޕޮންސިވް ސްޕީޝީސްގެ މެދުގައި ގިނައިން ހިއްސާވާއިރު، މި ސިގްނަލް ކްލަސްޓަރތައް ކްލަސްޓަރ ވެފައިވަނީ ސިގްނަލް ރިސްޕޮންސް ބަލިކަށި ސްޕީޝީސްތަކާ ކަމަށާއި، ސިގްނަލް ރިސްޕޮންސް ބަލިކަށި ސްޕީޝީސް އިން އިންޓަޑިޕެންޑެންސް މަދުވެއެވެ (ފޮޓޯ S8 ). މި ނަތީޖާއިން ދައްކާ ގޮތުގައި ޖޭއޭ ތަކުގެ އޮއެސް ސްޕެސިފިކް އިންޑަކްޝަން އާއި ޑައުންސްޓްރީމް މެޓަބޮލޯމްގެ އޮއެސް ސްޕެސިފިކް ރިކޮންފިގްރޭޝަން ސްޕީޝީސް ލެވެލްގައި ކަޕްލް ވެއެވެ.
ދެން އަޅުގަނޑުމެން ގަސްގަހާގެހިތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް މެތައިލް ޖޭއޭ (MeJA) ހިމެނޭ ލެނޮލިން ޕޭސްޓެއް ބޭނުންކޮށްގެން ގަސްގަހާގެހިތަކުގެ ސައިޓޯޕްލާސްމްގައި ހުންނާނެ އެގްޒޯޖެނަސް ޖޭއޭ އިން ޖަހާ ޖޭއޭ ލިބުމުން މި ކަޕްލިންގ މޯޑްތައް ހަނިވެފައިވޭތޯ ބެލިއެވެ. ރެޕިޑް ޑީއެސްޓަރިފިކޭޝަން އަކީ ޖޭއޭ އެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފެނުނީ ޖޭއޭ މެދުނުކެނޑި ސަޕްލައި ކުރުމުން ސިގްނަލް ރެސްޕޮންސިވް ސްޕީޝީސް އިން ސިގްނަލް ނޮން ރެސްޕޮންސިވް ސްޕީޝީސް އަށް މަޑުމަޑުން ބަދަލުވުމުގެ ހަމަ މި ޓްރެންޑެވެ ( ފޮޓޯ 5، ޑީ އަދި އީ ). ކުރުކޮށް ބުނާނަމަ، މެޖޭއޭ ފަރުވާ ދިނުމުން ލައިނަރ ނޭމަޓޯޑްސް، އެން.އޮބްލިކިއުސް، އެން.އެކްވަޓިކަސް، ނ. N. purpurea އިން ފެނިފައިވަނީ ހަމައެކަނި δj އިތުރުވުމެއް ނަމަވެސް Hj އިތުރުވުމެއް ނޫނެވެ. މީގެ ކުރިން އިންތިހާއަށް ދަށް މިންވަރަކަށް ޖޭއޭ ޖަމާވާކަން ފާހަގަކުރެވިފައިވާ އެން.އޮބްޓޫސިފޯލިއާ އިން ވެސް މެޓަބޮލޯމް ރިކޮންފިގްރޭޝަންގެ ގޮތުން މެޖޭއޭ ފަރުވާއަށް ރައްދު ނުދެއެވެ. މި ނަތީޖާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ސިގްނަލް އަންރެސްޕޮންސިވް ސްޕީޝީސް ގައި ޖޭއޭ އުފެއްދުން ނުވަތަ ސިގްނަލް ޓްރާންސްޑަކްޝަން ފިޒިއޮލޮޖިކަލީ ރެސްޓްރިކްޓް ވެއެވެ. މި ހައިޕޮތެސިސް ޓެސްޓް ކުރުމަށްޓަކައި އަޅުގަނޑުމެން ދިރާސާކުރީ W + W، W + OSMs އަދި W + OSS1 Transcriptome (39) އިން އިންޑައުސް ކުރާ ހަތަރު ވައްތަރު (N. pallens, N. mills, N. pink އަދި N. microphylla) އެވެ. މެޓަބޮލޯމް ރިމޯޑެލިންގ ގެ އުސޫލާ އެއްގޮތަށް، ޓްރާންސްކްރިޕްޓޯމް ސްޕޭސްގައި މި ބާވަތްތައް ރަނގަޅަށް ވަކިވެފައި ހުންނައިރު، އޭގެ ތެރެއިން އެން. ނަމަވެސް ކުރިން ހަތް ވައްތަރެއްގައި ދައްކާފައިވާ އެންމެ މަތީ މެޓަބޮނޮމިކް ޑައިވަރސިޓީއާ ހިލާފަށް ހަތަރު ވައްތަރުގެ ތެރެއިން އެންމެ ދަށް ޓްރާންސްކްރިޕްޓޯމް ޑައިވަރސިޓީއެއް ކަމަށް ފާހަގަކުރެވުނެވެ. މީގެ ކުރިން ކުރެވުނު ދިރާސާތަކުން ދައްކާފައިވާ ގޮތުގައި ޖޭއޭ ސިގްނަލްތައް ހިމެނޭ ގޮތަށް ކުރީގެ ޑިފެންސް ސިގްނަލްތަކާ ގުޅުންހުރި ޖީންތަކުގެ ސެޓަކުން ނިކޮޓިއާނާ ސްޕީޝީސްގައި ހާރބިވޯރ އާއި ގުޅުންހުރި އެލިސިޓަރސް އިން އުފެދޭ ކުރީގެ ޑިފެންސް ރިސްޕޮންސްތަކުގެ ޚާއްޞަކަން ބަޔާންކޮށްދެއެވެ ( 39 ). މި ހަތަރު ވައްތަރުގެ ޖޭއޭ ސިގްނަލިންގ މަގުތައް އަޅާކިޔުމުން ޝައުގުވެރި އުސޫލެއް ފެނިފައިވެއެވެ ( ފޮޓޯ 6ބީ ). މި މަގުގައި ހިމެނޭ ގިނަ ޖީންތައް ކަމަށްވާ އޭއޯސީ، އޯޕީއާރު3، އޭސީއެކްސް އަދި ސީއޯއައި1 އިން މި ހަތަރު ވައްތަރުގައި ނިސްބަތުން މަތީ މިންވަރަކަށް އިންޑަކްޝަން ފެނިފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް މުހިއްމު ޖީނެއް ކަމަށްވާ ޖޭއޭއާރް4 އިން ޖޭއޭ އޭގެ ބަޔޮލޮޖިކަލީ އެކްޓިވް ފޯމް ޖޭއޭ-އައިލް އެކިއުމިއުލެޓެޑް ޓްރާންސްކްރިޕްޓްސް އަށް ބަދަލުކޮށް، އޭގެ ޓްރާންސްކްރިޕްޝަން ލެވެލް ވަރަށް ދަށް، ޚާއްޞަކޮށް ނ. މީގެ އިތުރުން ނ.ބިފިޑަމް އިން ފެނިފައިވަނީ ހަމައެކަނި އެހެން ޖީން އޭއޯއެސްގެ ޓްރާންސްކްރިޕްޓް އެވެ. ޖީން އެކްސްޕްރެޝަނަށް އަންނަ މި ބަދަލުތަކަކީ ސިގްނަލް އެނަރޖިކް ސްޕީޝީސްގައި ޖޭއޭ އުފެއްދުން މަދުވުމާއި އެން.
(އ) ހާރބިވޯރީ އިންޑަކްޝަން އަށް ފަހު 30 މިނެޓް ފަހުން ސާމްޕަލް ނަގާފައިވާ ގާތް ގުޅުމެއް އޮންނަ ހަތަރު ދުންފަތުގެ ބާވަތެއްގެ ކުރީކޮޅު ޓްރާންސްކްރިޕްޝަނަލް ރިސްޕޮންސް ރީޕްރޮގްރާމިންގ ގެ އިންފޮމޭޝަން ތިއަރީ އެނަލިސިސް. އާރުޑީޕީއައި ހޯދަނީ ގަސްކާނާ ކާ އޯއެސް އިން އިންޑައުސް ކުރާ ފަތްތަކާއި ޒަޚަމް ކޮންޓްރޯލް ކުރާ ފަތް އަޅާކިޔައިގެންނެވެ. ކުލަތަކުން ތަފާތު ވައްތަރުތައް ދައްކުވައިދޭއިރު، ނިޝާންތަކުން ދައްކުވައިދެނީ ފަރުވާގެ ތަފާތު ގޮތްތަކެވެ. (ބ) ހަތަރު ވައްތަރެއްގެ ޖޭއޭ ސިގްނަލިންގ މަގުތަކުގައި ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން ތަޙުލީލުކުރުން. ސިމްޕްލިފައިޑް ޖޭއޭ މަގު ދައްކާފައިވަނީ ބޮކްސް ޕްލޮޓްގެ ކައިރީގައެވެ. އެކި ކުލަތަކުން ދައްކުވައިދެނީ ތަފާތު ޕްރޮސެސިންގ މެތޯޑްތަކެކެވެ. އެސްޓިރިސްކް އިން ދައްކާ ގޮތުގައި ޑަބްލިއު + އޮއެސް ޓްރީޓްމަންޓާއި ޑަބްލިއު + ޑަބްލިއު ކޮންޓްރޯލް އާއި ދެމެދު ބޮޑު ތަފާތެއް ހުރިކަން (ޖޯޑު ތަފާތުތަކަށް ސްޓޫޑެންޓްސް ޓީ ޓެސްޓަށް *P<0.05، **P<0.01 އަދި ***P<0.001) އެވެ. އޯޕީޑީއޭ، 12-އޮކްސޯފައިޓޯޑައިނޮއިކް އެސިޑް؛ އޯޕީސީ-8: 0،3-އޮކްސޯ-2(2′(ޒެޑް)-ޕެންޓެނައިލް)-ސައިކްލޯޕެންޓޭން-1-އޮކްޓަނޮއިކް އެސިޑް.
އެންމެ ފަހު ބައިގައި އަޅުގަނޑުމެން ދިރާސާކުރީ ސޫފި ވައްތަރުތަކަށް ޚާއްޞަ ރިމޯޑެލިންގ ގެ މެޓަބޮލޯމް އެކި ގަސްގަހާގެހި ކާ ޖަނަވާރުތަކަށް ދިފާޢުކުރެވޭނެ ގޮތެވެ. މީގެ ކުރިން ކުރެވުނު ދިރާސާތަކުގައި ބާރުއަޅާފައިވަނީ ނިކޮޓިއާނާ ޖިންސަކަށެވެ. އެމްއެސް އާއި ލާރވް އަށް އެމީހުންގެ ދިފާޢީ ބާރު ވަރަށް ބޮޑަށް ތަފާތެވެ (40). މިތަނުގައި އަޅުގަނޑުމެން ދިރާސާކުރީ މި މޮޑެލްއާއި އެމީހުންގެ މެޓަބޮލިކް ޕްލާސްޓިސިޓީއާ އޮންނަ ގުޅުމެވެ. މަތީގައިވާ ހަތަރު ދުންފަތުގެ ބާވަތް ބޭނުންކޮށްގެން، އަދި ގަސްގަހާގެހި ކެއުމަށް މެދުވެރިވާ މެޓަބޮލޯމްގެ ޑައިވަރސިޓީއާއި ސްޕެޝަލައިޒޭޝަން އާއި އެމްއެސް އަދި އެސްއެލް އަށް ގަސްގަހާގެހި ދިފާޢުވުމާ ދެމެދު އޮންނަ ގުޅުން ޓެސްޓްކޮށް، ޖެނެރަލިސްޓް އެސްއެލް އަށް ދިފާޢުވުމާއި، ތަފާތުވުމާއި، ސްޕެޝަލައިޒޭޝަން ހުރިހާ ގޮތަކުން ޕޮޒިޓިވް ގުޅުމެއް އޮތްއިރު، މާހިރު އަންހެނުންނަށް ދިފާޢުވުމާއި ސްޕެޝަލައިޒޭޝަންގެ ގުޅުން ބަލިކަށި، އަދި ޑައިވަރސިޓީއާ ގުޅުން މާބޮޑު ނޫންކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ (ފޮޓޯ S10). އެސް1 ރެސިސްޓެންސްއާ ގުޅޭގޮތުން، ކުރިން ޖޭއޭ ސިގްނަލް ޓްރާންސްޑަކްޝަން ލެވެލް އާއި މެޓަބޮލޯމް ޕްލާސްޓިސިޓީ ވެސް ދައްކާ ކަމަށް ދައްކާފައިވާ އެޓެނިއުއޭޓެޑް އެން. ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގުމެވެ.
ވޭތުވެދިޔަ އަށްޑިހަ އަހަރު ތެރޭގައި ގަސްގަހާގެހި ދިފާއުކުރުމުގެ ތިއަރީން ތިއަރީ އޮނިގަނޑެއް ފޯރުކޮށްދީފައިވާއިރު، އެ އޮނިގަނޑުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ދިރާސާވެރިން ވަނީ ގަސްގަހާގެހި ޚާއްޞަ މެޓަބޮލައިޓްތަކުގެ ގިނަ އަދަދެއްގެ އީވޮލޫޝަންއާއި ވަޒީފާތައް ލަފާކޮށްފައެވެ. މި ތިއަރީތަކުގެ ތެރެއިން ގިނަ ތިއަރީތަކަކީ ވަރުގަދަ އިންފެރެންސްތަކުގެ އާދައިގެ އުސޫލަށް ތަބާވާ ތިއަރީތަކެއް ނޫނެވެ (41). އެމީހުން ހުށަހަޅަނީ ތަޙުލީލުގެ އެއް ފެންވަރެއްގައި މުހިއްމު ލަފާތަކެއް (3) އެވެ. ކީ ޕްރިޑިކްޝަންތައް ޓެސްޓްކުރުމުން ވަކި ތިއަރީތަކެއް ތަޙުލީލުކުރެވޭނެ ގޮތް ހެދުމުން، މިކަމުގެ ސަބަބުން ދަ ފީލްޑް ކުރިއަށްދާނީ. ތާއީދު ލިބޭ ނަމަވެސް އެހެން މީހުންނާ ދެކޮޅު ހަދާށެވެ (42). އޭގެ ބަދަލުގައި އާ ތިއަރީގައި ތަޙުލީލުގެ އެކި ފެންވަރުގައި ލަފާކޮށް، ސިފަކުރަނިވި ކަންކަމުގެ އާ ފަށަލައެއް އިތުރުކޮށްދެއެވެ (42). ނަމަވެސް ފަންކްޝަނަލް ލެވެލްގައި ހުށަހަޅާފައިވާ ދެ ތިއަރީ ކަމަށްވާ އެމްޓީ އަދި އޯޑީ ފަސޭހައިން ބަޔާންކުރެވޭނީ ގަސްކާނާ ކެއުމަށް އަންނަ ޚާއްޞަ މެޓަބޮލިކް ބަދަލުތަކުގެ މުހިންމު ލަފާތަކެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އެމްޓީ ތިއަރީ ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި މި ބަދަލުތައް ވާނީ ނޮން ޑައިރެކްޝަނަލް އަދި ރެންޑަމްކޮށް މެޓަބޮލިކް ސްޕޭސްގައި ކަމަށާއި، ޑިފެންސް ވެލިއު މަތި މެޓަބޮލައިޓްތައް ހުންނަ ކަމަށް ވެސް ޑރ. މީގެ ކުރިން އޯޑީ އަދި އެމްޓީ ޕްރިޑިކްޝަންސްގެ ތަހުލީލުތައް ޓެސްޓްކޮށްފައިވަނީ ޕްރިއޮރީ “ޑިފެންސް” ކޮމްޕައުންޑްތަކުގެ ހަނި ސެޓެއް ބޭނުންކޮށްގެންނެވެ. މި މެޓަބޮލައިޓް ސެންޓްރިކް ޓެސްޓްތަކުން ގަސްގަހާގެހި ކެއުމުގެ ތެރޭގައި މެޓަބޮލައިޓް ރިކޮންފިގްރޭޝަންގެ މިންވަރާއި ޓްރެޖެކްޓަރީ ތަހުލީލު ކުރުމުގެ ގާބިލްކަން ހުއްޓުވައި، މުޅިން ބެލޭނެ މުހިއްމު ލަފާތަކެއް އެއްގޮތަކަށް ތަފާސްހިސާބުތަކުގެ އޮނިގަނޑެއްގެ ތެރޭގައި ޓެސްޓް ކުރުމުގެ ފުރުސަތު ނުދެއެވެ. މިތަނުގައި ކޮމްޕިއުޓޭޝަނަލް އެމްއެސް އަށް ބިނާކޮށް މެޓަބޮލޮމިކްސްގައި ބޭނުންކުރާ އާ ޓެކްނޮލޮޖީ ބޭނުންކޮށްގެން އިންފޮމޭޝަން ތިއަރީ ޑިސްކްރިޕްޓަރސްގެ އާންމު ފައިސާއިން ޑިކޮންވޮލޫޝަން އެމްއެސް އެނަލިސިސް ކޮށްގެން ގްލޯބަލް މެޓަބޮލޮމިކްސް ފެންވަރުގައި ހުށަހަޅާފައިވާ ދެ ކަންތައްތަކުގެ ތަފާތު ޓެސްޓް ކުރިން. މި ތިއަރީގެ ކީ ޕްރިޑިކްޝަން އެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ބަޔޯޑައިވަރސިޓީއާއި ނިއުޓްރިއެންޓް ފްލޯ ރިސާޗްގެ ދާއިރާއިން ގިނަ ދާއިރާތަކެއްގައި އިންފޮމޭޝަން ތިއަރީ ބޭނުންކޮށްފައިވެއެވެ (43). ނަމަވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެނގޭ ގޮތުގައި މިއީ ގަސްގަހާގެހިގެ މެޓަބޮލިކް އިންފޮމޭޝަން ސްޕޭސް ބަޔާންކޮށް، ތިމާވެށީގެ ނިޝާންތަކަށް ރައްދުދީގެން ވަގުތީ މެޓަބޮލިކް ބަދަލުތަކާ ގުޅުންހުރި އިކޯލޮޖިކަލް މައްސަލަތައް ހައްލުކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ ފުރަތަމަ އެޕްލިކޭޝަނެވެ. ޚާއްޞަކޮށް މި އުސޫލުގެ ޤާބިލުކަން ބިނާވެފައިވަނީ، ގަސްގަހާގެހި ކެއުމުގެ ތަފާތު ފެންވަރުތަކުގައި ތަފާތު ވައްތަރުތަކުން ތަފާތު ވައްތަރުތަކުން އިންޓަރ ސްޕީޝީސް މެކްރޯއިވޮލޫޝަނަރީ ޕެޓަރންތަކަށް ގަސްގަހާގެހި ކެއުމަށް ތަރައްޤީވެފައިވާ ގޮތް ބެލުމަށްޓަކައި ގަސްގަހާގެހި ވައްތަރުތަކުގެ ތެރޭގައި ހުންނަ އުސޫލުތައް އަޅާކިޔުމުގެ ޤާބިލުކަމެވެ. މެޓަބޮލިޒަމް އެވެ.
ޕްރިންސިޕަލް ކޮމްޕޮނެންޓް އެނަލިސިސް (ޕީސީއޭ) އިން މަލްޓިވޭރިއޭޓް ޑޭޓާ ސެޓެއް ޑައިމަންޝަނަލިޓީ ރިޑަކްޝަން ސްޕޭސްއަކަށް ބަދަލުކޮށް ޑޭޓާގެ މައިގަނޑު ޓްރެންޑް ކިޔައިދެވޭތީ، އާންމުކޮށް ބޭނުންކުރަނީ ޑިކޮންވޮލޫޝަން މެޓަބޮލޯމް ފަދަ ޑޭޓާ ސެޓް ޕާރސް ކުރުމަށް އެކްސްޕްލޮރޭޓަރީ ޓެކްނިކެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ނަމަވެސް ޑައިމަންޝަނަލިޓީ ދަށްކުރުމުން ޑޭޓާ ސެޓްގައިވާ މައުލޫމާތު ކޮންޓެންޓްގެ ބައެއް ގެއްލިގެންދާނެ ކަމަށާއި، ޕީސީއޭއަށް އިކޯލޮޖިކަލް ތިއަރީއާ ވަކިން ގުޅުންހުރި ސިފަތަކާ ބެހޭ ކުއަންޓިޓޭޓިވް މައުލޫމާތު ނުދެވޭނެއެވެ. ދީފައިވާ ގަސްކާނާ ކާ އެއްޗެއްގެ އިންޑައުސްޑް ސްޓޭޓް ލަފާކުރާ މެޓަބޮލައިޓްތަކަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟ ސްޕެސިފިކްޓީ، ޑައިވަރސިޓީ އަދި އިންޑަސިބިލިޓީގެ ނަޒަރަކުން ބަލާއިރު، ފަތަށް ޚާއްޞަ މެޓަބޮލައިޓް ޕްރޮފައިލްގައި ހިމެނޭ މަޢުލޫމާތު ގިރާވެ، ގަސްކާނާ ކެއުމުން ވަކި މެޓަބޮލިޒަމް އެކްޓިވޭޓް ކުރެވޭކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. ހީވެސް ނުކުރާ ގޮތަކަށް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފާހަގަކުރެވުނު ގޮތުގައި، ތަންފީޒުކުރި އިންފޮމޭޝަން ތިއަރީ އިންޑިކޭޓަރސްގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދައިން، ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން މެޓަބޮލިކް ހާލަތުގައި ބޮޑު އޯވަލެޕްއެއް އޮންނަނީ، ދެ ގަސްކާނާ (ރޭގަނޑު ކާންދޭ ޖެނެރަލިސްޓް އެސްއެލް) އާއި ސޮލަނޭސީގެ މާހިރު މިސް ގެ ހަމަލާތަކަށްފަހުގައެވެ. އޮއެސް (31) ގައި ފެޓީ އެސިޑް-އެމިނޯ އެސިޑް ކޮންޖުގޭޓް (އެފްއޭސީ) އިނިޝިއޭޓަރ އެވެ. ސްޓޭންޑަރޑައިޒްޑް ޕަންޗާ ޒަޚަމްތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް ހާރބިވޯރ އޮއެސް ބޭނުންކޮށްގެން ސިމިއުލެޓެޑް ހާރބިވޯރ ޓްރީޓްމަންޓުން ވެސް މިފަދަ ޓްރެންޑެއް ފެނިފައިވެއެވެ. ގަސްގަހާގެހި ކާ ޖަނަވާރުތަކުގެ ހަމަލާތަކަށް ދޭ ޖަވާބު ސިމިއުލޭޓް ކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ މި ސްޓޭންޑަރޑައިޒްޑް ޕްރޮސީޖަރަކީ ގަސްކާނާ ކެއުމުގެ ސުލޫކަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ތަފާތު ވަގުތުތަކުގައި ތަފާތު މިންވަރަކަށް ގެއްލުން ލިބޭ އޮޅުން ބޮޅުން ބޮޑު ކަންތައްތައް ނައްތާލާ ކަމެކެވެ (34). އޯއެސްއެމް ޖެހުމުގެ މައިގަނޑު ސަބަބެއް ކަމަށް އެނގޭ އެފްއޭސީ އިން އޯއެސްއެސް1 ގައި ޖޭއޭއެސް އާއި އެހެނިހެން ގަސްގަހާގެހި ހޯރމޯން ރިސްޕޮންސް ދަށްކޮށްދޭއިރު، އޯއެސްއެސް1 އިން އެތައް ސަތޭކަ ގުނައެއް ދަށްވެއެވެ (31). ނަމަވެސް އޯއެސްއެސް1 ގެ ސަބަބުން އޯއެސްއެމް އާއި އަޅާބަލާއިރު ޖޭއޭ އެއްކުރުމުގެ މިންވަރު އެއްވަރެވެ. މީގެ ކުރިން ދައްކާފައިވާ ގޮތުގައި އެޓެނިއުއޭޓް ވެފައިވާ ނެޕެންތެސް ގައި ޖޭއޭ ރިސްޕޮންސް އަކީ އޯއެސްއެމް އަށް ވަރަށް ނާޒުކު އެއްޗެއް ކަމަށާއި، ފެނުން 1:1000 އަށް ޑައިލޫޓް ކުރިޔަސް އެފްއޭސީ އަށް އޭގެ ހަރަކާތް ދެމެހެއްޓޭނެ ކަމަށެވެ (44). އެހެންކަމުން އޯއެސްއެމް އާއި އަޅާބަލާއިރު އޯއެސްއެސް1 ގައި އެފްއޭސީ ވަރަށް ދަށް ނަމަވެސް އެކަށީގެންވާ ވަރަށް ޖޭއޭ އައުޓްބްރޭކް އިންޑައުސް ކުރުމަށް ފުދެއެވެ. މީގެ ކުރިން ކުރެވުނު ދިރާސާތަކުން ދައްކާފައިވާ ގޮތުގައި ޕޮރިން ކަހަލަ ޕްރޮޓީން ( 45 ) އާއި އޮލިގޯސެކަރައިޑްސް ( 46 ) މޮލިކިއުލަރ ކްލޫއެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކޮށްގެން އޯއެސްއެސް1 ގައި ގަސްގަހާގެހި ދިފާޢީ ޖަވާބުތައް ޓްރިގަރ ކުރެވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް މިހާރު ކުރެވިފައިވާ ދިރާސާގައި ފާހަގަކުރެވޭ ޖޭއޭ އެއްކުރުމަށް ޒިންމާވާ މި އެލިސިޓަރުތަކަކީ އޯއެސްއެސް1 ގައި ހިމެނޭ އެލިސިޓަރުތަކެއް ކަމެއް އަދި ސާފެއް ނުވެއެވެ.
ތަފާތު ގަސްގަހާގެހި ކާ ޖަނަވާރު ނުވަތަ އެގްޒޯޖެނަސް ޖޭއޭ ނުވަތަ އެސްއޭ (ސެލިސިލިކް އެސިޑް) އުނގުޅުމުން އުފެދޭ ތަފާތު މެޓަބޮލިކް އިނގިލީގެ ނިޝާންތައް ބަޔާންކުރާ ދިރާސާތައް މަދު ނަމަވެސް (47) ގަސްގަހާގެހި ކެއުމުގެ ނެޓްވޯކްގައި ގަސްގަހާގެހި ކެއުމުގެ ބާވަތްތަކަށް ޚާއްޞަ ޕަރޓަރބޭޝަން އަދި ވަކި ބާވަތަކަށް ކުރާ އަސަރުތައް އެއްވެސް މީހަކު އުނދަގޫކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. ޒާތީ މައުލޫމާތު. މި ތަޙުލީލުން އިތުރަށް ކަށަވަރުވީ ޖޭއޭސް ނޫން އެހެން ގަސްގަހާގެހި ހޯރމޯންތަކާ އިންޓަރނަލް ހޯރމޯން ނެޓްވޯކް ގުޅުމަކީ ގަސްކާނާ ކެއުމަށް މެދުވެރިވާ މެޓަބޮލިކް ރީއޮގަނައިޒޭޝަންގެ ޚާއްޞަކަން ބައްޓަންކުރާ އެއްޗެކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފާހަގަކުރެވުނީ އޯއެސްއެމް ގެ ސަބަބުން އުފެދޭ އީޓީ އޯއެސްއެސް1 ގެ ސަބަބުން އުފެދޭ އީޓީއަށްވުރެ މާބޮޑުތަނުން ބޮޑުކަމެވެ. މި މޯޑަކީ އޯއެސްއެމްގައި އިތުރު އެފްއޭސީ ކޮންޓެންޓާ އެއްގޮތް މޯޑެއް ކަމަށާއި، މިއީ އީޓީ ބާސްޓެއް ޓްރިގަރ ކުރުމަށް ބޭނުންވާ އަދި ފުދޭ ޝަރުތެކެވެ (48). ގަސްގަހާގެހި އާއި ގަސްގަހާގެހި ކާ ޖަނަވާރުތަކުގެ މެދުގައި ހިނގާ މުއާމަލާތުގެ ތެރެއިން، ގަސްގަހާގެހިތަކަށް ޚާއްޞަ މެޓަބޮލައިޓް ޑައިނަމިކްސް އަށް އީޓީގެ ސިގްނަލިންގ ފަންކްޝަން އަދިވެސް ވަކިވަކިން ހުންނައިރު، އަމާޒުކުރަނީ ހަމައެކަނި އެއް ކޮމްޕައުންޑް ގްރޫޕަކަށެވެ. މީގެ އިތުރުން ގިނަ ދިރާސާތަކުގައި އީޓީގެ ރެގިއުލޭޝަން ދިރާސާކުރުމަށް އީޓީ ނުވަތަ އޭގެ ޕްރިކަސަރސް ނުވަތަ އެކި އިންހިބިޓަރސް ގެ އެގްޒޯޖެނަސް އެޕްލިކޭޝަން ބޭނުންކޮށްފައިވާއިރު، އޭގެ ތެރޭގައި މި އެގްޒޯޖެނަސް ކެމިކަލް އެޕްލިކޭޝަންތަކުން ވަކި ނޫން ގިނަ ނޭދެވޭ އަސަރުތަކެއް ކުރާނެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެނގިފައިވާ ގޮތުގައި މި ދިރާސާއަކީ ގަސްގަހާގެހި މެޓަބޮލޯމް ޑައިނަމިކްސް ކޯޑިނޭޓް ކުރުމަށްޓަކައި ޓްރާންސްޖެނިކް ގަސްގަހާގެހި އުފެއްދުމާއި ދެނެގަތުމަށް އީޓީ ބޭނުންކުރުމުގައި އީޓީގެ ދައުރު ފުރަތަމަ ބޮޑު ނިޒާމީ ގޮތެއްގައި ބެލުމެވެ. ހަރބިވޯރ ސްޕެސިފިކް އީޓީ އިންޑަކްޝަން އިން އެންމެ ފަހުން މެޓަބޮލޯމް ރިސްޕޮންސް މޮޑިއުލޭޓް ކުރެވިދާނެއެވެ. އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ކަމަކީ އީޓީ ބަޔޯސިންތެސިސް (އޭސީއޯ) އަދި ޕަރސެޕްޝަން (އީޓީއާރު1) ޖީންތަކުގެ ޓްރާންސްޖެނިކް މެނިޕިއުލޭޝަން އިން ހާރބިވޯރ ސްޕެސިފިކް ޑީ ނޮވޯ އެކިއުމިއުލޭޝަން އޮފް ފީނޯލަމައިޑްސް ހާމަކުރިއެވެ. މީގެ ކުރިން ދައްކާފައިވާ ގޮތުގައި އީޓީ އިން ޖޭއޭ އިންޑައުސްޑް ނިކޮޓީން އެކިއުމިއުލޭޝަން ފައިން ޓިއުން ކުރެވޭނީ ޕުޓްރެސިން އެން-މެތައިލްޓްރާންސްފެރޭޒް ރެގިއުލޭޓްކޮށްގެންނެވެ ( 49 ). ނަމަވެސް މެކޭނިކަލް ނަޒަރަކުން ބަލާއިރު އީޓީ އިން ފެނަމައިޑް އިންޑަކްޝަން ފައިން ޓިއުން ކުރާ ގޮތެއް ސާފެއް ނުވެ އެވެ. އީޓީގެ ސިގްނަލް ޓްރާންސްޑަކްޝަން ފަންކްޝަންގެ އިތުރުން ޕޮލިއެމިނޯފެނޯލް އެމައިޑްސް އަށް ކުރާ އިންވެސްޓްމަންޓް ރެގިއުލޭޓް ކުރުމަށްޓަކައި މެޓަބޮލިކް ފްލަކްސް އެސް-އެޑެނޮސިލް-1-މެތިއޮނިން އަށް ވެސް ޝަންޓް ކުރެވިދާނެ އެވެ. އެސް-އެޑެނޮސިލް-1-މެތިއަނިން އަކީ އީޓީ އަދި ޕޮލިއަމިން ބަޔޯސިންތެޓިކް މަގުގެ ކޮމަން އިންޓަރމީޑިއޭޓް އެވެ. އީޓީ ސިގްނަލް އިން ފީނޯލަމައިޑްގެ މިންވަރު ރެގިއުލޭޓް ކުރާ މެކޭނިޒަމް އިތުރަށް ދިރާސާ ކުރަން ޖެހެ އެވެ.
ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން ނޭނގޭ ސްޓްރަކްޗަރެއްގެ ޚާއްޞަ މެޓަބޮލައިޓްތައް ގިނަކަމުން، ވަކި މެޓަބޮލިކް ކެޓަގަރީތަކަށް ދޭ ވަރުގަދަ ސަމާލުކަން، ބަޔޮލޮޖިކަލް އިންޓަރެކްޝަންތަކަށްފަހު މެޓަބޮލިކް ޑައިވަރސިޓީއަށް އަންނަ ވަގުތީ ބަދަލުތައް ހަރުކަށިކޮށް ވަޒަންކުރެވޭ ގޮތެއް ނުވިއެވެ. މިވަގުތު އިންފޮމޭޝަން ތިއަރީ އެނަލިސިސްއަށް ބިނާކޮށް، އަންބަޔަސްޑް މެޓަބޮލައިޓްތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އެމްއެސް/އެމްއެސް ސްޕެކްޓްރަމް ހޯދުމުގެ މައިގަނޑު ނަތީޖާއަކީ، ހާރބިވޯރސް ކާ ނުވަތަ ސިމިއުލޭޓް ކުރާ ހާރބިވޯރސް އިން ފަތް މެޓަބޮލޯމްގެ ޖުމްލަ މެޓަބޮލިކް ޑައިވަރސިޓީ ދަށްކޮށް، އޭގެ ސްޕެޝަލައިޒޭޝަންގެ މިންވަރު އިތުރުވުމެވެ. ގަސްކާނާ ކެއުމުގެ ސަބަބުން މެޓަބޮލޯމް ސްޕެސިފިކްޓީ ވަގުތީ ގޮތުން އިތުރުވުމަކީ ޓްރާންސްކްރިޕްޓޯމް ސްޕެސިފިކްޓީ ސިނަޖިސްޓިކް ގޮތެއްގައި އިތުރުވުމާ ގުޅުން ހުރި ކަމެކެވެ. މި ބޮޑު މެޓަބޮލޯމް ސްޕެޝަލައިޒޭޝަން (ސީ ވެލިއު މަތި) އަށް އެންމެ ބޮޑަށް ޙިއްޞާވާ ސިފައަކީ ކުރިން ސިފަކުރެވިފައިވާ ގަސްކާނާ ކެއުމުގެ ވަޒީފާ އަދާކުރާ ޚާއްޞަ މެޓަބޮލައިޓް އެވެ. މި މޮޑެލް އަކީ އޯޑީ ތިއަރީގެ ލަފާކުރުމާ އެއްގޮތް މޮޑެލްއެއް ނަމަވެސް މެޓަބޮލޯމް ރީޕްރޮގްރާމިންގ ގެ ރެންޑަމް ކަމާ ގުޅުންހުރި އެމްޓީގެ ލަފާ އެއްގޮތެއް ނުވެއެވެ. ނަމަވެސް މި ޑޭޓާއަކީ މިކްސްޑް މޮޑެލްގެ ލަފާކުރުމާ ވެސް އެއްގޮތް ޑޭޓާއެއް (އެންމެ ރަނގަޅު އެމްޓީ؛ ފޮޓޯ 1ބީ)، ސަބަބަކީ ޑިފެންސް ފަންކްޝަންތައް ނޭނގޭ އެހެން މެޓަބޮލައިޓްތައް އަދިވެސް ރެންޑަމް ސީ ޑިސްޓްރިބިއުޝަނަކަށް ތަބާވެދާނެތީ އެވެ.
މި ދިރާސާއިން އިތުރަށް ފާހަގަކުރެވޭ އުސޫލަކީ މައިކްރޯ އިވޮލޫޝަން ލެވެލް (އެއް ގަސްގަހާގެހި އަދި ދުންފަތުގެ އާބާދީ) އިން ފެށިގެން ބޮޑު އިވޮލިއުޝަނަރީ ސްކޭލް (ގާތް ގުޅުމެއް އޮންނަ ދުންފަތުގެ ބާވަތްތައް) އަށް، އިވޮލިއުޝަނަރީ އޯގަނައިޒޭޝަންގެ އެކި ފެންވަރުތައް "އެންމެ ރަނގަޅު ދިފާއުގައި" ހުންނަ ކަމެވެ. މޫރް އެޓް އަލް. (20) އަދި ކެސްލަރ އާއި ކަލްސްކޭ (1) މިނިވަންކަމާއެކު ހުށަހެޅީ ވިޓްޓޭކަރ (50) އަސްލު ތަފާތުކުރި ބަޔޯޑައިވަރސިޓީގެ ތިން ފަންކްޝަނަލް ލެވެލް ކެމިކަލް ޑައިވަރސިޓީގެ ކޮންސްޓިޓިއުޓިވް އަދި އިންޑައުސްޑް ޓެމްޕަރަލް ބަދަލުތަކަށް ބަދަލުކުރުމަށެވެ. these authors neither summarized ބޮޑެތި މެޓަބޮލޯމް ޑޭޓާ އެއްކުރުމުގެ އުސޫލުތަކުގައި ވެސް މި ޑޭޓާތަކުން މެޓަބޮލިކް ޑައިވަރސިޓީ ހޯދާނެ ގޮތެއް ކަނޑައަޅާފައެއް ނުވެއެވެ. މި ދިރާސާގައި ވިޓްޓޭކަރގެ ފަންކްޝަނަލް ކްލަސިފިކޭޝަންއަށް ކުދިކުދި އެޑްޖަސްޓްމަންޓްތައް ހެދުމުން α-މެޓަބޮލިކް ޑައިވަރސިޓީއަކީ ދީފައިވާ ގަހެއްގައި ހުންނަ އެމްއެސް/އެމްއެސް ސްޕެކްޓްރާގެ ޑައިވަރސިޓީގެ ގޮތުގައި ބަލާނެ، އަދި β-މެޓަބޮލިކް ޑައިވަރސިޓީ އަކީ އާބާދީތަކުގެ ގްރޫޕެއްގެ އަސާސީ އިންޓްރާސްޕެސިފިކް މެޓަބޮލިޒަމްގެ ގޮތުގައި ސްޕޭސް، އަދި γ-މެޓަބޮލިކް ޑައިވަރސިޓީއަކީ އެއްގޮތް ވައްތަރުތަކުގެ ތަޙުލީލުގެ އިތުރުވުމެކެވެ.
ޖޭއޭ ސިގްނަލަކީ ހާރބިވޯރ މެޓަބޮލިކް ރިސްޕޮންސްތަކުގެ ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި އެއްޗެކެވެ. ނަމަވެސް މެޓަބޮލޯމް ޑައިވަރސިޓީއަށް ޖޭއޭ ބަޔޯސިންތެސިސްގެ އިންޓްރާސްޕެސިފިކް ރެގިއުލޭޝަންގެ ކޮންޓްރިބިއުޝަންގެ ހަރުކަށި ކުއަންޓިޓޭޓިވް ޓެސްޓިންގ އެއް ނެތުމާއި، ޖޭއޭ ސިގްނަލަކީ ސްޓްރެސް އިންޑައުސްޑް މެޓަބޮލިކް ޑައިވަރސިފިކޭޝަން އަށް އާންމު ސައިޓެއްތޯ މެކްރޯއިވޮލޫޝަނަރީ ސްކޭލްގައި އަދިވެސް ނޭނގެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފާހަގަކުރެވުނު ގޮތުގައި ނެޕެންތެސް ހާބިވޯރަސްގެ ގަސްކާނާ ކެއުމުގެ ސަބަބުން މެޓަބޮލޯމް ސްޕެޝަލައިޒޭޝަން އުފެދި، ނިކޮޓިއާނާ ވައްތަރުތަކުގެ އާބާދީގެ ތެރޭގައި އަދި ގާތް ގުޅުމެއް އޮންނަ ނިކޮޓިއާނާ ވައްތަރުތަކުގެ މެދުގައި މެޓަބޮލޯމް ސްޕެޝަލައިޒޭޝަންގެ ތަފާތު ޖޭއޭ ސިގްނަލިންގ އާއި ނިޒާމީ ގޮތެއްގައި ޕޮޒިޓިވް ގުޅުމެއް އޮވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ޖޭއޭ ސިގްނަލް ދަށްވުމުން އެއް ޖީނޯޓައިޕް ހާރބިވޯރ އިން އިންޑައުސް ކުރާ މެޓަބޮލިކް ސްޕެސިފިކްޓީ ކެންސަލް ވާނެއެވެ ( ފޮޓޯ 3، ސީ އަދި އީ ). ގުދުރަތީ ގޮތުން ދަށްވެފައިވާ ނެޕެންތެސް ޕޮޕިއުލޭޝަންތަކުގެ މެޓަބޮލިކް ސްޕެކްޓްރަމް ބަދަލުތަކަކީ ގިނައިން ޢަދަދީ ބަދަލުތަކަކަށް ވާތީ، މި ތަޙުލީލުގައި މެޓަބޮލިކް β ޑައިވަރސިޓީއާއި ސްޕެސިފިކްޓީއަށް އަންނަ ބަދަލުތައް ބޮޑުތަނުން މެދުވެރިވަނީ މެޓަބޮލައިޓް ގިނަ ކޮމްޕައުންޑް ކެޓަގަރީތަކުގެ ވަރުގަދަ އެކްސައިޓޭޝަންގެ ސަބަބުން ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. މި ކޮމްޕައުންޑް ކްލާސްތައް މެޓަބޮލޯމް ޕްރޮފައިލްގެ ބައެއް ޑޮމިނޭޓްވެ، ޖޭއޭ ސިގްނަލްތަކާ ޕޮޒިޓިވް ކޯރިލޭޝަން އެއް އުފެދެއެވެ.
އެއާ ގާތް ގުޅުމެއް އޮންނަ ދުންފަތުގެ ބާވަތުގެ ބަޔޯކެމިކަލް މެކޭނިޒަމްތައް ވަރަށް ތަފާތު ކަމުން، މެޓަބޮލައިޓްތައް ވަކިން ދެނެގަނެވޭނީ ކޮލިޓޭޓިވް އެސްޕެކްޓްގައި ކަމުން އެއީ މާ ތަހުލީލީ އެއްޗެކެވެ. އިންފޮމޭޝަން ތިއަރީން ކެޕްޗާރޑް މެޓަބޮލިކް ޕްރޮފައިލް ޕްރޮސެސް ކުރުމުން ހާމަވާ ގޮތުގައި ހަރބިވޯރަސް އިންޑަކްޝަންގެ ސަބަބުން މެޓަބޮލިކް ގާމާ ޑައިވަރސިޓީ އާއި ސްޕެޝަލައިޒޭޝަން އާއި ދެމެދު އޮންނަ ޓްރޭޑް އޮފް ގޯސްވެއެވެ. މި ޓްރޭޑް އޮފްގައި ޖޭއޭ ސިގްނަލްގެ މައިގަނޑު ދައުރެއް އޮވެއެވެ. މެޓަބޮލޯމް ސްޕެޝަލައިޒޭޝަން އިތުރުވުމަކީ މައިގަނޑު އޯޑީ ޕްރިޑިކްޝަން އާއި އެއްގޮތް އަދި ޖޭއޭ ސިގްނަލް އާއި ޕޮޒިޓިވް ގުޅުމެއް އޮންނަ ކަމެއް ކަމަށާއި، ޖޭއޭ ސިގްނަލް މެޓަބޮލިކް ގާމާ ޑައިވަރސިޓީ އާއި ނެގެޓިވް ގުޅުމެއް އޮންނަ ކަމެއް ކަމަށް ވެސް ޑރ. މި މޮޑެލްތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ގަސްގަހާގެހިތަކުގެ އޯޑީ ކެޕޭސިޓީ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ކަނޑައެޅެނީ މައިކްރޯއިވޮލޫޝަނަރީ ސްކޭލްގައި ވިޔަސް ނުވަތަ ބޮޑު އިވޮލިއުޝަނަރީ ސްކޭލްގައި ވިޔަސް ޖޭއޭގެ ޕްލާސްޓިސިޓީންނެވެ. ޖޭއޭ ބަޔޯސިންތެސިސް ޑިފެކްޓްސް ސަރކަމްވެންޓް ކުރާ އެގްޒޯޖެނަސް ޖޭއޭ އެޕްލިކޭޝަން އެކްސްޕެރިމެންޓްތަކުން އިތުރަށް ހާމަވާ ގޮތުގައި ގާތް ގުޅުމެއް އޮންނަ ދުންފަތުގެ ބާވަތްތައް ސިގްނަލް ރެސްޕޮންސިވް އަދި ސިގްނަލް ނޮން ރެސްޕޮންސިވް ސްޕީޝީސް އަށް ވަކިކުރެވޭނެއެވެ. ސިގްނަލް ނޮން ރެސްޕޮންސިވް ސްޕީޝީސް އަށް އެންޑޯޖެނަސް ޖޭއޭ އުފެއްދުމަށް ކުޅަދާނަ ނުވުމުން ޖަވާބު ނުދެވޭތީ ފިޒިއޮލޮޖިކަލް ލިމިޓެޝަންސް އަށް ތަބާވެއެވެ. މިއީ ޖޭއޭ ސިގްނަލިންގ ޕަތްވޭ (އެން. ކްރެސެންސް ގައި އޭއޯއެސް އަދި ޖޭއޭއާރް4) ގައި ހުންނަ ބައެއް މުހިއްމު ޖީންތަކުގައި ހުންނަ މުއުޓޭޝަންތަކުގެ ސަބަބުން ދިމާވާ ކަމެއް ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. މި ނަތީޖާއިން ހާމަވަނީ މި އިންޓަރސްޕީޝީސް މެކްރޯއިވޮލޫޝަނަރީ ޕެޓަރންސް މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ދުއްވާލަނީ އެތެރޭގެ ހޯރމޯން ތަޞައްވުރާއި ޖަވާބުދާރީވުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ކަމަށް ވެދާނެއެވެ.
ގަސްގަހާގެހިތަކާއި ގަސްގަހާގެހި ކާ ޖަނަވާރުތަކުގެ މެދުގައި ހިނގާ މުއާމަލާތުގެ އިތުރުން މެޓަބޮލިކް ޑައިވަރސިޓީ ހޯދުމަކީ ތިމާވެއްޓަށް ބަޔޮލޮޖިކަލް އެޑެޕްޓޭޝަންގެ ދިރާސާތަކާއި ކޮމްޕްލެކްސް ފީނޯޓައިޕިކް ޓްރެއިޓްތަކުގެ އީވޮލޫޝަންގައި ލިބުނު މުހިންމު ތިއަރީ ކުރިއެރުންތަކާ ގުޅުން ހުރި ކަމެކެވެ. މިޒަމާނުގެ އެމްއެސް އިންސްޓްރޫމެންޓްތަކުން ހޯދާ ޑޭޓާގެ މިންވަރު އިތުރުވުމާއެކު، މެޓަބޮލިކް ޑައިވަރސިޓީއާ ބެހޭ ހައިޕޮތެސިސް ޓެސްޓިންގ އިން މިހާރު އިންޑިވިޖުއަލް/ކެޓަގަރީ މެޓަބޮލައިޓް ތަފާތުތައް ފަހަނައަޅައި ގޮސް، ހީވެސް ނުކުރާ ގޮތްތައް ހާމަކުރުމަށް ގްލޯބަލް އެނަލިސިސް ހެދިދާނެއެވެ. ބޮޑެތި ތަޙުލީލުތަކުގެ މަރުޙަލާގައި މުހިންމު މެޓަފޯރަކީ ޑޭޓާ ހޯދުމަށް ބޭނުންކުރެވޭނެ މާނަހުރި މެޕްތައް ވިސްނުމުގެ ޚިޔާލެވެ. އެހެންކަމުން މިހާރު އަންބަޔަސްޑް އެމްއެސް/އެމްއެސް މެޓަބޮލޮމިކްސް އާއި އިންފޮމޭޝަން ތިއަރީ އެއްކޮށްލުމުގެ މުހިންމު ނަތީޖާއަކީ، އެކި ޓެކްސޮނޮމިކް ސްކޭލްތަކުގައި މެޓަބޮލިކް ޑައިވަރސިޓީ ބްރައުޒް ކުރުމަށް މެޕްތައް ހެދުމަށް ބޭނުންކުރެވޭނެ ސާދާ މެޓްރިކްއެއް ފޯރުކޮށްދިނުމެވެ. އެއީ މި އުސޫލުގެ އަސާސީ ޝަރުތެވެ. މައިކްރޯ/މެކްރޯ އިވޮލޫޝަން އަދި ކޮމިއުނިޓީ އިކޮލޮޖީގެ ދިރާސާ.
މެކްރޯ އިވޮލިއުޝަނަރީ ފެންވަރުގައި އެހްރްލިޗް އާއި ރޭވަން (51) ގެ ޕްލާންޓް-އިންސެކްޓް ކޯ-އިވޮލޫޝަން ތިއަރީގެ މައިގަނޑު އެއް ކަމަކީ އިންޓަރސްޕީޝީސް މެޓަބޮލިކް ޑައިވަރސިޓީގެ ތަފާތުވުމަކީ ގަސްގަހާގެހި ތަފާތުވުމުގެ ސަބަބު ކަމަށް ލަފާކުރުމެވެ. ނަމަވެސް މި ސެމިނަލް ވޯކް ޝާއިޢުކުރިތާ ފަންސާސް އަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މި ހައިޕޮތެސިސް ޓެސްޓްކޮށްފައިވަނީ މަދުންނެވެ (52). މިއީ ބޮޑު ތަނުން ދިގު ދުރުމިނުގެ ގަސްގަހާގެހިތަކުގެ ތެރެއިން އަޅާކިޔާލެވޭ މެޓަބޮލިކް ސިފަތަކުގެ ފައިލޯޖެނެޓިކް ސިފަތަކުގެ ސަބަބުން ދިމާވާ ކަމެކެވެ. މި ރެރިޓީ ބޭނުންކޮށްގެން ޓާގެޓް އެނަލިސިސް މެތޯޑްސް އެންކަރ ކުރެވިދާނެއެވެ. އިންފޮމޭޝަން ތިއަރީން ޕްރޮސެސްކުރާ މިހާރުގެ އެމްއެސް/އެމްއެސް ވޯކްފްލޯއިން ނޭނގޭ މެޓަބޮލައިޓްތަކުގެ އެމްއެސް/އެމްއެސް ސްޓްރަކްޗަރަލް ސިމިލާރިޓީ (ކުރިން މެޓަބޮލައިޓް ސެލެކްޝަން ނުހިމެނޭ) ކިތަންމެ ވަރަކަށް ވެސް ވަޒަންކޮށް، މި އެމްއެސް/އެމްއެސްތައް އެމްއެސް/އެމްއެސްގެ ސެޓަކަށް ބަދަލުކޮށް، ޕްރޮފެޝަނަލް މެޓަބޮލިޒަމްގައި މި މެކްރޯ އިވޮލިއުޝަނަރީ މޮޑެލްތައް އަޅާކިޔަނީ ކްލަސިފިކޭޝަން ސްކޭލްގައެވެ. ސާދާ ތަފާސްހިސާބު ދައްކާ ނިޝާންތަކެވެ. މި ޕްރޮސެސްއަކީ ކުރިން ލަފާ ނުކޮށް ޑައިވަރސިފިކޭޝަން ނުވަތަ ކެރެކްޓަރ އީވޮލޫޝަންގެ ރޭޓް ކިތަންމެ ވަރަކަށް ވެސް ސިކުނޑި އެލައިންމަންޓް ބޭނުންކޮށްގެން ކުރެވޭ ފައިލޯޖެނެޓިކް އެނަލިސިސް އާއި އެއްގޮތް ޕްރޮސެސްއެކެވެ.
ބަޔޯކެމިކަލް ފެންވަރުގައި ފިރން އަދި ޖޯންސް (53) ގެ ސްކްރީނިންގ ހައިޕޮތެސިސް އިން ދައްކާގޮތުގައި ކުރިން ގުޅުން ނެތް ނުވަތަ ބަދަލުކޮށްފައިވާ މެޓަބޮލައިޓްތަކުގެ ބަޔޮލޮޖިކަލް ހަރަކާތްތައް ހިންގުމަށް ރޯ މެޓީރިއަލް ފޯރުކޮށްދިނުމަށްޓަކައި މެޓަބޮލިކް ޑައިވަރސިޓީ އެކި ފެންވަރުގައި ބެހެއްޓިފައިވެއެވެ. އިންފޮމޭޝަން ތިއަރީ މެތެޑްސް އިން މެޓަބޮލައިޓް ސްޕެޝަލައިޒޭޝަންގެ ތެރޭގައި ހިނގާ މި މެޓަބޮލައިޓް ސްޕެސިފިކް އިވޮލިއުޝަނަރީ ޓްރާންސިޝަންތައް ހުށަހަޅާފައިވާ އިވޮލިއުޝަނަރީ ސްކްރީނިން ޕްރޮސެސްގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި ކިތަންމެ ވަރަކަށް ވެސް ވަޒަންކުރެވޭނެ އޮނިގަނޑެއް ލިބިގެންދެއެވެ.
އެއްކޮށް ބަލާއިރު މޮލިކިއުލަރ ބަޔޮލޮޖީގެ ކުރީކޮޅު މުހިންމު ގަސްގަހާގެހި ދިފާއުކުރުމުގެ ތިއަރީތައް އުފެދި، ޑިޑަކްޓިވް ހައިޕޮތެސިސް ޑްރައިވަން މެތެޑްސް އަކީ ސައިންޓިފިކް ކުރިއެރުމުގެ ހަމައެކަނި ވަސީލަތް ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ދެކެއެވެ. މިއީ ބޮޑު ތަނުން މުޅި މެޓަބޮލޯމް މިންކުރުމުގައި ހުންނަ ފަންނީ ލިމިޓެޝަންތަކުގެ ސަބަބުން ދިމާވާ ކަމެކެވެ. ހައިޕޮތެސިސް ޑްރައިވަން މެތެޑްސް އަކީ އެހެން ސަބަބީ މެކޭނިޒަމްތައް ހޮވުމުގައި ވަކިން ބޭނުންތެރި ގޮތްތަކެއް ނަމަވެސް، ބަޔޯކެމިކަލް ނެޓްވޯކްތަކާ ބެހޭ ގޮތުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިސްނޭ ގޮތް ކުރިއެރުވުމުގެ ޤާބިލުކަން މިޒަމާނުގެ ޑޭޓާ އިންޓެންސިވް ސައިންސްގައި މިހާރު ލިބެން ހުރި ކޮމްޕިއުޓޭޝަނަލް މެތެޑްތަކަށްވުރެ މާ ކުޑައެވެ. އެހެންކަމުން ލަފާނުކުރެވޭ ތިއަރީތަކަކީ ލިބެންހުރި ޑޭޓާގެ ދާއިރާއިން މާ ދުރު ތިއަރީތަކެއް ކަމުން ދިރާސާގެ ދާއިރާއިން ކުރިއެރުމުގެ ހައިޕޮތެޓިކަލް ފޯމިއުލާ/ޓެސްޓް ސައިކަލް އުވާނުލެވޭނެއެވެ (4). މިތަނުގައި ތަޢާރަފްކުރެވުނު މެޓަބޮލޮމިކްސްގެ ކޮމްޕިއުޓޭޝަނަލް ވޯކްފްލޯއިން މެޓަބޮލިކް ޑައިވަރސިޓީގެ ފަހުގެ (ކިހިނެއް) އަދި އެންމެ ފަހުގެ (ކީއްވެ) މައްސަލަތަކަށް ޝައުގުވެރިކަން އަލުން އުފެދި، ތިއަރީ ގޮތުން ގައިޑްޑް ޑޭޓާ ސައިންސްގެ އާ ޒަމާނަކަށް ބާރުފޯރުވޭނެ ކަމަށް އަޅުގަނޑުމެން ލަފާކުރަމެވެ. އެ ޒަމާނުގައި ކުރީގެ ޖީލުތަކަށް އިންސްޕަޔަރ ކުރި މުހިންމު ތިއަރީތައް އަލުން ބެލިއެވެ.
ޑައިރެކްޓް ހާރބިވޯރ ފީޑިންގ ކުރިއަށް ގެންދަނީ އެއް ރޯޒް ބްލޫމިންގ ޕްލާންޓެއްގެ އެއް ޕޭލް ކުލައިގެ ޕިޗަރ ޕްލާންޓް ލީފްގައި ސެކަންޑް އިންސްޓާ ލާރވާ ނުވަތަ Sl ލާރވާ އެއް ގެންގުޅެގެން، ކޮންމެ ގަހަކަށް 10 ޕްލާންޓް ރިޕްލިކޭޓް ކޮށްގެންނެވެ. ސޫފިތަކުގެ ލާރވްތައް ކްލެމްޕްތަކުން ކްލެމްޕްކޮށް، އިންފެކްޝަން ޖެހުމަށްފަހު 24 އަދި 72 ގަޑިއިރު ފަހުން ބާކީ ހުރި ފަތުގެ ޓިޝޫ އެއްކޮށް އަވަހަށް ފްރީޒްކޮށް، މެޓަބޮލައިޓްތައް ނެގިއެވެ.
ވަރަށް ސިންކްރޮނައިޒްޑް ގޮތެއްގައި ގަސްކާނާ ކެއުމަށް ފަރުވާ ސިމިއުލޭޓް ކުރުން. މި ގޮތަކީ ފޮތިގަނޑުގެ މާ ބޮޑުވުމުގެ މަރުހަލާގައި ގަހުގެ ފުރިހަމައަށް ފުޅާވެފައިވާ ތިން ފަތުގެ މެދު ފަތްކޮޅުގެ ކޮންމެ ފަރާތެއްގައި ތިން ސަފެއްގެ ކަނޑި ފަޅާލުމަށްފަހު، ވަގުތުން 1:5 ޑައިލޫޓްޑް މިސް އުނގުޅުމެވެ. މަތީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތަށް ފަތެއް ހޯދައި ޕްރޮސެސްކުރުން. ޕްރައިމަރީ މެޓަބޮލައިޓްސް އާއި ޕްލާންޓް ހޯރމޯންތައް ނެގުމަށް ކުރިން ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތް ބޭނުންކުރުން (54).
އެގްޒޯޖެނަސް ޖޭއޭ އެޕްލިކޭޝަންތަކަށް، ކޮންމެ ވައްތަރެއްގެ ރޯޒް ބްލޫމިންގ ޕްލާންޓްގެ ކޮންމެ ހަ ގަހުގެ ތިން ޕެޓިއޯލް ފަތް 150μg MeJA (Lan + MeJA) ހިމެނޭ 20μl ލެނޮލިން ޕޭސްޓް، އަދި 20μl ލެނޯލިން ޕްލަސް ޒަޚަމް ޓްރީޓްމަންޓް (Lan + W) އިން ނުވަތަ ކޮންޓްރޯލްގެ ގޮތުގައި 20μl ޕިއުރ ލެނޮލިން ބޭނުންކުރެއެވެ. މި ފަތްތައް ފަރުވާ ދިނުމަށްފަހު 72 ގަޑިއިރު ފަހުން ހޯދައި، ލިކުއިޑް ނައިޓްރޯޖަންގައި ސްނެޕް ފްރޯޒްކޮށް، ބޭނުން ކުރަންދެން -80 ޑިގްރީ ސެލްސިއަސްގައި ރައްކާކޮށްފައިވެއެވެ.
އަޅުގަނޑުމެންގެ ރިސާޗް ގްރޫޕްގައި ޖޭއޭ އަދި އީޓީ ޓްރާންސްޖެނިކް ހަތަރު ލައިން ކަމަށްވާ irAOC (36)، irCOI1 (55)، irACO އަދި sETR1 (48) ފާހަގަކުރެވިފައިވެއެވެ. irAOC އިން ޖޭއޭ އަދި ޖޭއޭ-Ile ގެ މިންވަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެފައިވާއިރު، irCOI1 އަކީ ޖޭއޭ އަށް ނާޒުކު އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އީވީ އާއި އަޅާބަލާއިރު ޖޭއޭ-އައިލް ޖަމާވުން އިތުރުވެފައިވެއެވެ. ހަމައެފަދައިން irACO އިން އީޓީ އުފެއްދުން މަދުކޮށްދޭއިރު، އީވީއާ އަޅާބަލާއިރު އީޓީއަށް ނާޒުކު sETR1 އިން އީޓީ އުފެއްދުން އިތުރުވާނެ އެވެ.
އީޓީ މީސަރމަންޓް ނޮން އިންވޭސިވްކޮށް ހެދުމަށްޓަކައި ފޮޓޯއެކޮސްޓިކް ލޭޒަރ ސްޕެކްޓްރޯމީޓަރ (ސެންސަރ ސެންސް އީޓީޑީ-300 ރިއަލް ޓައިމް އީޓީ ސެންސަރ) ބޭނުންކުރެއެވެ. ފަރުވާ ދިނުމަށްފަހު ވަގުތުން ފަތްތަކުގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބައި ކަނޑައި 4 މިލިލީޓަރުގެ ބަންދުކޮށްފައިވާ ބިއްލޫރި ވަޔަލަކަށް ބަދަލުކޮށް، 5 ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި ހެޑްސްޕޭސް ޖަމާވާން ދޫކޮށްލިއެވެ. މި މިންކުރުމުގެ ތެރޭގައި ކޮންމެ ވައިއަލްއެއް 2 ލީޓަރު/ގަޑިއިރުގެ ސާފު ވައިގެ ސްޓްރީމަކުން 8 މިނެޓް ވަންދެން ފްލަޝް ކުރިއިރު، މީގެ ކުރިން ސީއޯ2 އާއި ފެން ނައްތާލުމަށް ސެންސަރ ސެންސް އިން ފޯރުކޮށްދޭ ކެޓަލައިސްޓެއްގެ ތެރެއިން ފާއިތުވެގެން ދިޔައެވެ.
މި މައިކްރޯއެރޭ ޑޭޓާ ފުރަތަމަ ޝާއިއުކޮށްފައިވަނީ (35) ގައި ކަމަށާއި، ސޭވްކޮށްފައިވަނީ ނޭޝަނަލް ސެންޓަރ ފޯ ބަޔޯޓެކްނޮލޮޖީ އިންފޮމޭޝަން (އެންސީބީއައި) ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން ކޮމްޕްރިހެންސިވް ޑޭޓާބޭސް (އެކްސެޝަން ނަންބަރު ޖީއެސްއީ30287) ގައެވެ. މި ދިރާސާއަށް ނަގާފައިވަނީ ޑަބްލިއު + އޯއެސްއެމްސް ފަރުވާގެ ސަބަބުން ފަތްތަކާއި ހަލާކުނުވާ ކޮންޓްރޯލް އާއި ގުޅޭ ޑޭޓާއެވެ. ރޯ އިންޓެންސިޓީ އަކީ log2 އެވެ. ތަފާސްހިސާބު ތަހުލީލު ކުރުމުގެ ކުރިން ބޭސްލައިން ބަދަލުކޮށް 75 ވަނަ ޕަސެންޓައިލް އަށް ނޯމަލައިޒް ކޮށްފައިވަނީ އާރް ސޮފްޓްވެއާ ޕެކޭޖް ބޭނުންކޮށްގެންނެވެ.
ނިކޮޓިއާނާ ސްޕީޝީސްގެ އަސްލު އާރްއެންއޭ ސިކުއެންސިންގ (އާރްއެންއޭ-ސެކް) ޑޭޓާ ހޯދާފައިވަނީ އެންސީބީއައި ޝޯޓް ރީޑިންގ އާރކައިވްސް (އެސްއާރުއޭ) އިން، ޕްރޮޖެކްޓް ނަންބަރަކީ ޕީއާރުޖޭއެންއޭ301787 ކަމަށާއި، މިއީ ޒޯ އާއި އެކު ރިޕޯޓްކޮށްފައިވާ އެއްޗެކެވެ. (39) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތަށް ކުރިއަށް ދާށެވެ. މި ދިރާސާގައި ތަޙުލީލުކުރުމަށްޓަކައި ނިކޮޓިއާނާ ސްޕީޝިސްތަކާ ގުޅޭ ޑަބްލިޔު + ޑަބްލިއު، ޑަބްލިއު + އޮއެސްއެމް އަދި ޑަބްލިއު + އޮއެސްއެސް1 އިން ޕްރޮސެސްކުރި ރޯ ޑޭޓާ ހޮވައި، ތިރީގައިވާ ގޮތަށް ޕްރޮސެސްކޮށްފައިވެއެވެ. HISAT2 އިން FASTQ ސޭމް އަށް ބަދަލުކުރާއިރު، SAMtools އިން SAM ފައިލްތައް ސޯޓް ކުރެވިފައިވާ BAM ފައިލްތަކަށް ބަދަލުކުރެއެވެ. ޖީން އެކްސްޕްރެޝަން ހޯދުމަށް ސްޓްރިންގްޓައި ބޭނުންކުރާއިރު، އޭގެ އެކްސްޕްރެޝަން މެތޯޑަކީ ސިކުއެންސް ކުރެވިފައިވާ ޓްރާންސްކްރިޕްޝަން ފްރެގްމެންޓްތަކުގެ ހާސް ބޭސް ފްރެގްމެންޓަކަށް ފްރެގްމެންޓްތައް ހުރުމެވެ.
މި ތަޙުލީލުގައި ބޭނުންކުރި އެކްލޭމް ކްރޮމެޓޮގްރަފިކް ކޮލަމް (150 އެމްއެމް x 2.1 އެމްއެމް؛ ޕާރޓިކަލް ސައިޒް 2.2μm) އާއި 4 އެމްއެމް x 4 އެމްއެމް ގާޑް ކޮލަމް އެކުލެވިގެންވަނީ އެއް މާއްދާއަކުންނެވެ. ޑައިއޮނެކްސް އަލްޓިމޭޓް 3000 އަލްޓްރާ ހައި ޕާފޯމަންސް ލިކުއިޑް ކްރޮމެޓޮގްރަފީ (ޔޫއެޗްޕީއެލްސީ) ސިސްޓަމްގައި ބޭނުންކުރަނީ ތިރީގައިވާ ބައިނަރީ ގްރޭޑިއަންޓް: 0 އިން 0.5 މިނެޓަށް، އައިސޮކްރެޓިކް 90% އޭ [ޑީއަޔަނައިޒްޑް ފެން، 0.1% (v/v) އެސިޓޮނިޓްރައިލް އަދި 0.05% ފޯމިކް އެސިޑް]، 10% ބީ (އެސިޓޮނިޓްރައިލް އަދި 0.05% ފޯމިކް އެސިޑް)؛ 0.5 އާއި 23.5 މިނެޓާއި ދެމެދުގެ މުއްދަތެއްގައި ގްރޭޑިއަންޓް ފޭސް އަކީ %10 އޭ އަދި %90 ބީ އެވެ؛ 23.5 އާއި 25 މިނެޓާއި ދެމެދުގެ މިންވަރަކަށް، އައިސޮކްރެޓިކް %10 އޭ އަދި %90 ބީ އަށް ފްލޯ ރޭޓަކީ 400μl/min އެވެ. ހުރިހާ އެމްއެސް އެނަލައިޒްތަކަށް ކޮލަމް އިލޫއެންޓް ޕޮޒިޓިވް އަޔަނައިޒޭޝަން މޯޑުގައި އޮޕަރޭޓްކުރާ އިލެކްޓްރޯސްޕްރޭ ސޯސް (ކެޕިލަރީ ވޯލްޓޭޖް، 4500 ވީ؛ ކެޕިލަރީ އައުޓްލެޓް 130 ވީ ; ހިއްކުމުގެ ފިނިހޫނުމިން 200 ޑިގްރީ ސެލްސިއަސް؛ ހިއްކުމުގެ އެއާފްލޯ 10 ލީޓަރ/މިނިޓް) އާއި އެކު އިލެކްޓްރޯސްޕްރޭ ސޯސް އެއް އެކުލެވޭ ކުއަޑްރޫޕޯލް އަދި ޓައިމް އޮފް ފްލައިޓް (qTOF) އެނަލައިޒަރަކަށް އިންޖެކްޓް ކުރާށެވެ.
ޖުމްލަ ގޮތެއްގައި ފާހަގަކުރެވޭ މެޓަބޮލިކް ޕްރޮފައިލްއާ ބެހޭ ސްޓްރަކްޗަރަލް މައުލޫމާތު ހޯދުމަށްޓަކައި ޑޭޓާއާ ގުޅުން ނެތް ނުވަތަ ތަފާތު ނުކުރެވޭ އެމްއެސް / އެމްއެސް ފްރެގްމެންޓް އެނަލިސިސް (މިހާރު ކިޔާނީ އެމްއެސް / އެމްއެސް) ހެދުން. ޑިސްކްރިމިނޭޓް އެމްއެސް/އެމްއެސް މެތެޑްގެ ކޮންސެޕްޓް ބަރޯސާވެފައިވަނީ ކުއަޑްރޫޕޯލްގައި ވަރަށް ބޮޑު މާސް އައިސޮލޭޝަން ވިންޑޯއެއް ހުރުމެވެ [އެހެންކަމުން ހުރިހާ މާސް ޓު ޗާޖް ރޭޝިއޯ (m/z) ސިގްނަލްތަކަކީ ފްރެގްމެންޓްތަކެއްގެ ގޮތުގައި ބަލާށެވެ]. މި ސަބަބަށްޓަކައި އިމްޕެކްޓް II އިންސްޓްރޫމެންޓުން ސީއީ ޓިލްޓެއް އުފެއްދުމަށް ނުކުޅެދިފައިވާތީ، އިތުރުވެފައިވާ ކޮލިޝަން އިންޑައުސްޑް ޑިސޮސިއޭޝަން ކޮލިޝަން އެނާޖީ (ސީއީ) ވެލިއުތައް ބޭނުންކޮށްގެން މިނިވަން ބައެއް ތަހުލީލުތައް ކުރެވުނެވެ. ކުރުކޮށް ބުނާނަމަ، ފުރަތަމަ ސިންގަލް މާސް ސްޕެކްޓްރޮމެޓްރީ މޯޑް (އިން-ސޯސް ފްރެގްމެންޓޭޝަން އިން އުފެދޭ ލޯ ފްރެގްމެންޓޭޝަން ކޮންޑިޝަންސް) ބޭނުންކޮށްގެން، 5 ހޯސްޕަވަރުގެ ރިޕީޓިޝަން ފްރީކުއެންސީއެއްގައި m/z 50 އިން 1500 އަށް ސްކޭންކޮށްގެން ޔޫއެޗްޕީއެލްސީ-އިލެކްޓްރޯސްޕްރޭ އަޔަނައިޒޭޝަން/ކިއުޓީއޯއެފް-އެމްއެސް އިން ސާމްޕަލް ތަޙުލީލުކުރުން. އެމްއެސް/އެމްއެސް އެނަލިސިސްއަށް ކޮލިޝަން ގޭހުގެ ގޮތުގައި ނައިޓްރޯޖަން ބޭނުންކޮށް، ތިރީގައިވާ ތަފާތު ހަތަރު ކޮލިޝަން އިންޑައުސްޑް ޑިސޮސިއޭޝަން ވޯލްޓޭޖް: 20، 30، 40، އަދި 50 އީވީ ގައި މިނިވަން މިންކުރުންތައް ކުރުން. މުޅި މިސަރމަންޓް ޕްރޮސެސްގައި ކުއަޑްރޫޕޯލްގައި އެންމެ ބޮޑު މާސް އައިސޮލޭޝަން ވިންޑޯ ހުންނައިރު، m/z 50 އިން 1500 އަށް ފްރަންޓް ބޮޑީ m/z އަދި އައިސޮލޭޝަން ވިޑްތް އެކްސްޕެރިމެންޓް 200 އަށް ސެޓް ކުރުމުން މާސް ރޭންޖް އޮޓޮމެޓިކުން އެކްޓިވޭޓް ކުރެވެނީ އިންސްޓްރޫމެންޓްގެ އޮޕަރޭޓިން ސޮފްޓްވެއާ އާއި 0 Da އިންނެވެ. ސިންގަލް މާސް މޯޑުގައި ހުންނަ ފަދައިން މާސް ފްރެގްމެންޓްތައް ސްކޭން ކުރުން. މާސް ކެލިބްރޭޝަން އަށް ސޯޑިއަމް ފޯމެޓް (50 މިލިލީޓަރުގެ އައިސޯޕްރޮޕެނަލް، 200 μl ފޯމިކް އެސިޑް އަދި 1 މިލިލީޓަރުގެ 1M NaOH އެކިއުސް ސޮލިއުޝަން) ބޭނުންކުރުން. ބްރޫކަރގެ ހައި ޕްރެސިޝަން ކެލިބްރޭޝަން އެލްގޮރިޒަމް ބޭނުންކޮށްގެން ޑޭޓާ ފައިލް ކެލިބްރޭޓް ކުރެވެނީ ވަކި މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި އެވްރެޖް ސްޕެކްޓްރަމް ހިންގުމަށްފަހުގައެވެ. ރޯ ޑޭޓާ ފައިލްތައް ނެޓްސީޑީއެފް ފޯމެޓަށް ބަދަލުކުރުމަށް ޑޭޓާ އެނަލިސިސް v4.0 ސޮފްޓްވެއާ (ބްރޫކް ޑާލްޓަން، ބްރޭމަން، ޖަރުމަން) ގެ އެކްސްޕޯޓް ފަންކްޝަން ބޭނުންކުރުން. އެމްއެސް/އެމްއެސް ޑޭޓާ ސެޓް ވަނީ އެކްސެޝަން ނަންބަރާއެކު އޯޕަން މެޓަބޮލޮމިކްސް ޑޭޓާބޭސް މެޓަބޯލައިޓްސް (www.ebi.ac.uk) ގައި ސޭވްކޮށްފައެވެ. އެމްޓީބީއެލްއެސް1471.
އެމްއެސް/އެމްއެސް އެސެމްބްލީ ރިއަލައިޒް ކުރެވޭނީ ލޯ އަދި ހައި ކޮލިޝަން އެނާޖީ އަށް އެމްއެސް1 އަދި އެމްއެސް/އެމްއެސް ކޮލިޓީ ސިގްނަލްތަކުގެ މެދުގައި ކޯރިލޭޝަން އެނަލިސިސް ހެދުމާއި އަލަށް ތަންފީޒު ކުރެވޭ އުސޫލުތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ. ޕްރޮޑަކްޓަށް ޕްރިކަސަރ ބެހިފައިވާ ގޮތުގެ ކޯރިލޭޝަން އެނަލިސިސް ރިއަލައިޒް ކުރުމަށް އާރ ސްކްރިޕްޓް ބޭނުންކުރާއިރު، ގަވާއިދުތައް ތަންފީޒުކުރުމަށް ސީ # ސްކްރިޕްޓް (https://github.com/MPI-DL/indiscriminant-MS-MS-assembly-pipeline) ބޭނުންކުރެއެވެ.
މަދު ސާމްޕަލްތަކެއްގައި ވަކި އެމް/ޒެޑް ފީޗާސްތަކެއް ފާހަގަކުރުމުން ބެކްގްރައުންޑް ނައިސް އާއި ފޯލްސް ކޯރިލޭޝަންގެ ސަބަބުން އުފެދޭ ފޯލްސް ޕޮޒިޓިވް އެރަރސް މަދުކުރުމަށްޓަކައި، އަޅުގަނޑުމެން ބޭނުންކުރަނީ އާރ ޕެކޭޖްގެ “ފިލްޑް ޕީކް” ފަންކްޝަން އެކްސްސީއެމްއެސް (ބެކްގްރައުންޑް ނައިސް ކަރެކްޝަން އަށް) “އެންއޭ” (އަންޑެޓެކްޓެޑް ޕީކް) އިންޓެންސިޓީގެ ބަދަލުގައި ބޭނުންކުރަން ޖެހެއެވެ. ފިލް ޕީކް ފަންކްޝަން ބޭނުންކުރާއިރު، އަދިވެސް ކޯރިލޭޝަން ކަލަކުލެޝަނަށް އަސަރުކުރާނެ ގިނަ “0′′ އިންޓެންސިޓީ ވެލިއުތައް ޑޭޓާ ސެޓްގައި ހުރެއެވެ.ދެން، ފިލްޑް ޕީކް ފަންކްޝަން ބޭނުންކުރުމުންނާއި ފިލްޑް ޕީކް ފަންކްޝަން ބޭނުން ނުކުރާއިރު ލިބޭ ޑޭޓާ ޕްރޮސެސިންގ ނަތީޖާ އަޅާކިޔައި، އެވްރެޖް ކަރެކްޓްޑް އެސްޓިމޭޓެޑް ވެލިއުއަށް ބަލައިގެން ބެކްގްރައުންޑް ނައިސް ވެލިއު ކަނޑައަޅައި، ދެން މި 0 އިންޓެންސިޓީ ވެލިއުތައް ކަލަންޑަރ ކުރެވިފައިވާ ބެކްގްރައުންޑް ވެލިއުއަށް ބަދަލުކުރަމެވެ ހަމައެކަނި ބެކްގްރައުންޑް ވެލިއުގެ ތިންގުނައަށް ވުރެ ބާރުގަދަ ސިފަތަކެއް ބަލައި، އެއީ “ހަގީގީ ޕީކްސް” ގެ ގޮތުގައި ބަލާ ސިފަތަކެކެވެ. ޕީސީސީ ހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު، ބެލެވެނީ ހަމައެކަނި ސާމްޕަލް ޕްރިކަސަރ (MS1) ގެ m/z ސިގްނަލްތަކާއި މަދުވެގެން އަށް ޓްރޫ ޕީކް ހުންނަ ފްރެގްމެންޓް ޑޭޓާ ސެޓްތަކަށެވެ.
މުޅި ސާމްޕަލްގައި ޕްރިކަސަރ ކޮލިޓީ ފީޗާގެ އިންޓެންސިޓީ ދަށް ނުވަތަ މަތީ ކޮލިޝަން އެނާޖީ އަށް ތަބާވާ ހަމަ ކޮލިޓީ ފީޗާގެ އިންޓެންސިޓީ ދަށްވުމާ މާބޮޑު ގުޅުމެއް އޮތްނަމަ، އަދި ކެމެރާ އިން އެ ފީޗާ އައިސޮޓޯޕް ޕީކެއްގެ ގޮތުގައި ލޭބަލް ނުކުރެވިއްޖެނަމަ، އެކަން އިތުރަށް މާނަކުރެވިދާނެއެވެ. ދެން، 3 s ގެ ތެރޭގައި ކުރެވިދާނެ ހުރިހާ ޕްރިކަސަރ-ޕްރޮޑަކްޓް ޖޯޑުތަކެއް (ޕީކް ރިޓެންޝަން އަށް ލަފާކުރެވޭ ރިޓެންޝަން ޓައިމް ވިންޑޯ) ޙިސާބުކޮށްގެން، ކޯރިލޭޝަން އެނަލިސިސް ހެދެއެވެ. އެމް/ޒެޑް ވެލިއު ޕްރިކަސަރ ވެލިއުއަށްވުރެ ދަށްވެ، އެމްއެސް/އެމްއެސް ފްރެގްމެންޓޭޝަން އުފެދިފައިވާ ޕްރިކަސަރ އާއި އެއް ސާމްޕަލް ލޮކޭޝަނެއްގައި ޑޭޓާ ސެޓްގައި ދިމާވުމުން އެކަންޏަކީ ފްރެގްމެންޓެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
މި ދެ ސާދާ އުސޫލަށް ބިނާކޮށް، އަޅުގަނޑުމެން ބާކީކުރަނީ، ފާހަގަކުރެވޭ ޕްރިކަސަރުގެ m/z އަށްވުރެ ބޮޑު m/z އަގުތަކެއް ހުންނަ ކަނޑައެޅިފައިވާ ކޮތަޅުތައް، އަދި ޕްރިކަސަރ ފެންނަ ސާމްޕަލް މަޤާމާއި ކަނޑައެޅިފައިވާ ފޮތިގަނޑަށް ބަލައިގެންނެވެ. އަދި އެމްއެސް1 މޯޑުގައި އުފައްދާ ގިނަ އިން-ސޯސް ފްރެގްމެންޓްތަކުން އުފައްދާ ކޮލިޓީ ފީޗާސް ކެންޑިޑޭޓް ޕްރިކަސަރސްގެ ގޮތުގައި ހޮވައި، އެކަމުގެ ސަބަބުން ރިޑަންޑަންޓް އެމްއެސް/އެމްއެސް ކޮމްޕައުންޑްތައް އުފެދިދާނެއެވެ. މި ޑޭޓާ ރިޑަންޑަންސީ ކުޑަކުރުމަށްޓަކައި، ސްޕެކްޓްރާތަކުގެ އެންޑީޕީ ސިމިލާރިޓީ 0.6 އަށްވުރެ މަތިވެ، އަދި އެއީ ކެމެރާއިން އެނޮޓޭޓްކޮށްފައިވާ ކްރޮމެޓޯގްރާމް “ޕީސީގްރޫޕް” އަށް ނިސްބަތްވާނަމަ، އަޅުގަނޑުމެން އެތަކެތި އެއްކޮށްލާނަމެވެ. އެންމެ ފަހުން، ތަފާތު ކޮލިޝަން އެނާޖީތަކުގައި އެއް އެމް/ޒެޑް އަގު ހުންނަ ހުރިހާ ކެންޑިޑޭޓް ޕީކްތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ މަތީ އިންޓެންސިޓީ ޕީކް ހޮވައިގެން ޕްރިކަސަރާއި ފްރެގްމެންޓްތަކާ ގުޅިފައިވާ ހަތަރު ސީއީ ނަތީޖާ ވެސް ފައިނަލް ޑިކޮންވޮލޫޓްޑް ކޮމްޕޮޒިޓް ސްޕެކްޓްރަމް އަށް އެއްކޮށްލަމެވެ. އޭގެ ފަހުން އަޅަންޖެހޭ ޕްރޮސެސިންގ ސްޓެޕްތައް ބިނާވެފައިވަނީ ކޮމްޕޮޒިޓް ސްޕެކްޓްރަމްގެ ކޮންސެޕްޓަށް ކަމަށާއި، ބައެއް ފްރެގްމެންޓްތައް ދެނެގަނެވޭނީ ވަކި ކޮލިޝަން އެނަރޖީއެއްގެ ދަށުން ކަމަށްވާތީ، ފްރެގްމެންޓޭޝަންގެ ފުރުސަތު އެންމެ ބޮޑުކުރުމަށް ބޭނުންވާ ތަފާތު ސީއީ ޝަރުތުތަކަށެވެ.
މެޓަބޮލިކް ޕްރޮފައިލްގެ އިންޑަސިބިލިޓީ ހޯދުމަށް ބޭނުންކޮށްފައިވަނީ އާރުޑީޕީއައި (30) އެވެ. މެޓަބޮލިކް ސްޕެކްޓްރަމް ޑައިވަރސިޓީ (Hj index) ހޯދަނީ މާޓިނޭޒް އާއި އެކުވެރިން ބަޔާންކޮށްފައިވާ ތިރީގައިވާ އިކުއެޝަން ބޭނުންކޮށްގެން އެމްއެސް/އެމްއެސް ފްރީކުއެންސީ ޑިސްޓްރިބިއުޝަންގެ ޝެނަން އެންޓްރޮޕީ ބޭނުންކޮށްގެން އެމްއެސް/އެމްއެސް ޕްރިކަސަރސްގެ ގިނަކަމުންނެވެ. (8) އެވެ. Hj = −∑i = 1mPijlog2(Pij) މިތަނުގައި Pij ދިމާވަނީ j ވަނަ ސާމްޕަލްގައިވާ i-th MS/MS ގެ ރިލޭޓިވް ފްރީކުއެންސީއާ (j = 1, 2,..., m) (i = 1, 2, ..., m) t).
މެޓަބޮލިކް ސްޕެސިފިކްޓީ (Si index) މާނަކުރެވެނީ ބަލާ ސާމްޕަލްތަކުގެ މެދުގައިވާ ފްރީކުއެންސީއާ ގުޅިގެން ދީފައިވާ އެމްއެސް/އެމްއެސް އެއްގެ އެކްސްޕްރެޝަން އައިޑެންޓިޓީ އެވެ. އެމްއެސް/އެމްއެސް ސްޕެސިފިކްޓީ ކަނޑައެޅެނީ Si = 1t (∑j = 1tPijPilog2PijPi) ގެ ގޮތުގައެވެ.
ކޮންމެ j ސާމްޕަލެއްގެ މެޓަބޮލޯމް ސްޕެސިފިކް δj އިންޑެކްސް، އަދި އެމްއެސް/އެމްއެސް ސްޕެސިފިކްޓީގެ އެވްރެޖް δj = ∑i = 1mPijSi ވަޒަންކުރުމަށް ތިރީގައިވާ ފޯމިއުލާ ބޭނުންކުރުން
އެމްއެސް/އެމްއެސް ސްޕެކްޓްރާ ޖޯޑުޖޯޑަށް އެލައިންކޮށްފައިވާއިރު، އެއްގޮތްކަން ހޯދަނީ މި ދެ ސްކޯއަށް ބަލައިގެންނެވެ. ފުރަތަމަ ސްޓޭންޑަރޑް އެންޑީޕީ (ކޯސައިން ކޯރިލޭޝަން މެތޯޑްގެ ނަމުންވެސް ނަންދެވިފައިވާ) ބޭނުންކޮށްގެން ސްޕެކްޓްރާ NDP = (∑iS1 & S2WS1, iWS2, i) 2∑iWS1, i2∑iWS2, i2 where S1 އަދި S2 އާއި އެއްގޮތަށް، ސްޕެކްޓްރަމް 1 އަދި ސްޕެކްޓްރަމް 2 އަށް، އަދި WS1، i އަދި WS2، i ގެ ސެގްމަންޓް ސިމިލާރިޓީ ސްކޯރ ކުރުމަށް ތިރީގައިވާ އިކުއެޝަން ބޭނުންކުރުން ތަމްސީލުކުރަނީ ދެ ސްޕެކްޓްރާގެ މެދުގައިވާ i-th ކޮމަން ޕީކްގެ ތަފާތު 0.01 Da އަށްވުރެ ކުޑަ ޕީކް އިންޓެންސިޓީއަށް ބިނާކޮށް ބަރުދަނެވެ. ބަރުދަން ކަނޑައެޅެނީ މިގޮތަށެވެ: W = [ޕީކް އިންޓެންސިޓީ] m [ކޮލިޓީ] n، m = 0.5، n = 2، މާސްބެންކުން ލަފާދޭ ގޮތަށެވެ.
ދެވަނަ ސްކޯރިންގ މެތޯޑެއް ތަންފީޒުކުރެވުނުއިރު، އެއީ އެމްއެސް/އެމްއެސް އާއި ދެމެދު ޝެއަރޑް އެންއެލް ތަޙުލީލުކުރުމެވެ. މިކަމަށްޓަކައި އަޅުގަނޑުމެން ބޭނުންކުރީ އެމްއެސް ފްރެގްމެންޓޭޝަން ޕްރޮސެސްގައި ގިނައިން ދިމާވާ 52 އެންއެލް ލިސްޓް ޓެންޑަމްކޮށް، އަދި ކުރިން ބަލިކަށިވެފައިވާ ނެޕެންތެސް ސްޕީޝީސްގެ ސެކަންޑަރީ މެޓަބޮލައިޓްތަކުގެ އެމްއެސް/އެމްއެސް ސްޕެކްޓްރަމްއަށް އެނޮޓޭޓްކޮށްފައިވާ މާ ވަކި އެންއެލް (ޑޭޓާ ފައިލް S1) އެވެ. ކޮންމެ އެމްއެސް/އެމްއެސް އަކަށް 1 އަދި 0 ގެ ބައިނަރީ ވެކްޓަރ އެއް އުފެއްދުން، އެއީ ބައެއް އެންއެލް ގެ ކަރަންޓާއި ނޮން އެގްޒިސްޓެންޓް އާއި ދިމާވާ އެއްޗެކެވެ. ޔޫކްލިޑިއަން ޑިސްޓެންސް ސިމިލާރިޓީއަށް ބިނާކޮށް، ބައިނަރީ އެންއެލް ވެކްޓަރސްގެ ކޮންމެ ޖޯޑަކަށް އެންއެލް ސިމިލާރިޓީ ސްކޯރ ހޯދާފައިވެއެވެ.
ޑައުއަލް ކްލަސްޓަރިންގ ހެދުމަށްޓަކައި އަޅުގަނޑުމެން ބޭނުންކުރީ ވެއިޓްޑް ޖީން ކޯ-އެކްސްޕްރެޝަން އެނަލިސިސް (ޑަބްލިޔުޖީސީއެންއޭ) ގެ އެކްސްޓެންޝަނެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްފައިވާ އާރ ޕެކޭޖް ޑިފްކޯއެކްސް އެވެ. އެމްއެސް/އެމްއެސް ސްޕެކްޓްރާގެ އެންޑީޕީ އަދި އެންއެލް ސްކޯރިންގ މެޓްރިކްސް ބޭނުންކޮށްގެން ކޮމްޕެރެޓިވް ކޯރިލޭޝަން މެޓްރިކްސް ހޯދުމަށް ޑިފްކޯއެކްސް ބޭނުންކުރިން. ބައިނަރީ ކްލަސްޓަރިންގ ކުރިއަށް ގެންދަނީ “cutreeDynamic” ޕެރެމިޓަރ މެތޯޑް = “ހައިބްރިޑް”، cutHeight = 0.9999، deepSplit = T، އަދި minClusterSize = 10 އަށް ސެޓްކޮށްގެންނެވެ.ޑިފްކޯއެކްސްގެ R ސޯސް ކޯޑް ޑައުންލޯޑްކޮށްފައިވަނީ އިތުރު ފައިލް 1 އިން ޓެސަން އެޓް އަލް އިންނެވެ. (57)؛ ބޭނުންވާ އާރް ޑަބްލިޔުޖީސީއެންއޭ ސޮފްޓްވެއާ ޕެކޭޖް https://horvath.genetics.ucla.edu/html/CoexpressionNetwork/Rpackages/WGCNA އިން ލިބެން ހުންނާނެއެވެ.
އެމްއެސް/އެމްއެސް މޮލިކިއުލަރ ނެޓްވޯކް އެނަލިސިސް ހެދުމަށްޓަކައި، އެންޑީޕީ އަދި އެންއެލް ސިމިލާރިޓީ ޓައިޕްތަކަށް ބިނާކޮށް ޕެއަރޑް ސްޕެކްޓްރަލް ކަނެކްޓިވިޓީ ކަލަންޑަރކޮށް، ސައިފައިލްސްކޭޕް ވައިފައިލްސް ލޭއައުޓް އެލްގޮރިޒަމް އެކްސްޓެންޝަން އެޕްލިކޭޝަންގައި އޯގަނިކް ލޭއައުޓް ބޭނުންކޮށްގެން ނެޓްވޯކް ޓޮޕޮލޮޖީ ވިޝުއަލައިޒް ކުރުމަށް ސައިޓޯސްކޭޕް ސޮފްޓްވެއާ ބޭނުންކުރިން.
ޑޭޓާގެ މައްޗަށް ތަފާސްހިސާބު ތަޙުލީލު ކުރުމަށް އާރ ވަރޝަން 3.0.1 ބޭނުންކުރުން. ސްޓެޓިސްޓިކަލް ސިގްނިފިކޭޝަން ވަޒަންކޮށްފައިވަނީ ޓޫ-ވޭ އެނަލިސިސް އޮފް ވެރިއަންސް (އެނޯވާ) ބޭނުންކޮށްގެން ކަމަށާއި، އޭގެ ފަހުން ޓޫކީގެ ހޮނެސްޓްލީ ސިގްނިފިކޭޓް ޑިފެރެންސް (އެޗްއެސްޑީ) ޕޯސްޓް ހޮކް ޓެސްޓުންނެވެ. ހާރބިވޯރަސް ޓްރީޓްމަންޓާއި ކޮންޓްރޯލްގެ ތަފާތު ތަޙުލީލުކުރުމަށްޓަކައި، އެއް ވައްތަރެއްގެ ސާމްޕަލްތަކުގެ ދެ ގްރޫޕްގެ ދެ ޓޭލްޑް ޑިސްޓްރިބިއުޝަން ތަޙުލީލުކޮށްފައިވަނީ ސްޓޫޑެންޓްސް ޓީ ޓެސްޓް ބޭނުންކޮށްގެންނެވެ.
މި ލިޔުމަށް ބޭނުންވާ ސަޕްލިމެންޓަރީ މެޓީރިއަލްސް އަށް http://advances.sciencemag.org/cgi/content/full/6/24/eaaz0381/DC1 ބައްލަވާށެވެ
މިއީ ކްރިއޭޓިވް ކޮމަންސް އެޓްރިބިއުޝަން-ނޮން-ކޮމާޝަލް ލައިސަންސްގެ ޝަރުތުތަކުގެ ދަށުން ބެހިފައިވާ އޮޕަން އެކްސެސް އާޓިކަލެކެވެ. ރިފަރަންސް.
ނޯޓް: އަޅުގަނޑުމެން ހަމައެކަނި އެދެނީ އީމެއިލް އެޑްރެސް ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ ޕޭޖަށް ރެކޮމެންޑް ކުރާ މީހާއަށް އެނގޭނެ ގޮތަށް، އީމެއިލް ފެންނަން ބޭނުންވާ ކަމާއި އެއީ ސްޕޭމް ނޫންކަން އެނގޭނެ ގޮތަކަށެވެ. އަޅުގަނޑުމެން އެއްވެސް އީމެއިލް އެޑްރެހެއް ކެޕްޗަރ ނުކުރާނަން.
މި ސުވާލަކީ ޒިޔާރަތްކުރާ މީހެއްތޯ ޓެސްޓްކޮށް، އޮޓޮމެޓިކުން ސްޕޭމް ހުށަހެޅުން ހުއްޓުވުމަށް ބޭނުންކުރާ ސުވާލެކެވެ.
އިންފޮމޭޝަން ތިއަރީއަކީ ޚާއްޞަ މެޓަބޮލޯމްތައް އަޅާކިޔުމާއި ޓެސްޓް ޑިފެންސް ތިއަރީތައް ލަފާކުރުމަށް ޔުނިވާސަލް ކަރަންސީއެއް ފޯރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ.
އިންފޮމޭޝަން ތިއަރީއަކީ ޚާއްޞަ މެޓަބޮލޯމްތައް އަޅާކިޔުމާއި ޓެސްޓް ޑިފެންސް ތިއަރީތައް ލަފާކުރުމަށް ޔުނިވާސަލް ކަރަންސީއެއް ފޯރުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ.
©2021 އެމެރިކަން އެސޯސިއޭޝަން ފޯރ ދަ އެޑްވާންސްމަންޓް އޮފް ސައިންސް. ހުރިހާ ހައްޤުތަކެއް ލިބިގެންވެއެވެ. އޭއޭއޭއެސް އަކީ ހިނާރީ، އަގޯރާ، އޮއާރޭ، ކޯރަސް، ކްލޮކްސްއެސް، ކްރޮސްރެފް އަދި ކައުންޓަރުގެ ޕާޓްނަރެކެވެ. ސައިންސްއެޑްވާންސެސް އައިއެސްއެސްއެން 2375-2548.