ބަލިތަކުން ގާތްގަނޑަކަށް 3 ބިލިއަން ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނަ ބަލި ފޮހެލުމުގެ ކުރިން މި ގަހަކީ ސިނާޢީ ގޮތުން ކުރިއަރާފައިވާ އެމެރިކާއެއް ބިނާކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދިން ގަހެކެވެ. އެމީހުންގެ ގެއްލިފައިވާ ޝަރަފު އަލުން ހޯދުމަށްޓަކައި، އަޅުގަނޑުމެން ގުދުރަތަށް ބަލައިގަނެ، މަރާމާތު ކުރަން ޖެހިދާނެއެވެ.
1989 ވަނަ އަހަރުގެ ކޮންމެވެސް ދުވަހަކުން ހަރބަޓް ޑާލިންގ އަށް ފޯނެއް އައެވެ: ޝިކާރަވެރިއަކު އޭނާއަށް ބުނީ ނިއުޔޯކުގެ ހުޅަނގުގެ ޒޯރ ވެލީގައި ހުންނަ ޑާލިންގްގެ މުދަލުގައި އެމެރިކާގެ އުސް ޗެސްޓްނަޓް ގަހަކާ ދިމާވެފައިވާ ކަމަށެވެ. ޑާލިންގްއަށް އެނގުނީ އެއް ޒަމާނެއްގައި ޗެސްޓްނަޓް އަކީ އެ ސަރަހައްދުގައި ހުރި އެންމެ މުހިންމު އެއް ގަހެވެ. އަދި މަރުވާ ފަންގަހަކުން އެ ބާވަތް ކިރިޔާ ފޮހެވިގެން ދިޔައީ ގަރުނަކަށް ވުރެ ގިނަ ދުވަސް ވަންދެންކަން ވެސް އޭނާއަށް އެނގުނެވެ. ދިރިހުރި ޗެސްޓްނަޓެއް ފެނުނު ވާހަކަ ޝިކާރަވެރިޔާގެ ރިޕޯޓް އަޑު އިވުމުން، ޗެސްޓްނަޓްގެ ފަތްކޮޅު ދެ ފޫޓު ދިގުވެފައި ފަސް ބުރީގެ އިމާރާތަކަށް ވާސިލްވުމުން އޭނާއަށް އެކަމާ ޝައްކު ކުރެވުނެވެ. “އަހަރެން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި އެއީ ކޮން އެއްޗެއްކަން އޭނާއަށް އެނގޭ ކަމެއް،” ޑާލިންގް ބުންޏެވެ.
ޑާލިންއަށް އެ ގަސް ފެނުނު އިރު އެއީ މީތިކަލް ސިފައަކަށް ބަލާލި ކަހަލަ ކަމެކެވެ. އޭނާ ބުނީ “ނަމޫނާއެއް ހަދަން އެހާ ސީދާ އަދި ފުރިހަމަ ކަމެއް- އެއީ މޮޅު ކަމެއް.” އެކަމަކު ޑާލިންގް އަށް ވެސް އެ ގަސް މަރުވަމުން ދިޔަތަން ފެނުނެވެ. 1900 ގެ އަހަރުތަކުގެ ކުރީކޮޅުއްސުރެވެސް މި ބަލިމަޑުކަމުގެ އަސަރު ކުރަމުން އަންނައިރު، މިފަދަ ބަލިތަކުގެ ސަބަބުން 3 ބިލިއަން ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނަ މީހުން މަރުވެފައިވާކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ. މިއީ މިޒަމާނުގެ ތާރީޚުގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ގަސްތައް ހަލާކުކޮށްލާ އިންސާނުންގެ ފަރާތުން ފެތުރެމުންދާ ފުރަތަމަ ބައްޔެވެ. ޑާލިންގް ހީކުރީ، އެ ގަސް ސަލާމަތް ނުކުރެވިއްޖެނަމަ، އެންމެ ކުޑަމިނުން އޭގެ އޮށްތައް ސަލާމަތް ކުރާނެ ކަމަށެވެ. ހަމައެކަނި މައްސަލައަކީ ގަސް އެއްވެސް ކަމެއް ނުކުރަނީ ކައިރީގައި އެ ގަސް ޕޮލިނޭޓް ކުރެވޭ އެހެން ޗެސްޓްނަޓް ގަހެއް ނެތުމުންނެވެ.
ޑާލިންގް އަކީ އިންޖިނިއަރުގެ އުސޫލުތައް ބޭނުންކޮށްގެން މައްސަލަތައް ހައްލުކުރާ އިންޖިނިއަރެކެވެ. ޖެހިގެން އައި ޖޫން މަހު ގަހުގެ ފެހި ކުލައިގެ ކެނޮޕީގައި ފަނޑު ރީނދޫ ކުލައިގެ މާތައް އެތުރިފައި އޮތުމުން ޑާލިންގް ޝޮޓް ވަޒަން ފުރާލާފައި، އޭނާއަށް ދަސްވި އެހެން ޗެސްޓްނަޓް ގަހެއްގެ ފިރިހެން މާތަކުން ނަގާފައިވާ ޝޮޓް ޕައުޑަރެއް ޖަހައިގެން އުތުރަށް ދުއްވައިގަތެވެ. ގަޑިއެއް ބައި ހޭދަވިއެވެ. އޭނާ ވަނީ ކުއްޔަށް ހިފާފައިވާ ހެލިކޮޕްޓަރުން ގަހަށް ބަޑިޖަހާފައެވެ. (އޭނާ ހިންގަވަނީ އިސްރާފު ޚަރަދު ކުރެވޭ ކާމިޔާބު ކޮންސްޓްރަކްޝަން ކުންފުންޏެކެވެ.) މި މަސައްކަތް ނާކާމިޔާބުވިއެވެ. ޖެހިގެން އައި އަހަރު ޑާލިންގް އަނެއްކާވެސް މަސައްކަތް ކުރިއެވެ. މިފަހަރު އޭނާ އާއި އޭނާގެ ދަރިފުޅު ފަރުބަދަ މަތީގައި ހުރި ޗެސްޓްނަޓްތަކާ ހަމައަށް ސްކެފޯލްޑިން ދަމައިގަނެ ދެ ހަފްތާއަށް ވުރެ ގިނަ ދުވަހުގެ ތެރޭގައި 80 ފޫޓު އުސްމިނުގެ ޕްލެޓްފޯމެއް ހަދާފައިވެ އެވެ. އަހަރެންގެ ލޯބިވާ ކެނޮޕީ މައްޗަށް އަރައިގެން ގޮސް އެހެން ޗެސްޓްނަޓް ގަހެއްގައި ހުރި ވޯމް ކަހަލަ މާތަކުން މާތައް ސްކްރަބް ކޮށްލިއެވެ.
އެ އަހަރުގެ ތެރޭގައި ޑާލިންގްގެ ގަހުގެ ގޮފިތަކުން ފެހި ކަނޑިތަކުން ފޮރުވިފައިވާ ބުރުތައް އުފެދުނެވެ. މި ކަނޑިތަކަކީ ކެކްޓީ ކަމަށް އޮޅިދާނެ ވަރުގެ ބޯ އަދި ތޫނު ކަނޑިތަކެކެވެ. ދަނޑުވެރިކަން ގިނައެއް ނޫން، ގާތްގަނޑަކަށް 100 ވަރަކަށް ނަޓްސް ހުރި ނަމަވެސް ޑާލިންގް ވަނީ ބައެއް އިންދައި އުއްމީދު ޕިންކޮށްފަ އެވެ. އޭނާ އާއި އެކުވެރިއަކު ވެސް ސައިރަކިއުސްގެ ސްޓޭޓް ޔުނިވާސިޓީ އޮފް ނިއުޔޯކް ސްކޫލް އޮފް އެންވަޔަރަންމަންޓަލް ސައިންސް އެންޑް ފޮރެސްޓްރީގެ ދެ ގަސް ޖެނެޓިސިސްޓުން ކަމަށްވާ ޗާލްސް މޭނާޑް އާއި ވިލިއަމް ޕަވަލް އާއި ގުޅި އެވެ (ޗަކް އާއި ބިލް މަރުވި އެވެ). އެމީހުން ދާދި ފަހުން ވަނީ އެތަނުގައި ލޯ ބަޖެޓް ޗެސްޓްނަޓް ރިސާޗް ޕްރޮޖެކްޓެއް ފަށާފައެވެ. ޑާލިންގް އެމީހުންނަށް ޗެސްޓްނަޓްތަކެއް ދީފައި ސައިންސްވެރިންނާ ސުވާލުކުރީ އެތަކެތި އަނބުރާ ގެނައުމަށް ބޭނުންކުރެވިދާނެތޯއެވެ. ޑާލިންގް ބުނީ “މިއީ ވަރަށް ބޮޑު ކަމެއްހެން ހީވަނީ.” “މުޅި އިރުމަތީ އެމެރިކާ.” ނަމަވެސް އޭގެ ދެތިން އަހަރު ފަހުން އޭނާގެ އަމިއްލަ ގަސް މަރުވިއެވެ.
ޔޫރަޕުގެ މީހުން އުތުރު އެމެރިކާގައި ވަޒަންވެރިވާން ފެށިފަހުން، އެ ބައްރުގެ ފަރުތަކާ ބެހޭ ވާހަކައަކީ ބޮޑު ތަނުން ގެއްލުމެކެވެ. ނަމަވެސް ޑާލިންގެ ހުށަހެޅުމަކީ މިހާރު ގިނަ ބަޔަކު ދެކޭ ގޮތުގައި ވާހަކަ އިސްލާހު ކުރަން ފެށުމަށް އެންމެ އުއްމީދީ އެއް ފުރުސަތެވެ – މިއަހަރުގެ ކުރީކޮޅު ޓެމްޕްލްޓަން ވޯލްޑް ޗެރިޓީ ފައުންޑޭޝަނުން މޭނާޑް އާއި ޕަވަލްގެ ދަ ޕްރޮޖެކްޓުން ތާރީހުގެ ބޮޑު ބައެއް ދޫކޮށްލި އެވެ. އެއީ މިހާތަނަށް ޔުނިވާސިޓީއަށް ހަދިޔާކުރި އެންމެ ބޮޑު އެއް ހަދިޔާ އެވެ. ޖެނެޓިސިސްޓުންގެ ދިރާސާއިން ތިމާވެށީގެ މާހިރުންނަށް މަޖުބޫރުވަނީ ގުދުރަތީ ދުނިޔެ މަރާމާތު ކުރުމަކީ ކޮންމެހެން އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ނުލިބި ހުރި އީޑަންގެ ބަގީޗާއަކަށް އެނބުރި ދިއުން ނޫން ކަމާއި، އާ އަދި ބައެއް ފަހަރު އަރާމު ނުވާ ގޮތަކަށް ކުރިމަތިލާން ޖެހޭ އުންމީދެކެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އޭގެ މާނައަކީ އަޅުގަނޑުމެން ގަބޫލުކުރި ދައުރު ގަބޫލުކުރުން ކަމަށް ވެދާނެއެވެ: ގުދުރަތް ހިމެނޭ ގޮތަށް ހުރިހާ ކަމެއްގެ އިންޖިނިއަރެވެ.
ޗެސްޓްނަޓް ފަތްތަކަކީ ދިގު އަދި ދަތްތަކެއް ހުންނަ ފަތްތަކެއް ކަމަށާއި، ފަތުގެ މެދު ނާރު ފަހަތަށް ގުޅިފައި ހުންނަ ފެހިކުލައިގެ ކުދިކުދި ދެ ސޯ ބްލޭޑް ފަދަ ފަތްތަކެއް ކަމަށް ވެއެވެ. އެއްކޮޅުގައި ދެ ފަތް ގުޅިފައި ހުންނަނީ ދަނޑިގަނޑަކާއެވެ. އަނެއްކޮޅުގައި ތޫނު ޓިޕެއް އުފެދި، ގިނަ ފަހަރަށް އެއްފަރާތަކަށް ވައްޓާލާފައި ހުރެއެވެ. މި ހީވެސް ނުކުރާ ބައްޓަން ވަލުތެރޭގައި ހުރި ހިމޭން ފެހި އަދި ވެލިގަނޑުތަކުގެ ތެރެއިން ކަނޑާލާއިރު، ހިނގާބިނގާވެ އުޅޭ މީހުންގެ ގަބޫލުނުކުރެވޭފަދަ ހުވަފެން މީހުންގެ ސަމާލުކަން ހޯދައި، އެއް ޒަމާނެއްގައި ބާރުގަދަ ގަސްތަކެއް ހުރި ފަޅުތެރެއިން ކުރި ދަތުރު ހަނދާންކޮށްދިނެވެ.
މި ގަސްތައް ފުރިހަމައަށް ވިސްނޭނީ ހަމައެކަނި އަދަބިއްޔާތާއި ހަނދާނުންނެވެ. އެމެރިކަން ޗެސްޓްނަޓް ކޮލަބަރޭޓަރ ފައުންޑޭޝަންގެ އެގްޒެކެޓިވް ޑިރެކްޓަރު ލޫސިލް ގްރިފިން އެއްފަހަރަކު ލިޔުއްވާފައިވާ ގޮތުގައި އެތަނުން ފެންނާނީ ޗެސްޓްނަޓް އެހާ މުއްސަނދި ކަމުން ބަހާރު މޫސުމުގައި ގަހުގައި ހުންނަ ކްރީމީ، ލައިނަރ މާތައް “ލައިކް ދަ ފޯމީ ވޭވްސް ރޯލްޑް ޑައުން ދަ ހިލްސައިޑް” އިން ކާފަގެ ހަނދާންތައް އާދެއެވެ. ހޫނު މޫސުމުގައި އަނެއްކާވެސް ގަސް ގޮވާއިރު، މިފަހަރު ފޮނިކަން ފޮރުވާލާ ވަޅިތަކެއް ޖަހާފައި ހުންނާނެ އެވެ. "ޗެސްޓްނަޓް ހޭވިގެން ދިޔައިރު އަހަރެން ވިންޓަރުގައި ބައި ބުޝެލް އެއްކޮށް އުފުލާލީ،" ދިރުމެއް ހުރި ތޯރޯ "ވަލްޑަން" ގައި ލިޔެފައިވެ އެވެ. “އެ ސީޒަނުގައި އޭރު ލިންކަންގެ ނިމުމެއް ނެތް ޗެސްޓްނަޓް ފަޅުތެރޭގައި އުޅެން ވަރަށް ފޯރިގަދަވި.”
ޗެސްޓްނަޓަކީ ވަރަށް އިތުބާރު ކުރެވޭ އެއްޗެކެވެ. މަދު އަހަރުތަކެއްގެ ތެރޭގައި ހަމައެކަނި އޭކޯން ވައްޓާލާ އޯކް ގަސްތަކާ ހިލާފަށް ޗެސްޓްނަޓް ގަސްތަކުން ކޮންމެ އަހަރަކު ވެސް ގިނަ އަދަދެއްގެ ނަޓް ބާވަތްތައް އުފައްދަ އެވެ. ޗެސްޓްނަޓްސް އަކީ ވެސް ހަޖަމުކުރަން ފަސޭހަ އެއްޗެކެވެ: އޭގެ ފޮތިގަނޑު ފޮޅާލާފައި ރޯ އެއްޗެއް ކާލެވިދާނެ އެވެ. (ޓެނިންސް ގިނައިން ހުންނަ އެކޯންސް ބޭނުން ކުރަން މަސައްކަތް ކުރާށެވެ-ނުވަތަ އެކަން ނުކުރާށެވެ.) ކޮންމެ މީހަކުވެސް ކާނީ ޗެސްޓްނަޓްސް: ދިރުން، ކުކުޅު، ބުޅަލެއް، ދޫނި، އިންސާނާ. ދަނޑުވެރިން ބުޅާ ދޫކޮށްލާފައި ފަޅުތެރޭގައި ސަރުބީ އިތުރުވެއެވެ. ކްރިސްމަސް ދުވަސްވަރު ޗެސްޓްނަޓް ފުރިފައިވާ ރޭލުތައް ފަރުބަދަމަތިން މާލެއަށް ދަތުރުކުރަމުން ދިޔައެވެ. އާދެ، ހަމަކަށަވަރުން އެމީހުން އަނދާ ހުލިވީ އަލިފާންގަނޑުގެ ސަބަބުންނެވެ. "ބައެއް ސަރަހައްދުތަކުގައި ދަނޑުވެރިކަމުގެ އެހެން ހުރިހާ އުފެއްދުންތަކަށް ވުރެ ޗެސްޓްނަޓް ވިއްކައިގެން ދަނޑުވެރިންނަށް ބޮޑު އާމްދަނީއެއް ލިބޭ ކަމަށް ބުނާ،" ފަހުން މޭނާޑް އާއި ޕަވަލް މަސައްކަތް ކުރި ސްކޫލްގެ ފުރަތަމަ ޑީން ވިލިއަމް އެލް ބްރޭ ވިދާޅުވި އެވެ. 1915 ވަނަ އަހަރު ލިޔެފައިވާ ދިވެހި ގަސް، އޭގެ ތެރެއިން ގިނައީ ފަޅުތެރޭގައި ހެދޭ ގަހެވެ.
އަދި ހަމައެކަނި ކާނާއަށްވުރެ ގިނަ ކަންތައްތަކެއް ފޯރުކޮށްދެއެވެ. ޗެސްޓްނަޓް ގަސްތައް 120 ފޫޓަށް އުފުލިދާނެ ކަމަށާއި، ފުރަތަމަ 50 ފޫޓުގައި ގޮފިތަކާއި ގުޅަތަކުން އުނދަގުލެއް ނުވާ ކަމަށެވެ. މިއީ ލަކުޑި ކަނޑާ މީހުންގެ ހުވަފެނެވެ. އެންމެ ރީތި ލަކުޑިއެއްވެސް އަދި އެންމެ ވަރުގަދަ ލަކުޑިއެއްވެސް ނޫން ނަމަވެސް، ހާއްސަކޮށް ކަނޑައިގެން އަލުން ބިންދައިގެން ގޮސް ރޯނުވާ ވަގުތު ވަރަށް ބާރަށް ބޮޑުވެއެވެ. ރޭލު ޓައިތަކާއި ފޯނު ދަނޑިތަކުގެ ދިގުދެމިގެންދާ މިންވަރު ރީތިކަން ފަހަނައަޅައި ދިޔަ ވަރަކަށް ޗެސްޓްނަޓް ވަނީ ސިނާއީ އެމެރިކާއެއް ބިނާކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދީފައެވެ. ޗެސްޓްނަޓް އިން ހަދާފައިވާ އެތައް ހާސް ބާންތަކާއި ކެބިންތަކާއި ޗާޗުތައް އަދިވެސް ހުއްޓެވެ؛ 1915 ވަނަ އަހަރު ލިޔުންތެރިއަކު ލަފާކުރި ގޮތުގައި މިއީ އެމެރިކާގައި އެންމެ ގިނައިން ގަސް ކަނޑާފައިވާ ބާވަތެވެ.
އިރުމަތީގެ ގިނަ ސަރަހައްދުތަކުގައި- މިސިސިޕީން ފެށިގެން މެއިން އާއި ހަމައަށް ގަސްތައް ހުންނައިރު، އެޓްލާންޓިކް ކަނޑުގެ އައްސޭރިފަށުން ފެށިގެން މިސިސިޕީ ކޯރާއި ހަމައަށް-ޗެސްޓްނަޓްސް އަކީ ވެސް އޭގެ ތެރެއިން އެއް ގަސްތަކެކެވެ. އެކަމަކު އެޕަލޭޝިއަންސްގައި އެއީ ބޮޑު ގަހެކެވެ. މި ފަރުބަދަތަކުގައި ބިލިއަން ޗެސްޓްނަޓް ދިރިއުޅެއެވެ.
އެމެރިކާގެ ގިނަ ބަޔަކަށް ވަދެވޭ ދޮރު ކަމަށްވާ ނިއުޔޯކުގައި ފިއުސަރިއަމް ވިލްޓް އެންމެ ފުރަތަމަ ފެނިގެން ދިޔައީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. 1904 ވަނަ އަހަރު ބްރޮންކްސް ޒޫގައި ނެތިދިއުމުގެ ނުރައްކާ އޮތް ޗެސްޓްނަޓް ގަހެއްގެ ފަތްގަނޑުން އާދަޔާ ހިލާފު އިންފެކްޝަނެއް ފެނިފައިވެ އެވެ. ދިރާސާވެރިން ވަރަށް އަވަހަށް ކަނޑައެޅީ ބެކްޓީރިއަލް ބްލައިޓް (ފަހުން ކްރައިފޮނެކްޓްރިއާ ޕެރަސިޓިކާ ކަމަށް ކިޔާ) ޖަޕާނުގެ އިމްޕޯޓް ގަސްތަކަށް އައިސްފައިވަނީ 1876 ވަނަ އަހަރުގެ ކުރީކޮޅު ކަމަށެވެ.
ވަރަށް އަވަހަށް ބައެއް ސްޓޭޓްތަކުގެ މީހުން ގަސްތައް މަރުވަމުންދާ ކަމަށް ރިޕޯޓް ކުރި އެވެ. 1906 ވަނަ އަހަރު ނިއުޔޯކް ބޮޓާނިކަލް ގާޑަންގެ މައިކޮލޮޖިސްޓެއް ކަމަށްވާ ވިލިއަމް އޭ މުރިލް ވަނީ މި ބައްޔާ ބެހޭ ގޮތުން ފުރަތަމަ ސައިންޓިފިކް ލިޔުމެއް ޝާއިއުކޮށްފައެވެ. މުރިއެލް ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި މި ފަންގަސްގެ ސަބަބުން ޗެސްޓްނަޓް ގަހުގެ ފަތްގަނޑުގައި ރީނދޫކުލައިގެ މުށިކުލައިގެ ބްލިސްޓަރ އިންފެކްޝަނެއް އުފެދި، އެންމެ ފަހުން ގަހުގެ ފަތްކޮޅުގެ ވަށައިގެން ސާފުކޮށްދެއެވެ. ގަހުގެ ދަށުގައި ހުންނަ ގަސްގަހުގެ އުޅަނދުތަކުގައި ނިއުޓްރިއެންޓްސް އާއި ފެން ދެން މައްޗަށް ތިރިއަށް ނުފޯރުވޭ ވަގުތު މަރު އަނގޮޓިގެ މަތީގައިވާ ހުރިހާ އެއްޗެއް މަރުވާނެ އެވެ.
ބައެއް މީހުންނަށް ތަޞައްވުރު ނުކުރެވޭ- ނުވަތަ އަނެއް ބަޔަކު ތަޞައްވުރު ކުރަން ބޭނުން ނުވާ- ފަޅުތެރެއިން ގެއްލިގެންދާ ގަހެއް. 1911 ވަނަ އަހަރު ޕެންސިލްވޭނިއާގެ ކިންޑަރ ގާރޓަން ކުންފުންޏެއް ކަމަށްވާ ސޮބަރ ޕެރަގަން ޗެސްޓްނަޓް ފާމް އިން ގަބޫލުކުރި ގޮތުގައި މި ބައްޔަކީ “ހަމައެކަނި ބިރަކަށްވުރެ މާ ބޮޑު ބައްޔެކެވެ.” ޒިންމާދާރުކަން ކުޑަ ނޫސްވެރިން ދިގުމުއްދަތަކަށް ވުޖޫދުގައި ތިބުން. 1913 ވަނަ އަހަރު މި ފާމް ބަންދުކުރިއިރު، މީގެ ދެ އަހަރު ކުރިން ޕެންސިލްވޭނިއާ އިން ޗެސްޓްނަޓް ޑިޒީޒް ކޮމިޓީއެއް ބާއްވައި، 275،000 އެމެރިކާ ޑޮލަރު (އެވަގުތު ބޮޑު އަދަދެއް) ޚަރަދު ކުރުމުގެ ހުއްދަ ދީ، މި ވޭނާ ދެކޮޅަށް ފިޔަވަޅު އެޅުމަށް ބާރުތަކުގެ ޕެކޭޖެއް އިއުލާން ކުރި އެވެ. ޕެތޮލޮޖިސްޓުން ލަފާދެނީ އަލިފާން ރޯވުން ހުއްޓުވުމުގެ އަސަރު އުފެއްދުމަށްޓަކައި މައިގަނޑު އިންފެކްޝަންގެ ކުރިމަތިން މަދު މޭލެއްގެ ތެރޭގައި ހުރި ހުރިހާ ޗެސްޓްނަޓް ގަސްތަކެއް ނައްތާލުމަށެވެ. އެކަމަކު އެނގިފައިވާ ގޮތުގައި މި ފަންގަސް އިންފެކްޓް ނުވާ ގަސްތަކަށް ފުންމާލާއިރު، އޭގެ ސްޕޯރސް އަށް ވައިރޯޅިއާއި ދޫނިތަކާއި ސޫފިތަކާއި މީހުންގެ އަސަރު ކުރެއެވެ. އެ ޕްލޭން ދޫކޮށްލީއެވެ.
1940 ވަނަ އަހަރު ގާތްގަނޑަކަށް އެއްވެސް ބޮޑު ޗެސްޓްނަޓަކަށް ބަލި ޖެހިފައެއް ނުވެއެވެ. މިއަދު ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ އަގު ފޮހެވިއްޖެއެވެ. ފިއުޒޭރިއަމް ވިލްޓް ފަސްގަނޑުގައި ދިރިހުރެވޭ ގޮތް ނުވުމުން، ޗެސްޓްނަޓް މުރަކަތައް ފަޅައިގެންދާއިރު، އޭގެ ތެރެއިން 400 މިލިއަނަށް ވުރެ ގިނަ މުރަކަ އަދިވެސް ފަޅުގައި އެބަހުއްޓެވެ. ނަމަވެސް ފިއުސަރިއަމް ވިލްޓް އިން ފެނުނީ އެ ގަހުގެ ހޯސްޓަށް މާބޮޑު ގެއްލުމެއް ނުލިބި އެ ގަހުގައި ދިރިއުޅޭ އޯކް ގަހުގައި ރިޒާވަރެކެވެ. އެތަނުން އަވަހަށް އާ ޗެސްޓްނަޓް ބިސްތަކަށް ފެތުރި، އާންމުކޮށް މާ ހެދުމުގެ މަރުހަލާއަށް ދިއުމުގެ މާގިނަ ދުވަސްތަކެއް ކުރިން އަނބުރާ ބިންމައްޗަށް ވައްޓާލައެވެ.
ލަކުޑި ސިނާއަތުން ވަނީ ބަދަލު ގޮތްތައް ހޯދާފައި: އޯކް، ޕައިން، ވޯލްނަޓް، އަދި އެޝް އެވެ. ޗެސްޓްނަޓް ގަސްތަކަށް ބަރޯސާވާ އަނެއް ބޮޑު ސިނާއަތެއް ކަމަށްވާ ޓެނިން އިން ވަނީ ސިންތެޓިކް ޓެނިން އެޖެންޓްތަކަށް ބަދަލުވެފަ އެވެ. ގިނަ ފަގީރު ދަނޑުވެރިންނަށް ބަދަލުވާނެ ކަމެއް ނެތް: އެހެން އެއްވެސް ދިވެހި ގަހަކުން ދަނޑުވެރިންނާއި އެމީހުންގެ ޖަނަވާރުތަކަށް ހިލޭ، އިތުބާރުހުރި އަދި ގިނަ އަދަދަކަށް ކެލޮރީއާއި ޕްރޮޓީން ނުލިބެއެވެ. ޗެސްޓްނަޓް ބްލައިޓް އަކީ އެޕަލޭޝިއަންސްގެ އަމިއްލައަށް ދަނޑުވެރިކަން ކުރުމުގެ އާންމު އާދައެއް ނިމުމަކަށް ގެނެސް، އެ ސަރަހައްދުގެ މީހުންނަށް ސާފުކޮށް އިޚްތިޔާރު ކުރަން މަޖުބޫރުވާ ކަމެއް ކަމަށް ބުނެވިދާނެ އެވެ. ތާރީޚް ޢިލްމުވެރިޔާ ޑޮނަލްޑް ޑޭވިސް 2005 ވަނަ އަހަރު ލިޔުއްވާފައިވަނީ: “ޗެސްޓްނަޓް މަރުވުމުގެ ސަބަބުން މުޅި ދުނިޔެ މަރުވެ، އެޕަލޭޝިއަން ފަރުބަދަތަކުގައި ހަތަރު ޤަރުނަށްވުރެ ގިނަ ދުވަހު އުފެދިފައިވާ ދިރިހުރުމުގެ އާދަކާދަތައް ނައްތާލެވިއްޖެއެވެ.”
ޕަވަލް ބޮޑުވީ އެޕަލޭޝިއަންސް އާއި ޗެސްޓްނަޓްސް އާއި މާ ދުރުގަ އެވެ. އޭނާގެ ބައްޕަ އެއާފޯސްގައި ޚިދުމަތް ކުރައްވައި، އާއިލާއަށް ބަދަލުވެވަޑައިގަތީ: އިންޑިއާނާ، ފްލޮރިޑާ، ޖަރުމަން، އަދި މެރީލޭންޑްގެ އިރުމަތީ އައްސޭރިއަށެވެ. ނިއުޔޯކުގައި ކެރިއަރެއް ހޭދަކުރެއްވި ނަމަވެސް، އޭނާގެ ވާހަކަފުޅުތަކުގައި މިޑްވެސްޓްގެ ތެދުވެރިކަމާއި ދެކުނުގެ ނާޒުކު ނަމަވެސް ފާހަގަކުރެވޭ އެއްފަރާތްވުން ހިފެހެއްޓިއެވެ. އޭނާގެ ސާދާ އަޚްލާޤުތަކާއި ސާދާ ޓެއިލަރިން ސްޓައިލް އެކަކު އަނެކަކު ފުރިހަމަކޮށްދޭއިރު، ޖީންސް އާއި އެކު ފެންނަ ފެނުމުގައި ނިމުމެއް ނެތް ޕްލޭޑް ޝާރޓް ރޮޓޭޝަން ވެސް ހިމެނެ އެވެ. އޭނާ އެންމެ ގަޔާވާ އިންޓަޖެކްޝަނަކީ “ވާއު” އެވެ.
ޖެނެޓިކްސްގެ ޕްރޮފެސަރަކު އޭނާއަށް ވައުދުވާންދެން ވެޓެރިނަރީ ޑޮކްޓަރަކަށް ވުމަށް ޕަވަލް ރާވާފައި ވަނީ ޖެނެޓިކަލީ މަޑީފައިޑް ގަސްގަހާގެހިތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އަމިއްލައަށް ސޫފިތަކާއި ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވުމުގެ ގާބިލްކަން އުފެއްދިދާނެ އާ، ފެހި ދަނޑުވެރިކަމަކަށެވެ. “އަހަރެން ހީކުރީ، ވާއު، ޕެސްޓްތަކުން ރައްކާތެރިވެވޭ ގަސްގަހާގެހި ހަދަން ރަނގަޅު ކަމެއް ނޫން، އަދި އެއްވެސް ޕެސްޓިސައިޑެއް ސްޕްރޭ ކުރަން ނުޖެހޭނެ ކަމަށް؟” ޕަވަލް ބުންޏެވެ. “ހަމަ ޔަގީނުންވެސް ދުނިޔޭގެ އެހެން މީހުންވެސް އެއް ޚިޔާލަކަށް ތަބާނުވޭ.”
1983 ވަނަ އަހަރު ޔޫޓާ ސްޓޭޓް ޔުނިވާސިޓީގެ ގްރެޖުއޭޓް ސްކޫލަށް ޕަވަލް ވަޑައިގަތުމުން އޭނާ އެއްވެސް މައްސަލައެއް ނެތެވެ. ނަމަވެސް ކަންދިމާކުރި ގޮތުން ބަޔޮލޮޖިސްޓެއްގެ ލެބޯޓްރީއާ ގުޅިވަޑައިގަތުމުން، އޭނާ މަސައްކަތް ކުރަމުން ދިޔައީ ބްލައިޓް ފަންގަސް ނާޒުކުކޮށްލާ ވައިރަހެއްގެ މައްޗަށެވެ. އެމީހުން މި ވައިރަސް ބޭނުން ކުރުމަށް ކުރި މަސައްކަތް ވަކިން ރަނގަޅަކަށް ނުދިޔަ: މި ވައިރަސް އަމިއްލައަށް ގަހަކުން ގަހަކަށް ފެތުރިފައި ނުވާތީ، ވަކިވަކި ފަންގަސް ވައްތަރުތަކުގެ ދިހަވަރަކަށް ފަންގަސް އަށް ކަސްޓަމައިޒް ކުރަން ޖެހުނެވެ. މިހެން ކަންތައް ކުރި ނަމަވެސް ޕަވަލް ބޮޑު ގަހެއް ވެއްޓުނު ވާހަކައަށް ޝައުގުވެރިވެ، އިންސާނުން އުފެއްދި ހިތާމަވެރި ގޯސްތައް ދިމާވުމުން ސައިންޓިފިކް ހައްލެއް ހޯދައިދިނެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކަށް ދަތުރުކުރާ އަޅުގަނޑުމެންގެ މުދާތައް ރަނގަޅަށް ބެލެހެއްޓިފައި ނުވާތީ، އެކްސިޑެންޓްވެގެން ޕެތޯޖަންތައް އެތެރެކުރީ ކަމަށެވެ. “އަހަރެން ހީކުރީ: ވާއު، މިއީ ޝައުގުވެރި ކަމެއް. އަނބުރާ ގެނައުމުގެ ފުރުސަތު އެބައޮތް.”
ޕަވަލް އަކީ ގެއްލުންތައް ނައްތާލުމަށް ކުރި ފުރަތަމަ މަސައްކަތެއް ނޫނެވެ. އެމެރިކާގެ ޗެސްޓްނަޓްތައް ނާކާމިޔާބުވާން ނިންމާފައިވާކަން ސާފުވުމަށްފަހު، އެމެރިކާގެ ޗެސްޓްނަޓްގެ ބަދަލުގައި މި ބާވަތް ބޭނުންކުރެވޭނެތޯ ބެލުމަށްޓަކައި، ވިލްޓިންގ އަށް މާ ދިފާއުވާ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ކޮއްކޮއެއް ކަމަށްވާ ޗައިނީސް ޗެސްޓްނަޓް ގަސް އިންދަން ޔޫއެސްޑީއޭއިން މަސައްކަތް ކުރިއެވެ. ނަމަވެސް ޗެސްޓްނަޓް އެންމެ ބޮޑަށް ހެދެނީ ބޭރަށް ކަމަށާއި، މޭވާ ގަސްތަކަށް ވުރެ ބޮޑަށް މޭވާ ގަސް ފަދަ ގަސްތަކެއް ކަމަށް ވެސް ޑރ. އެމީހުން ފަޅުތެރޭގައި ޑްވާރފް ކޮށްލީ އޯކް ގަސްތަކާއި އެމެރިކާގެ އެހެން ޖަޔަންޓް ގަސްތަކުންނެވެ. އެމީހުންގެ ބޮޑުވުން ހުއްޓުމަކަށް އައިސް، ނުވަތަ ހަމައެކަނި މަރުވެއެވެ. އަދި އެމެރިކާއާއި ޗައިނާއިން އެކުގައި ޗެސްޓްނަޓް އުފެއްދުމަށް ވެސް ސައިންސްވެރިން މަސައްކަތް ކުރީ، އެ ދެ ގައުމުގެ ވެސް ހެޔޮ ސިފަތައް ހުންނަ ގަހެއް އުފެއްދުމުގެ އުންމީދުގަ އެވެ. ސަރުކާރުގެ މަސައްކަތްތައް ނާކާމިޔާބުވެ ދޫކޮށްލެވުނެވެ.
ޕަވަލް ނިމުނީ ސްޓޭޓް ޔުނިވާސިޓީ އޮފް ނިއުޔޯކް ސްކޫލް އޮފް އެންވަޔަރަންމަންޓަލް ސައިންސް އެންޑް ފޮރެސްޓްރީގައި މަސައްކަތް ކުރަމުން ކަމަށާއި، އެތަނުން އޭނާއަށް ބައްދަލުވީ ލެބޯޓްރީގައި ގަސް އިންދާ ޖެނެޓިސިސްޓެއް ކަމަށްވާ ޗަކް މޭނާޑް އެވެ. މީގެ މަދު އަހަރުތަކެއް ކުރިން ސައިންސްވެރިން ވަނީ ފުރަތަމަ ޖެނެޓިކަލީ މަޑީފައިޑް ޕްލާންޓް ޓިޝޫ އުފައްދައި، ވިޔަފާރީގެ އެއްވެސް ބޭނުންތަކަށް ވުރެ ފަންނީ ޑެމޮންސްޓްރޭޝަންތަކަށް ދުންފަތަށް އެންޓިބަޔޮޓިކް ރެޒިސްޓެންސް ލިބޭ ޖީނެއް އިތުރުކޮށްފަ އެވެ. މޭނާޑް (މޭނާޑް) އާ ޓެކްނޮލޮޖީގައި އުޅެން ފެށީ، އެއާ ގުޅުން ހުރި ބޭނުންތެރި ޓެކްނޮލޮޖީއެއް ހޯދަމުންނެވެ. އެ ދުވަސްވަރު ޑާލިންގްގެ އަތުގައި ބައެއް އޮށާއި ގޮންޖެހުމެއް އޮތެވެ: އެމެރިކާގެ ޗެސްޓްނަޓް މަރާމާތު ކުރުމެވެ.
އެތައް ހާސް އަހަރެއްގެ ސަގާފީ ގަސްގަހާގެހި އާލާކުރުމުގެ އުސޫލުތަކުގައި ދަނޑުވެރިން (އަދި ފަހުގެ ސައިންސްވެރިން) ވަނީ އެދެވޭ ސިފަތަކެއް ހުންނަ ބާވަތްތައް ހުރަސްކޮށްފައެވެ. ދެން، ޖީންތައް ގުދުރަތީ ގޮތުން އެއްކޮށް އެއްކޮށް، މީހުން ޚިޔާރުކުރަނީ މަތީ ފެންވަރުގެ-ބޮޑު، މީރު މޭވާ ނުވަތަ ބަލިތަކަށް ދިފާއުވުމަށް އުއްމީދީ މިކްސްޗަރތަކެކެވެ. އާންމުކޮށް އުފެއްދުމެއް އުފެއްދުމަށް އެތައް ޖީލެއް ނަގައެވެ. މި ޕްރޮސެސްއަކީ މަޑުމަޑުން އަދި ތަންކޮޅެއް އޮޅުން ބޮޅުން ބޮޑު ޕްރޮސެސްއެކެވެ. މިގޮތަށް ކަންތައް ކުރުމުން އޭނާގެ ވަލު ޠަބީޢަތާ އެއްވަރަށް ރަނގަޅު ގަހެއް އުފެދިދާނެ ބާއޭ ޑާލިންގް ވިސްނާލިއެވެ. އޭނާ އަހަރެންނަށް ބުނީ: “އަހަރެންނަށް ހީވަނީ އަހަރެމެންނަށް ރަނގަޅު ކަމެއް ކުރެވޭނެހެން.”
ޖެނެޓިކް އިންޖިނިއަރިންގެ މާނައަކީ ބޮޑު ކޮންޓްރޯލް: ވަކި ޖީނެއް ގުޅުން ނެތް ވައްތަރަކުން އައި ނަމަވެސް، އެއީ ވަކި މަގުސަދެއްގައި ހޮވައި އެހެން ޖަރާސީމެއްގެ ޖީނޯމް އަށް ވައްދާލެވޭނެ ޖީނެކެވެ. (އެކި ބާވަތްތަކުގެ ޖީންތައް ހުންނަ ޖަރާސީމުތަކަކީ "ޖެނެޓިކަލީ މަޑީފައިޑް" ޖަރާސީމުތަކެކެވެ. ފަހަކަށް އައިސް ސައިންސްވެރިން ވަނީ އަމާޒު ޖަރާސީމުތަކުގެ ޖީނޯމް ސީދާ އެޑިޓްކުރުމުގެ އުކުޅުތައް އުފައްދާފައެވެ.) މި ޓެކްނޮލޮޖީން މީގެ ކުރިން ދުވަހަކުވެސް ނުފެންނަ ވަރުގެ ޕްރެސިޝަން އާއި ސްޕީޑް ވައުދުވެއެވެ. ޕަވަލް ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި މިއީ އެމެރިކާގެ ޗެސްޓްނަޓްތަކަށް ވަރަށް އެކަށީގެންވާ ކަމެއް ކަމަށް ފެންނައިރު، އޭނާ ކިޔާ "ގާތްގަނޑަކަށް ފުރިހަމަ ގަސްތައް"- ވަރުގަދަ، އިސްކޮޅުން ދިގު، އަދި ކާނާގެ މަސްދަރުތަކުން މުއްސަނދި، ބޭނުންވަނީ ހަމައެކަނި ވަރަށް ވަކި އިސްލާހެއް: ބެކްޓީރިއަލް ބްލައިޓް އަށް ދިފާއުވުން.
ލޮބުވެތި އެއްބަސްވަން. އޭނާ ވިދާޅުވީ “އަޅުގަނޑުމެންގެ ވިޔަފާރީގައި އިންޖިނިއަރުން ތިބެންޖެހޭނެ.” “ކޮންސްޓްރަކްޝަން އިން ފެށިގެން ކޮންސްޓްރަކްޝަން އަށް މިއީ ހަމައެކަނި ވައްތަރެއްގެ އޮޓޮމޭޝަނެއް.”
ޕަވަލް އާއި މޭނާޑް ލަފާކުރާ ގޮތުގައި ރެޒިސްޓެންސް ފޯރުކޮށްދޭ ޖީންތައް ހޯދައި، ޗެސްޓްނަޓް ޖީނޯމް އަށް އެ ޖީންތައް އިތުރުކުރުމަށް ޓެކްނޮލޮޖީ ތަރައްގީކޮށް، ދެން އެ ޖީންތައް ބޮޑުކުރަން ދިހަ އަހަރު ނަގާފާނެ އެވެ. “އަހަރެމެން ހަމަ ލަފާކުރަނީ،” ޕަވަލް ބުންޏެވެ. "އެއްވެސް މީހެއްގެ ކިބައިގައި ފަންގަސް ރެސިސްޓެންސް ފޯރުކޮށްދޭ އެއްވެސް ޖީނެއް ނެތް. އަހަރެމެން ހަގީގަތުގައި ފެށީ ހުސް ޖާގައަކުން."
ޑާލިންގް ވަނީ 1980 ގެ އަހަރުތަކުގެ ކުރީކޮޅު އުފެދުނު ނަން ޕްރޮފިޓް ޖަމިއްޔާއެއް ކަމަށްވާ އެމެރިކަން ޗެސްޓްނަޓް ފައުންޑޭޝަންގެ އެހީތެރިކަން ހޯދާފައެވެ. އޭގެ ލީޑަރު އޭނާ ގާތު ބުނީ އޭނާ އަކީ އަސާސީ ގޮތުން ގެއްލިފައިވާ މީހެއް ކަމަށެވެ. އެމީހުން ހައިބްރިޑައިޒޭޝަން އަށް ވައުދުވެ، ޖެނެޓިކް އިންޖިނިއަރިންއާ މެދު ސަމާލުކަން ދެމުން އަންނައިރު، އެކަމުގެ ސަބަބުން ތިމާވެށީގެ މާހިރުންގެ ދެކޮޅުވެރިކަން އުފެދިފައިވެ އެވެ. އެހެންކަމުން ޖެނެޓިކް އިންޖިނިއަރިންގެ މަސައްކަތްތަކަށް ފައިސާ ހޯދުމަށް ޑާލިންގް ވަނީ އޭނާގެ އަމިއްލަ ނޮން ޕްރޮފިޓް ޖަމިއްޔާއެއް އުފައްދާފައެވެ. ޕަވަލް ބުނީ އެ ޖަމިއްޔާއިން ފުރަތަމަ ޗެކް ލިޔުނީ މޭނާޑް އާއި ޕަވަލް އަށް 30،000 ޑޮލަރަށެވެ. (1990 ވަނަ އަހަރު ގައުމީ ޖަމިއްޔާއިން އިސްލާހުކޮށް، ޑާލިންގްގެ ވަކިވެގަތުމުގެ ޖަމާއަތަކީ ފުރަތަމަ ދައުލަތުގެ ގޮފިއެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަތް ނަމަވެސް، ބައެއް މެމްބަރުން އަދިވެސް ތިބީ ޖެނެޓިކް އިންޖިނިއަރިންއާ މެދު ޝައްކު ނުވަތަ މުޅިން ޢަދާވާތްތެރިވެފައެވެ.)
މޭނާޑް އާއި ޕަވަލް ތިބީ މަސައްކަތުގަ އެވެ. ގާތްގަނޑަކަށް ވަގުތުން އެމީހުންގެ ލަފާކުރެވޭ ޓައިމްޓޭބަލް ޙަޤީޤަތާއި ޚިލާފުކަން ސާބިތުވިއެވެ. ފުރަތަމަ ހުރަހަކީ ލެބޯޓްރީގައި ޗެސްޓްނަޓް އިންދައިގެން އުޅޭނެ ގޮތެއް ހޯދުމެވެ. މޭނާޑް މަސައްކަތް ކުރީ ޕޮޕްލާ އިންދުމަށް ބޭނުންކުރާ ގޮތެއް ކަމަށްވާ ވަށައިގެންވާ ފަށަލަ ކުޑަ ޕްލާސްޓިކް ޕެޓްރީ ޑިޝްއެއްގައި ޗެސްޓްނަޓް ފަތާއި ގްރޯތް ހޯރމޯން އެއްކޮށްލުމަށެވެ. މިއީ ޙަޤީޤަތާއި ޚިލާފު ކަމެއްކަން އެނގެއެވެ. އަލަށް އުފެދޭ ގަސްތަކުގައި ޚާއްޞަ ސެލްތަކުން މުރަކައާއި ފަތް އުފެދިގެން ނުދާނެއެވެ. މޭނާޑް ބުނީ “އަހަންނަކީ ޗެސްޓްނަޓް ގަސް މަރާލުމުގައި ދުނިޔޭގެ ލީޑަރު” ކަމަށެވެ. ޔުނިވާސިޓީ އޮފް ޖޯޖިއާގެ ދިރާސާވެރިއެއް ކަމަށްވާ ސްކޮޓް މާރކްލް (ސްކޮޓް މާރކްލް) އެންމެ ފަހުން މެއިނާޑްއަށް ދަސްކޮށްދިނީ ޕޮލިނޭޝަން އިން ފެށިގެން ދެން އޮންނަ ޕްލާންޓް ޗެސްޓްނަޓްސް އަށް ބިސްގަނޑު ތަރައްގީވުމުގެ މަރުހަލާގައި ދާނެ ގޮތެވެ.
ރަނގަޅު ޖީނެއް ހޯދުމަކީ- ޕަވަލްގެ މަސައްކަތް- ވެސް ގޮންޖެހުންތަކެއް ހުރި ކަމެއްކަން ސާބިތުވި އެވެ. ކަނޑުމަހުގެ ޖީންތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އެންޓިބެކްޓީރިއަލް ކޮމްޕައުންޑެއް ދިރާސާކުރުމުގައި އޭނާ އެތައް އަހަރެއް ހޭދަކުރި ނަމަވެސް ކަނޑުމަހުގެ ގަސްތައް އާންމުން ބަލައިނުގަނެފާނެ ކަމުގެ ކަންބޮޑުވުންތަކުން އެ ކޮމްޕައުންޑް ދޫކޮށްލި އެވެ. އަދި ޗެސްޓްނަޓްގައި ބެކްޓީރިއަލް ބްލައިޓް އާއި ދެކޮޅަށް ޖީނެއް ހޯދި ނަމަވެސް ގަސް ރައްކާތެރިކުރުމުގައި ގިނަ ޖީންތަކެއް ހިމެނޭކަން އެނގުނެވެ (އެމީހުން މަދުވެގެން ހަ ޖީން ދެނެގަތެވެ). ދެން 1997 ވަނަ އަހަރު ސައިންޓިފިކް ބައްދަލުވުމަކުން އެނބުރި އައިސް އެކުވެރިއަކު އެބްސްޓްރެކްޓެއް ލިސްޓްކޮށް ޕްރެޒެންޓޭޝަނެއް ލިސްޓް ކުރިއެވެ. ޕަވަލް ފާހަގަކުރެއްވި ސުރުޚީއެއް ކަމަށްވާ “ޓްރާންސްޖެނިކް ގަސްގަހުގައި އޮކްސެލެޓް އޮކްސިޑޭޒް އެކްސްޕްރެޝަން ވުމުން އޮކްސެލެޓް އަދި އޮކްސެލެޓް އުފައްދާ ފަންގަސްތަކަށް ދިފާޢުވެއެވެ”. އޭނާގެ ވައިރަސް ދިރާސާތަކުން ޕަވަލްއަށް އެނގުނު ގޮތުގައި ވިލްޓް ފަންގަސް އިން އޮކްސަލިކް އެސިޑް ދޫކުރަނީ ޗެސްޓްނަޓް ފަތް މަރާލައި ހަޖަމުކުރަން ފަސޭހަ ގޮތަކަށެވެ. ޕަވަލްއަށް ވިސްނުނު ގޮތުގައި ޗެސްޓްނަޓް އަމިއްލައަށް އޮކްސެލެޓް އޮކްސިޑޭޒް (އޮކްސެލެޓް ފަޅާއަރުވާލާ ހާއްސަ ޕްރޮޓީނެއް) އުފެއްދިދާނެ ނަމަ، ދެން އެއަށް ދިފާއު ކުރެވިދާނެ އެވެ. އޭނާ ބުންޏެވެ: “އެއީ އަހަރެންގެ ޔޫރެކާ މޮމެންޓް.”
އެނގިފައިވާ ގޮތުގައި ގިނަ ގަސްގަހާގެހިތަކުގައި އޮކްސެލެޓް އޮކްސިޑޭޒް އުފެއްދުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ ޖީނެއް ހުރެއެވެ. އެ ތަގުރީރު ދިން ދިރާސާވެރިޔާގެ ފަރާތުން ޕަވަލްއަށް ލިބުނީ ހަނޑުލުގެ ވައްތަރެކެވެ. ގްރެޖުއޭޓް ދަރިވަރު ލިންޑާ ޕޮލިން މެކްގިގަން ވަނީ ޗެސްޓްނަޓް ދަރިފުޅުގެ ތެރެއަށް ޖީންތައް ލޯންޗު ކުރުމަށް “ޖީން ގަން” ޓެކްނޮލޮޖީ ރަނގަޅުކޮށް، އެއީ ދަރިފުޅުގެ ޑީއެންއޭ އަށް ވައްދާލެވޭނެ ކަމުގެ އުންމީދުގަ އެވެ. އެ ޖީން ވަގުތީ ގޮތުން ދަރިފުޅުގެ ތެރޭގައި ހުރި ނަމަވެސް އޭގެ ފަހުން ގެއްލިގެން ދިޔައެވެ. މި އުސޫލު ދޫކޮށް ދިރާސާ ޓީމުން ބަދަލުވީ މީގެ މާގިނަ ދުވަސްތަކެއް ކުރިން އެހެން ޖަރާސީމުތަކުގެ ޑީއެންއޭ ކަނޑާލައި އެ ޖަރާސީމުތަކުގެ ޖީންތައް ވައްދައިގެން އުސޫލެއް އުފެއްދި ބެކްޓީރިއާ އަކަށެވެ. ގުދުރަތުގައި މައިކްރޯއޮގަނައިޒްމަންޓްތަކުން ޖީންތައް އިތުރުކޮށް، ހޯސްޓަށް ބެކްޓީރިއަލް ކާނާ އުފެއްދުމަށް މަޖުބޫރުވެއެވެ. ޖެނެޓިސްޓުން މި ބެކްޓީރިއާއަށް އަރައިގަތީ ސައިންސްވެރިޔާ ބޭނުންވާ ކޮންމެ ޖީނެއް ވެސް މި ބެކްޓީރިއާ އަށް ވައްދައިގެންނެވެ. މެކްގިގަންއަށް ލިބުނީ ޗެސްޓްނަޓް އެމްބްރިއޯތަކަށް އިތުބާރުހުރި ގޮތެއްގައި ހަނޑުލުގެ ޖީންތަކާއި މާކެރ ޕްރޮޓީންތައް އިތުރުކުރުމުގެ ގާބިލްކަމެވެ. މައިކްރޯސްކޯޕެއްގެ ދަށުން ޕްރޮޓީން އިރެޑިއޭޓް ކުރުމުން، ޕްރޮޓީން ފެހި އަލި ދޫކުރާނެ ކަމަށާއި، މިއީ ކާމިޔާބު އިންސަރޓް ވެފައިވާކަން ދޭހަވާ ކަމެކެވެ. (އެ ޓީމުން ވަރަށް އަވަހަށް މާކެރ ޕްރޮޓީން ބޭނުންކުރުން ހުއްޓާލީ- އެއްވެސް މީހަކު ބޭނުން ނުވީ ދިއްލާނެ ގަހެއް.) މޭނާޑް މި އުސޫލަށް ކިޔާފައިވަނީ “ދުނިޔޭގެ އެންމެ ރީތި އެއްޗެއް” ކަމަށެވެ.
ވަގުތު ފާއިތުވަމުން ދިޔަ ވަރަކަށް މޭނާޑް އާއި ޕަވަލް ޗެސްޓްނަޓް އެސެމްބްލީ ލައިނެއް ހެދިއިރު، މިހާރު އެ ލައިނަކީ 1960 ގެ އަހަރުތަކުގެ ޝަރަފުވެރި ބްރިކް އެންޑް މޯޓަރ ފޮރެސްޓްރީ ރިސާޗް އިމާރާތެއްގެ ބައެއް ފަންގިފިލާތަކުގެ އިތުރުން ސްޕާކްލިން އާ އޮފް ކެމްޕަސް “ބަޔޯޓެކް އެކްސެލެރޭޓަރ” ފެސިލިޓީއާ ހަމައަށް ފުޅާވެފައިވާ ލައިނެކެވެ. މި ޕްރޮސެސްގައި ފުރަތަމަ ހިމެނެނީ ޖެނެޓިކަލީ އެއްގޮތް ސެލްތަކުން ޖަރާސީމު އުފެދޭ ދަރިފުޅުތައް ހޮވައި (ލެބުން އުފައްދާ ގިނަ ބިސްތަކުން މިކަން ނުކުރާތީ ކްލޯން އުފެއްދުމަކީ ބޭކާރު ކަމެއް) ހަނޑުލުގެ ޖީންތައް ވައްދައިގެންނެވެ. އަގަރ ފަދައިން އެމްބްރިއޮނިކް ސެލްތަކަކީ އަލްގޭ އިން ނަގާ ޕުޑިންގ އެއް ފަދަ މާއްދާއެކެވެ. އެ ދަރިފުޅު ގަހަކަށް ބަދަލުކުރުމުގެ ގޮތުން ދިރާސާވެރިން ވަނީ ގްރޯތް ހޯރމޯން އިތުރުކޮށްފަ އެވެ. މުރަކަ ނެތް ކުދިކުދި ޗެސްޓްނަޓް ގަސްތައް ހުންނަ އެތައް ސަތޭކަ ކިއުބް ބީދައިން ޕްލާސްޓިކް ކޮންޓެއިނަރުތައް ވަރުގަދަ ފްލޫރެސްސެންޓް ބޮކިއެއްގެ ދަށުގައި ޝެލްފެއްގައި ބަހައްޓާލެވޭނެ އެވެ. އެންމެ ފަހުން ސައިންސްވެރިން ވަނީ ރޫޓިން ހޯރމޯން ޖަހައި، އެމީހުންގެ އަސްލު ގަސްތައް ބިން ފުރިފައިވާ ތަށިތަކުގައި އިންދައި، ފިނިހޫނުމިން ކޮންޓްރޯލް ކުރެވޭ ގްރޯތް ޗެމްބަރެއްގައި ބަހައްޓާފައެވެ. ހައިރާންވާން ޖެހޭ ކަމެއް ނެތް ލެބޯޓްރީގައި ހުރި ގަސްތައް ބޭރުގައި ހުންނަނީ ދަށް ހާލަތެއްގަ އެވެ. އެހެންކަމުން ދިރާސާވެރިން ވަނީ އެތަކެތި ވަލު ގަސްތަކާ ޖޯޑުކޮށްގެން ދަނޑުގައި ޓެސްޓް ކުރުމަށް ހަރު ނަމަވެސް އަދިވެސް ދިފާއުވާ ނަމޫނާތައް އުފައްދާފައެވެ.
މީގެ ދެ ހޫނު މޫސުމެއް ކުރިން ޕަވަލްގެ ލެބުގައި ގްރެޖުއޭޓް ދަރިވަރެއް ކަމަށްވާ ހަނާ ޕިލްކީ އަހަންނަށް މިކަން ކުރާނެ ގޮތް ދައްކާލިއެވެ. އޭނާ އާލާކުރީ ބެކްޓީރިއަލް ބްލައިޓް ޖެހޭ ފަންގަސް ކުޑަ ޕްލާސްޓިކް ޕެޓްރީ ޑިޝް އެއްގައި އެވެ. މި ބަންދު ފޯމުގައި ފަނޑު އޮރެންޖު ކުލައިގެ ޕެތޯޖަން ފެންނަނީ ބެނިން އަދި ގާތްގަނޑަކަށް ރީތިކޮށެވެ. އެއީ ގިނަ ބަޔަކު މަރުވެ ފަނާވުމުގެ ސަބަބެއް ކަމަށް ހީކުރަން ދަތިއެވެ.
ބިންމަތީގައި އޮތް ޖިރާފް ބިންމަތީގައި ކުޑަކޮށް ގުދުވެ، ކުޑަ ގަހެއްގެ ފަސް މިލިމީޓަރުގެ ބައި ފާހަގަކޮށް، ސްކަލްޕެލް އިން ސީދާ ތިން ވަޅި ޖަހައި، ޒަޚަމްގައި ބްލައިޓް އުނގުޅާފައިވެ އެވެ. އެތަންތަން ޕްލާސްޓިކް ފިލްމަކުން ބަންދުކޮށްލިއެވެ. އެކަމަނާ ބުނީ “އެއީ ބޭންޑް އެއިޑެއް ފަދަ ކަމެއް.” މިއީ ދިފާޢު ނުކުރެވޭ “ކޮންޓްރޯލް” ގަހަކަށް ވާތީ، އިންއޮކިއުލޭޝަން ޖަހާ ތަނުން އޮރެންޖް އިންފެކްޝަން ހަލުވިކަމާއެކު ފެތުރި، އެންމެ ފަހުން ކުދި ދަނޑިތައް ވަށާލާނެ ކަމަށް އޭނާ ލަފާކުރެއެވެ. ކުރިން ފަރުވާ ދިން ހަނޑުލުގެ ޖީންތައް ހިމެނޭ ބައެއް ގަސްތައް އަހަންނަށް ދައްކާލިއެވެ. މި އިންފެކްޝަން ޙައްދުވެފައިވަނީ ކުޑަ އަނގައާއި ކައިރި ތުނި އޮރެންޖު ކުލައިގެ ތުންފަތް ފަދަ އިންސިޝަން އަށެވެ.
2013 ވަނަ އަހަރު މެއިނާޑް އާއި ޕަވަލް ޓްރާންސްޖެނިކް ރިސާޗްގައި ލިބުނު ކާމިޔާބީ އިއުލާން ކުރި: އެމެރިކާގެ ޗެސްޓްނަޓް ބަލި ފެނުނުތާ 109 އަހަރު ފަހުން، ވިލްޓިން ފަންގަސްގެ ބޮޑެތި ޑޯޒްތަކުން ހަމަލާދިން ނަމަވެސް، އަމިއްލައަށް ދިފާއުވާހެން ހީވާ ޓްރީސް އުފެއްދި އެވެ. އެމީހުންގެ ފުރަތަމަ އަދި އެންމެ ދީލަތި ޑޯނަރުގެ ޝަރަފުގައި އޭނާ ގާތްގަނޑަކަށް 250،000 ޑޮލަރު އިންވެސްޓް ކުރިއިރު، ދިރާސާވެރިން ގެންދަނީ އޭނާގެ ނަމުން ގަސްތަކަށް ނަން ކިޔަމުންނެވެ. މިއަށް ކިޔަނީ ޑާލިންގ 58 އެވެ.
އެމެރިކަން ޗެސްޓްނަޓް ފައުންޑޭޝަންގެ ނިއުޔޯކް ޗެޕްޓަރުގެ އަހަރީ ބައްދަލުވުން އޮތީ 2018 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހުގެ ވާރޭ ވެހޭ ހޮނިހިރު ދުވަހެއްގައި ނިއު ޕަލްޓްޒްގެ ބޭރުގައި ހުންނަ ކުޑަކުޑަ ހޮޓަލެއްގަ އެވެ. މި ބައްދަލުވުމަކީ ބައެއް ގޮތްގޮތުން ސައިންޓިފިކް ބައްދަލުވުމެއް އަދި ބައެއް ގޮތްގޮތުން ޗެސްޓްނަޓް ބަދަލުކުރުމުގެ ބައްދަލުވުމެކެވެ. ކުޑަ މީޓިން ރޫމެއްގެ ފަހަތުގައި މެމްބަރުން ބަދަލުކުރަމުން ދިޔައީ ނަޓްސް ފުރިފައިވާ ޒިޕްލޮކް ކޮތަޅުތަކެކެވެ. މި ބައްދަލުވުމަކީ 28 އަހަރު ތެރޭގައި ޑާލިންގް ނުވަތަ މޭނާޑް ހާޒިރުނުވި ފުރަތަމަ ފަހަރެވެ. ސިއްހީ މައްސަލަތަކުގެ ސަބަބުން ދެމީހުންވެސް ދުރުކޮށްލެވުނެވެ. "އަހަރެމެން މިކަން ކުރަމުން އަންނަތާ އެހާ ގިނަ ދުވަސް ވެއްޖެ، އަދި ގާތްގަނޑަކަށް ކޮންމެ އަހަރަކު ވެސް މަރުވެފައިވާ މީހުންނަށްޓަކައި ހިމޭން ވެފައި ތިބޭ،" ކްލަބުގެ ރައީސް އެލެން ނިކޮލްސް އަހަންނަށް ކިޔައިދިނެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މޫޑު އަދިވެސް އޮތީ އުންމީދީ ގޮތަކަށް: ޖެނެޓިކަލީ މަޑީފައިޑް ގަސް ވަނީ އަހަރުތަކެއް ވަންދެން ބުރަ ސޭފްޓީ އެންޑް އެފިސިކޭޝަން ޓެސްޓްތަކުން ފާސްވެފައެވެ.
އެ ޗެޕްޓަރުގެ މެމްބަރުން ވަނީ ނިއުޔޯކް ސްޓޭޓްގައި ދިރިއުޅޭ ކޮންމެ ބޮޑު ޗެސްޓްނަޓް ގަހެއްގެ ހާލަތާ ބެހޭ ތަފްސީލީ ތައާރަފެއް ދީފަ އެވެ. ޕިލްކީ އާއި ގްރެޖުއޭޓް އެހެން ދަރިވަރުން ވަނީ ޕޮލެން އެއްކޮށް ރައްކާކުރާނެ ގޮތާއި، ގޭތެރޭގެ ލައިޓްތަކުގެ ދަށުގައި ޗެސްޓްނަޓް އިންދައި، ގަސްތަކުގެ އުމުރު ދިގުކުރުމަށް ބްލައިޓް އިންފެކްޝަން އިން ބިން ފުރާނެ ގޮތް ތައާރަފްކޮށްފަ އެވެ. ގިނަ ބަޔަކު ޕޮލިނޭޓްކޮށް އަމިއްލައަށް ގަސް އިންދައިގެން އުޅޭ ކަޝްމީރު މޭމަތީގައި ތިބި މީހުން ޒުވާން ސައިންސްވެރިންނާ ސުވާލު ކުރި އެވެ.
މި ޗެޕްޓަރަށް ނުރަސްމީ ޔުނީފޯމެއް ކަމަށް ހީވާ އެއްޗެއް ލައިގެން ބޮވެލް ތަޅުގައި ޖައްސާލީ: ޖީންސްގެ ތެރޭގައި ޖަހާފައިވާ ނެކްލައިން ގަމީހެކެވެ. އޭނާގެ އެއް ވިސްނުމެއްގައި ކުރާ ކަމެއް- ހަރބް ޑާލިންގްގެ ޗެސްޓްނަޓް އަލުން ހޯދުމުގެ އަމާޒުގެ ވަށައިގެން އިންތިޒާމްކޮށްފައިވާ ތިރީސް އަހަރުގެ ކެރިއަރެއް- އެކަޑަމިކް ސައިންސްވެރިންގެ ތެރޭގައި މަދުން ނަމަވެސް، ގިނައިން ދިރާސާތައް ކުރަނީ ފަސް އަހަރުގެ ފަންޑިންގ ސައިކަލެއްގައެވެ. ޕަވަލްގެ އެންވަޔަރަންމަންޓަލް ސައިންސް އެންޑް ފޮރެސްޓްރީ ޑިޕާޓްމަންޓުގެ އެކުވެރިއެއް ކަމަށްވާ ޑޮން ލިއޮޕޯލްޑް އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދިނީ “އޭނާއަކީ ވަރަށް ސަމާލު އަދި ޑިސިޕްލިންޑް މީހެކެވެ.” "އޭނާ ފަރުދާ އަޅަނީ. އެހާ ގިނަ ކަންތައްތަކުން އޭނާގެ ސަމާލުކަން ގެއްލިފައެއް ނުވޭ. އެންމެ ފަހުން ދިރާސާ ކުރިއަރާއިރު ސްޓޭޓް ޔުނިވާސިޓީ އޮފް ނިއުޔޯކް (ސުނީ) ގެ އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރުން އޭނާއާ ގުޅައިގެން ޔުނިވާސިޓީއަށް ފައިދާ ލިބޭނެ ގޮތަށް އޭނާގެ ގަހުގެ ޕޭޓެންޓެއް ހޯދުމަށް އެދުނެވެ.
އެކަމަކު އޭނާ އެމީހުންނަށް އިންޒާރު ދިނީ: ފަންނީ ގިނަ ހުރަސްތަކުން އަރައިގަތުމަށް ފަހު، ޖެނެޓިކަލީ މަޑީފައިޑް ގަސްތަކަށް މިހާރު އެންމެ ބޮޑު ގޮންޖެހުމެއް ކުރިމަތިވެދާނެ: އެމެރިކާ ސަރުކާރެވެ. މީގެ ހަފްތާއެއްހާ ދުވަސް ކުރިން ޕަވަލް ވަނީ ޖެނެޓިކަލީ މަޑީފައިޑް ގަސްގަހާގެހި ފާސްކުރުމުގެ ޒިންމާ އުފުލާ އެމެރިކާގެ ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް އެގްރިކަލްޗާގެ އެނިމަލް އެންޑް ޕްލާންޓް ހެލްތު އިންސްޕެކްޝަން ސާވިސްއަށް ގާތްގަނޑަކަށް 3،000 ޞަފްޙާގެ ފައިލެއް ހުށަހަޅާފައެވެ. މިއީ އެ އިދާރާގެ ރުހުން ދިނުމުގެ ޕްރޮސެސް ފެށޭ ކަމެއް: އެޕްލިކޭޝަން ރިވިއުކޮށް، އާންމުންގެ ހިޔާލު ހޯދައި، ތިމާވެށްޓަށް ކުރާ އަސަރުތަކުގެ ބަޔާނެއް ތައްޔާރުކޮށް، އަލުން އާންމުންގެ ހިޔާލު ހޯދައި ނިންމުމެއް ނިންމުމެވެ. މި މަސައްކަތަށް އެތައް އަހަރެއް ނަގާފާނެއެވެ. އެއްވެސް ގޮތެއް ނުނިންމާނަމަ އެ މަޝްރޫއު ހުއްޓުމަކަށް އަތުވެދާނެ އެވެ. (ފުރަތަމަ އާންމު ކޮމެންޓް ޕީރިއަޑް އަދި ހުޅުވާފައެއް ނުވެއެވެ.)
ޖެނެޓިކަލީ މަޑީފައިޑް ނަޓްސްގެ ކާބޯތަކެތީގެ ރައްކާތެރިކަން ޗެކްކުރެވޭނެ ގޮތަށް ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަނަށް އެހެން ޕެޓިޝަންތައް ހުށަހެޅުމަށް ދިރާސާވެރިން ރާވާފައިވާއިރު، ޖެނެޓިކަލީ މަޑީފައިޑް ހުރިހާ ގަސްގަހާގެހިތަކަށް ލާޒިމުކުރާ ފެޑެރަލް ޕެސްޓިސައިޑް ގާނޫނުގެ ދަށުން މި ގަހުގެ ތިމާވެއްޓަށް ކުރާ އަސަރު އެންވަޔަރަންމަންޓަލް ޕްރޮޓެކްޝަން އެޖެންސީން މުރާޖައާ ކުރާނެ އެވެ. ބަޔޮލޮޖިކަލް އެވެ. “މިއީ ސައިންސަށް ވުރެ މާ ކޮމްޕްލިކޭޓެޑް ކަމެއް!” ބެލުންތެރިންގެ ތެރެއިން މީހަކު ބުންޏެވެ.
"އާނ." ޕަވަލް އެއްބަސްވިއެވެ. “ސައިންސް އަކީ ޝައުގުވެރި ކަމެއް. އެއީ މާޔޫސް ކަމެއް.” (ފަހުން އޭނާ އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދިނީ: "ތަފާތު ތިން އިދާރާއެއްގެ ސުޕަވައިޒަރީއަކީ އޯވަރކިލްއެއް. އެއީ ހަގީގަތުގައި ތިމާވެށި ހިމާޔަތްކުރުމުގައި އާ އުފެއްދުންތައް މަރާލާ ކަމެކެވެ.")
އެމީހުންގެ ގަހަކީ ރައްކާތެރި ގަހެއްކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަށްޓަކައި ޕަވަލްގެ ޓީމުން ވަނީ އެކި ޓެސްޓްތައް ހަދާފައެވެ. އެމީހުން މާމުއިގެ ޕޮލެން އަށް އޮކްސެލެޓް އޮކްސިޑޭޒް ކާންދިނެވެ. އެމީހުން ވަނީ ފަސްގަނޑުގައި ފައިދާހުރި ފަންގަސްތައް ބޮޑުވާ މިންވަރު މިންކޮށްފައެވެ. އެމީހުން ފަތްތައް ފެނުގައި ބާއްވައިގެން ތ. އެއްވެސް ދިރާސާއަކުން ނޭދެވޭ އަސަރެއް ނުފެނުނު- ހަގީގަތުގައި ޖެނެޓިކަލީ މަޑީފައިޑް ޑައިޓްގެ ޕާފޯމަންސް ބަދަލު ނުކުރެވި ހުންނަ ބައެއް ގަސްތަކުގެ ފަތަށް ވުރެ ރަނގަޅެވެ. ސައިންސްވެރިން އެ ނަޓްސް ތަހުލީލު ކުރުމަށް އޯކް ރިޖް ނޭޝަނަލް ލެބޯޓްރީ އާއި ޓެނެސީގެ އެހެން ލެބޯޓްރީތަކަށް ފޮނުވިއިރު، ބަދަލު ނުކުރެވޭ ގަސްތަކުން އުފައްދާ ނަޓްސް އާއި އެއްވެސް ތަފާތެއް ނުފެނެ އެވެ.
މިފަދަ ނަތީޖާތަކުން ރެގިއުލޭޓަރުންނަށް ޔަގީންކަން ލިބިދާނެ އެވެ. އެމީހުން ގާތްގަނޑަކަށް ޔަގީނުންވެސް ޖީއެމްއޯއާ ދެކޮޅު އެކްޓިވިސްޓުންގެ ހިތްހަމަޖެހުން ނުލިބޭނެ އެވެ. މޮންސަންޓޯގެ ރިޓަޔާޑް ސައިންސްވެރިއެއް ކަމަށްވާ ޖޯން ޑައުހަރޓީ ވަނީ ޕަވަލްއަށް ކޮންސަލްޓިންގެ ހިދުމަތް ހިލޭ ފޯރުކޮށްދީފަ އެވެ. މި އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކަށް އޭނާ ކިޔާފައިވަނީ “އިދިކޮޅު” އެވެ. ދުރު ގުޅުން ހުރި ބާވަތްތަކުގެ މެދުގައި ޖީންތައް ބަދަލުކުރުމުން ގުދުރަތީ ގަސްގަހާގެހި ފަހަނައަޅައި "ސުޕަ ވީޑް" އެއް އުފެއްދުމާއި، ނުވަތަ ހޯސްޓް އަށް މެދުވެރިވެދާނެ ބޭރު ޖީންތައް ތައާރަފްވުން ފަދަ ނޭދެވޭ ނަތީޖާތަކެއް ކުރިމަތިވާނެ ކަމަށް ތިމާވެށީގެ ޖަމިއްޔާތަކުން އިންޒާރު ދެ އެވެ. އަދި ކުންފުނިތަކުން ޕޭޓެންޓް ހޯދުމާއި ޖަރާސީމުތައް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް ޖެނެޓިކް އިންޖިނިއަރިން ބޭނުން ކުރާތީ ކަންބޮޑުވެ އެވެ.
މިވަގުތު ޕަވަލް ވިދާޅުވީ ސީދާ ސިނާއަތުގެ މަސްދަރުތަކުން އެއްވެސް ފައިސާއެއް ނުލިބޭ ކަމަށާއި، ލެބޯޓްރީއަށް ފައިސާ ހަދިޔާ ކުރުމަކީ "ގުޅިފައިވާ ކަމެއް ނޫން" ކަމަށް ވިދާޅުވެ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް “އިންޑިޖެނަސް އެންވަޔަރަންމަންޓަލް ނެޓްވޯކް” ކިޔާ ޖަމިއްޔާއެއްގެ އޯގަނައިޒާ ބްރެންޑާ ޖޯ މެކްމަނާމާ ވަނީ 2010 ވަނަ އަހަރު މޮންސަންޓޯއިން ޗެސްޓްނަޓް ފައުންޑޭޝަނާއި އެ ފައުންޑޭޝަންގެ ޕާޓްނަރ އެޖެންސީ ނިއުޔޯކަށް ދިން އެއްބަސްވުމަކަށް އިޝާރާތްކޮށްފައެވެ. (ޕަވަލް ވިދާޅުވީ މޮންސަންޓޯ ހިމެނޭ ގޮތަށް ސިނާއަތުގެ ކޮންޓްރިބިއުޝަންތަކަކީ ޖުމްލަ ވޯކް ކެޕިޓަލްގެ %4 އަށްވުރެ މަދު އަދަދެއް ކަމަށެވެ.) މެކްމަނާމާ ޝައްކުކުރާ ގޮތުގައި މޮންސަންޓޯ (2018 ވަނަ އަހަރު ބަޔަރ އިން ގަތް) ސިއްރުން ޕޭޓެންޓް ހޯދުމަށް މަސައްކަތް ކުރަނީ ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި ގަހުގެ އިޓަރޭޝަނެއް ކަމަށް ފެންނަ ކަންކަމަށް ތާއީދުކޮށްގެންނެވެ. އަމިއްލަ އެދުން ކުޑަ މަޝްރޫއެކެވެ. “މޮންސަން އަކީ ހުރިހާ ކަމެއްވެސް ނުބައި މީހެއް” ތެދުތެދަށް ޝަބާނާ ބުންޏެވެ.
ޕަވަލް ވިދާޅުވީ 2010 ވަނަ އަހަރުގެ އެއްބަސްވުމުގައިވާ ޕޭޓެންޓްގެ މުއްދަތު ހަމަވެފައިވާ ކަމަށާއި، އޭނާގެ ގަހުގެ ތަފްސީލު ސައިންޓިފިކް ލިޓަރޭޗަރގައި ހާމަކޮށްގެން، އެ ގަހުގެ ޕޭޓެންޓް ނުކުރެވޭނެކަން ކަށަވަރުކޮށްފައިވާ ކަމަށެވެ. އެކަމަކު މިކަމުން ހުރިހާ ކަންބޮޑުވުމެއް ފިލައިގެން ނުދާނެކަން އޭނާއަށް ވިސްނުނެވެ. އޭނާ ބުނީ “އަހަންނަށް އެނގޭ މީހަކު ބުނާނެ ތިޔައީ ހަމައެކަނި މޮންސަންޓޯއަށް ބެއިޓް އެއް ކަމަށް.” “ކޮންކަމެއް ކުރެވޭނީ؟ ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނެތް.”
މީގެ ފަސް އަހަރު ވަރަކަށް ކުރިން އެމެރިކަން ޗެސްޓްނަޓް ފައުންޑޭޝަންގެ ލީޑަރުން ނިންމީ ހަމައެކަނި ހައިބްރިޑައިޒޭޝަން އިން އެމީހުންގެ އަމާޒުތައް ހާސިލް ނުކުރެވޭނެ ކަމަށާއި އެހެންކަމުން ޕަވަލްގެ ޖެނެޓިކް އިންޖިނިއަރިން ޕްރޮގްރާމް ގަބޫލުކުރި ކަމަށެވެ. މި ނިންމުމުގެ ސަބަބުން ބައެއް ޚިޔާލުތަފާތުވުންތައް އުފެދުނެވެ. ބަފަލޯގައި ހުންނަ އެންޓި ޖީން އިންޖިނިއަރިން ޖަމިއްޔާއެއް ކަމަށްވާ ގްލޯބަލް ޖަސްޓިސް އިކޮލޮޖީ ޕްރޮޖެކްޓް (ގްލޯބަލް ޖަސްޓިސް ޕްރޮޖެކްޓް) އާ ހަވާލާދީ ފައުންޑޭޝަންގެ މެސެޗުސެޓްސް-ރޯޑް އައިލެންޑް ޗެޕްޓަރުގެ ރައީސް ލޮއިސް ބްރެއޯލްޓް-މެލިކަން 2019 ވަނަ އަހަރުގެ މާޗް މަހު އިސްތިއުފާ ދެއްވި އެވެ. ޖަސްޓިސް އިކޯލޮޖީ ޕްރޮޖެކްޓް) ގެ ޙުއްޖަތް؛ އޭނާގެ ފިރިމީހާ ޑެނިސް މެލިކަން ވެސް ބޯޑުން ވަކިވެވަޑައިގެންނެވި އެވެ. ޑެނިސް އަހަރެންނަށް ކިޔައިދިން ގޮތުގައި އެ ދެމަފިރިން ވަކިން ބޮޑަށް ކަންބޮޑުވީ ޕަވަލްގެ ޗެސްޓްނަޓްސް އަކީ "ޓްރޯޖަން ހޯސް" އެއް ކަމަށް ސާބިތުވެދާނެތީ އެވެ.
ދަނޑުވެރިކަމުގެ އިގްތިސާދީ މާހިރެއް ކަމަށްވާ ސޫޒަން އޮފޫޓް 2018 ވަނަ އަހަރު ފަޅު ބަޔޯޓެކްނޮލޮޖީއާ ބެހޭ ދިރާސާތައް ކުރި ނޭޝަނަލް އެކަޑަމީ އޮފް ސައިންސަސް، އިންޖިނިއަރިން އެންޑް މެޑިސިން ކޮމިޓީގެ ޗެއާމަންގެ މަގާމު އަދާކުރައްވަ އެވެ. “ކުޅީގެ ޖާޒީ އަގަކީ ކޮބައިތޯ؟” އެކަމަނާ ސުވާލު ކުރެއްވި، މައްސަލައެއްގެ މިސާލެއްގެ ގޮތުން، އެ ޕްރޮސެސް ހައްލު ނުވި އެވެ. “ފަޅުތަކުގެ އަމިއްލަ މެރިޓްތަކެއް ހުރެއެވެ؟ އިންޓަރވެންޝަން ނިންމުންތައް ނިންމުމުގައި މިކަމަށް ރިއާޔަތްކުރުމުގެ އަޚްލާޤީ ވާޖިބެއް އަޅުގަނޑުމެންގެ މައްޗަށް އެބައޮތްތޯ؟”
އަޅުގަނޑު ވާހަކަ ދެއްކި ގިނަ ސައިންސްވެރިންނަށް ޕަވަލްގެ ގަސްތަކާ މެދު ކަންބޮޑުވާންވީ ސަބަބެއް ނެތެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ޗެސްޓްނަޓް ވިލްޓް އަކީ އެއް ހުޅުވުމުގެ ރަސްމިއްޔާތެއްކަން ސާބިތުވެފައިވެ އެވެ. "އަހަރެމެން އަބަދުވެސް ތައާރަފް ކުރަމުން މިދަނީ އާ ފުރިހަމަ ޖަރާސީމުތަކެއް،" ނިއުޔޯކުގެ މިލްބްރޫކްގައި ހުންނަ ކެރީ އިކޯސިސްޓަމް އިންސްޓިޓިއުޓްގެ ފަޅު އިކޯލޮޖިސްޓެއް ކަމަށްވާ ގޭރީ ލޮވެޓް ވިދާޅުވި އެވެ. “ޖެނެޓިކަލީ މަޑީފައިޑް ޗެސްޓްނަޓްގެ އަސަރު ވަރަށް ކުޑަ.”
ޔުނިވާސިޓީ އޮފް ވިސްކޮންސިން-މެޑިސަން އިން ދާދި ފަހުން ރިޓަޔާ ކުރި ފަޅު އިކޯލޮޖިސްޓެއް ކަމަށްވާ ޑޮނަލްޑް ވޯލާ ވަނީ އިތުރަށް ކުރިއަށް ގޮސްފަ އެވެ. އޭނާ އަހަރެންނަށް ކިޔައިދިނީ "އެއްފަރާތުން ރިސްކާއި އިނާމާ ދެމެދު ކުޑަކޮށް ބެލެންސް ކަނޑައަޅަން. އަނެއްކޮޅުން އަހަރެން ހަމައެކަނި ރިސްކްތަކަށް ބޮލުގައި ރިއްސާތީ." މި ޖެނެޓިކަލީ މަޑީފައިޑް ގަހަކީ ފަޅުރަށަށް ނުރައްކަލަކަށް ވެދާނެ އެވެ. މިއާ ޚިލާފަށް “އިނާމުގެ ތިރީގައިވާ ޞަފްޙާގައި ހަމަ ސިންކު ފުރިފައި ހުރެއެވެ.” އޭނާ ވިދާޅުވީ ވިލްޓިންގ އަށް ދެކޮޅު ހަދާ ޗެސްޓްނަޓެއް އާޚިރުގައި މި ހަނގުރާމަވެރި ފަޅު ކާމިޔާބު ކުރާނެ ކަމަށެވެ. ރައްޔިތުން ބޭނުންވަނީ އުއްމީދެއް. ރައްޔިތުން ބޭނުންވަނީ ރަމްޒުތަކެވެ. ”
ޕަވަލް މަޑުމައިތިރިކަމާއެކު ހުންނަން ފަށާ ނަމަވެސް ޖެނެޓިކް އިންޖިނިއަރިންއާ މެދު ޝައްކުކުރާ މީހުން އޭނާ ތެޅިފޮޅިދާނެ އެވެ. އޭނާ ބުންޏެވެ: “އެމީހުން އަހަންނަށް މާނައެއް ނުކުރެއެވެ.” “އެއީ ސައިންސްގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ބައެއް ނޫން.” އިންޖިނިއަރުން ރަނގަޅު ކާރު ނުވަތަ ސްމާޓްފޯނު އުފައްދާއިރު އެއްވެސް މީހަކު ޝަކުވާއެއް ނުކުރާތީ އޭނާ ބޭނުންވަނީ ރަނގަޅަށް ފަރުމާކޮށްފައިވާ ގަސްތަކުގައި ހުރި ގޯހެއް އެނގެންނެވެ. “މިއީ އެހީތެރިވެދެވޭނެ ވަސީލަތެއް،” ޕަވަލް ބުންޏެވެ. “ކީއްވެތަ މި ޓޫލް ބޭނުން ނުކުރެވޭނެ ކަމަށް ބުނަނީ؟ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފިލިޕްސް ސްކްރޫޑްރައިވަރެއް ބޭނުން ކުރެވޭނެ، އެކަމަކު އާދައިގެ ސްކްރޫޑްރައިވަރެއް ނޫން، އަދި އެއާ ޚިލާފަށް؟”
2018 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހުގެ ކުރީކޮޅު އަޅުގަނޑު ޕަވަލްއާއެކު ސައިރަކިއުސްގެ ދެކުނުގައި އޮންނަ މަޑު ފީލްޑް ސްޓޭޝަނަކަށް ދިޔައީމެވެ. އޭނާ އުންމީދު ކުރެއްވީ އެމެރިކާގެ ޗެސްޓްނަޓް ބާވަތުގެ މުސްތަގުބަލު ކުރިއަރާނެ ކަމަށެވެ. އެތަނަކީ ގާތްގަނޑަކަށް ފަޅު ތަނަކަށް ވާއިރު، މިއީ ގަސް ހެދުމަށް ހުއްދަ ދީފައިވާ މަދު ތަންތަނުގެ ތެރެއިން އެއް ތަނެވެ. ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން ދޫކޮށްލާފައިވާ ރިސާޗް ޕްރޮޖެކްޓެއްގެ އުފެއްދުމެއް ކަމަށްވާ ޕައިން އާއި ލާޗްގެ އުސް ޕްލާންޓޭޝަންތައް އިރުމައްޗަށް ތިރިވެ، ވައިރޯޅިއާ ދުރަށް ޖެހި، އެ ސަރަހައްދަށް ކުޑަކޮށް ފިނިފެންމަލެއް ލިބެ އެވެ.
ޕަވަލްގެ ލެބޯޓްރީގެ ދިރާސާވެރިޔާ އެންޑްރޫ ނިއުހައުސް މިހާރު ވެސް ދަނީ ސައިންސްވެރިންނަށް އެންމެ ރަނގަޅު އެއް ގަސް ކަމަށްވާ ދެކުނު ވާޖިނިއާގެ ވަލު ޗެސްޓްނަޓެއް އުފެއްދުމުގެ މަސައްކަތް ކުރަމުންނެވެ. ގާތްގަނޑަކަށް 25 ފޫޓު އުސްމިނުގައި ހުންނަ މި ގަހަކީ ރެންޑަމްކޮށް ތަރުތީބުކޮށްފައިވާ ޗެސްޓްނަޓް ބަގީޗާއެއްގައި 10 ފޫޓު އުސްމިނުގެ ދިރޭތަކެތީގެ ފެންސެއް ވަށައިގެން ހެދިފައިވާ ގަހެކެވެ. ސްކޫލް ދަބަސް އޮތީ ގަހުގެ ބައެއް ގޮފިތަކުގެ ކޮޅުތަކުގައި ބަނދެފައެވެ. ނިއުހައުސް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި އެތެރޭގެ ޕްލާސްޓިކް ކޮތަޅު ތާށިވެފައި އޮތީ ޖޫން މަހު ސައިންސްވެރިން އެޕްލައިކުރި ޑާލިން 58 ޕޮލެންގައި ކަމަށާއި ބޭރުގެ މެޓަލް މެޝް ކޮތަޅުގައި ކުކުޅުތައް ބޮޑުވާ ބުރުތަކާ ދުރުކޮށްފައިވެ އެވެ. މުޅި ސެޓަޕް ވެސް އޮތީ އެމެރިކާގެ ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް އެގްރިކަލްޗާގެ ހަރުކަށި ބެލުމުގެ ދަށުގަ އެވެ؛ ޑިރެގިއުލޭޝަންގެ ކުރިން ފެންސްގައި ނުވަތަ ދިރާސާކުރާ ފަރާތުގެ ލެބޯޓްރީގައި ޖެނެޓިކަލީ ޖީންތައް އިތުރުކޮށްފައިވާ ގަސްތަކުން ލިބޭ ޕޮލެން ނުވަތަ ނަޓްސް އެކަހެރިކުރަން ޖެހެ އެވެ.
ނިއުހައުސް ވަނީ ގޮފިތަކުގައި ރިޓްރެކްޓެބަލް ޕްރޫނިން ޝިއާސް މެނިޕުއަލްކޮށްފަ އެވެ. ރޯނުން ދަމައިގަތުމުން ބްލޭޑް ފަޅައިގެން ގޮސް ދަބަސް ވެއްޓުނެވެ. ނިއުހައުސް އަވަހަށް ދެން ހުރި ކޮތަޅު އަޅާފައިވާ ބްރާންޗަށް ބަދަލުވެ އެ ޕްރޮސެސް ތަކުރާރު ކުރި އެވެ. ޕަވަލް ވަނީ ވެއްޓިފައިވާ ކޮތަޅުތައް އެއްކޮށް، ބަޔޯހެޒާޑަސް މެޓީރިއަލްސް ގެންގުޅޭ ފަދައިން ބޮޑު ޕްލާސްޓިކް ކުނި ކޮތަޅެއްގައި ބަހައްޓާފައެވެ.
އެނބުރި ލެބޯޓްރީއަށް ދިއުމަށްފަހު ނިއުހައުސް އާއި ހަނާ ޕިލްކީ ކޮތަޅު ހުސްކޮށް އަވަހަށް ފެހި ބުރުތަކުން މުށިކުލައިގެ ނަޓްސް ނެގިއެވެ. އެމީހުން ސަމާލުކަން ދެނީ ކަނޑިތައް ހަންގަނޑުގެ ތެރެއަށް ނުވަދެވޭތޯ ކަމަށާއި އެއީ ޗެސްޓްނަޓް ދިރާސާތަކުގައި މަސައްކަތުގެ ނުރައްކަލެއް ކަމަށެވެ. ކުރިން އެމީހުންނަށް ކަމުދިޔައީ ހުރިހާ އަގުހުރި ޖެނެޓިކަލީ މަޑީފައިޑް ނަޓްސް އެވެ. މިފަހަރު އެންމެ ފަހުން އެމީހުންނަށް ލިބުނީ ވަރަށް ގިނަ އެއްޗެހި: 1،000 އަށް ވުރެ ގިނަ. “އަހަރެމެން އެންމެން މިކުރަނީ އުފާވެރި ކުދިކުދި ނެށުންތަކެއް،” ޕިރްކީ ބުންޏެވެ.
އެދުވަހުގެ މެންދުރު ފަހުގެ ވަގުތެއްގައި ޕަވަލް ޗެސްޓްނަޓް ގެންގޮސް ލޮބީގައި ހުރި ނީލް ޕެޓަރސަންގެ އޮފީހަށް ދިޔައެވެ. އެއީ އިންޑިޖެންސް ޕީޕަލްސް ޑޭ (ކޮލަމްބަސް ޑޭ) ކަމަށާއި، އީއެސްއެފްގެ ސެންޓަރ ފޯ އިންޑިޖެންސް ޕީޕަލްސް އެންޑް އެންވަޔަރަންމަންޓްގެ އެސިސްޓެންޓް ޑިރެކްޓަރު ޕެޓަސަން ދެންމެ އެނބުރި އައީ ކެމްޕަހުގެ ކުއާޓަރަކުން ކަމަށާއި، އެތަނުގައި އޭނާ އިސްކޮށް ހުންނަވައިގެން އިންޑިޖެންސް ކާބޯތަކެތީގެ މުޒާހަރާއެއް ކުރިއަށް ގެންދިޔަ ކަމަށެވެ. އޮފީހުގައި ކޮމްޕިއުޓަރުގައި ކުޅެން އުޅެނީ އޭނާގެ ދެދަރިންނާއި ކޮއްކޮއެވެ. އެންމެން ފަޅައިގެން ގޮސް ނަޓްސް ކެއީއެވެ. “އެމީހުން އަދިވެސް ތިބީ ތަންކޮޅެއް ފެހިކޮށް،” ހިތާމައާއެކު ޕަވަލް ބުންޏެވެ.
ޕަވަލްގެ ހަދިޔާއަކީ މަލްޓި ޕާޕަސް ހަދިޔާއެކެވެ. އޭނާ އޮށް ބެހުމުގެ އުންމީދުގައި ޕެޓަސަންގެ ނެޓްވޯކް ބޭނުންކޮށްގެން އާ ސަރަހައްދުތަކުގައި ޗެސްޓްނަޓް އިންދައި، މަދު އަހަރުތަކެއްގެ ތެރޭގައި ޖެނެޓިކަލީ މަޑީފައިޑް ޕޮލެން ލިބޭނެ އެވެ. އަދި ފަންނުވެރި ޗެސްޓްނަޓް ޑިޕްލޮމެސީއެއްގައި ވެސް އޭނާ އުޅުއްވި އެވެ.
2014 ވަނަ އަހަރު އީއެސްއެފް އިން ޕެޓަސަން ވަޒީފާއަށް ނެގިއިރު، ޕަވަލް ތަޖުރިބާ ކުރަމުން ދިޔައީ ޖެނެޓިކަލީ އިންޖިނިއަރިން ގަސްތަކެއްކަން އެނގުނު އިރު، އެ ގަސްތައް ހުރީ އޮނޮންޑާގާ ނޭޝަން ރެޒިޑެންޓް ޓެރިޓަރީއާ މަދު މޭލެއްހާ ދުރުގަ އެވެ. ދެވަނަ ތަން ހުންނަނީ ސިރަކިއުސްގެ ދެކުނުން މަދު މޭލެއްހާ ދުރުގައި އޮންނަ ފަޅުގައެވެ. ޕެޓަރސަންއަށް ވިސްނުނު ގޮތުގައި މި މަޝްރޫޢު ކާމިޔާބު ވެއްޖެނަމަ ބަލިތަކަށް ދިފާޢުވުމުގެ ޖީންތައް އެންމެ ފަހުން ބިމަށް ވަދެ އެތަނުގައި ބާކީ ހުރި ޗެސްޓްނަޓްތަކާ ހުރަސްކޮށް، އޮނޮޑާގާގެ އައިޑެންޓިޓީއަށް މުހިންމު ފަޅު ބަދަލުވެގެންދާނެއެވެ. އަދި ދިވެހި ޖަމާއަތްތަކުގެ ބައެއް ހިމެނޭ ގޮތަށް އެކްޓިވިސްޓުން އެހެން ތަންތަނުގައި ޖެނެޓިކަލީ މަޑީފައިޑް ޖަރާސީމުތަކާ ދެކޮޅު ހަދަމުންދާ ކަންބޮޑުވުންތަކެއް ވެސް އޭނާ އަޑުއަހާފައިވެ އެވެ. މިސާލަކަށް 2015 ވަނަ އަހަރު ޔޫރޮކް ގަބީލާއިން އުތުރު ކެލިފޯނިއާގައި ޖީއެމްއޯ ރިޒާވް ކުރުން މަނާކުރީ އެ ގަބީލާގެ ބާވަތްތަކާއި ސެލްމޮން މަސްވެރިކަން ތަޣައްޔަރުވެދާނެތީ ކަންބޮޑުވާތީ އެވެ.
"އަހަންނަށް ވިސްނޭ މިއީ އަހަރެމެންނަށް މިތަނުގައި ދިމާވި ކަމެއްކަން؛ އަހަރެމެން އެންމެ ކުޑަމިނުން ވާހަކައެއް ދައްކަން ޖެހޭނެ،" ޕެޓަރސަން އަހަންނަށް ކިޔައިދިނެވެ. އީއެސްއެފް އިން 2015 ވަނަ އަހަރު ބޭއްވި އެންވަޔަރަންމަންޓަލް ޕްރޮޓެކްޝަން އެޖެންސީގެ ބައްދަލުވުމުގައި ޕަވަލް ވަނީ ނިއުޔޯކުގެ ދަރިފަސްކޮޅުގެ މެމްބަރުންނަށް ރަނގަޅަށް ރިހާސްކޮށްފައިވާ ތަގުރީރެއް ދެއްވާފައެވެ. ތަގުރީރަށް ފަހު ޕެޓަރސަން ހަނދާން ކޮށްދެއްވީ ބައެއް ލީޑަރުން ވިދާޅުވީ “އަޅުގަނޑުމެން ގަސް އިންދަންވީ!” އެމީހުންގެ ޖޯޝުން ޕެޓަރސަން ހައިރާންވިއެވެ. އޭނާ ބުންޏެވެ: “އަހަރެން ހީވެސް ނުކުރަން.”
ނަމަވެސް ފަހުން ދެއްކި ވާހަކަތަކުން އެނގުނު ގޮތުގައި އޭގެ ތެރެއިން މަދު ބަޔަކު ޗެސްޓްނަޓް ގަހުގެ ސަގާފީ ސަގާފަތުގައި އަދާކުރި ދައުރު ހަގީގަތުގައި ހަނދާން އެބަހުއްޓެވެ. ޕެޓަރސަންގެ ފޮލޯއަޕް ރިސާޗުން އޭނާއަށް އެނގުނު ގޮތުގައި އިޖުތިމާއީ ހަމަނުޖެހުންތަކާއި އިކޯލޮޖިކަލް ޑިސްޓްރަކްޝަން އެއްފަހަރާ ހިނގަމުންދާ ދުވަސްވަރެއްގައި އެމެރިކާ ސަރުކާރުން ފުޅާދާއިރާއެއްގައި ފޯސްޑް ޑިމޮބިލައިޒޭޝަން އަދި އެސިމިލޭޝަން ޕްލޭނެއް ތަންފީޒު ކުރަމުންދާ ކަމަށާއި ބަލިމަޑުކަން އައިސްފައިވާ ކަމަށެވެ. އެހެން ގިނަ ކަންތައްތަކެކޭ އެއްފަދައިން އެ ސަރަހައްދުގެ ލޯކަލް ޗެސްޓްނަޓް ސަގާފަތް ވަނީ ނެތިގެން ގޮސްފައެވެ. އަދި ޖެނެޓިކް އިންޖިނިއަރިންއާ ބެހޭ ގޮތުން ދެކޭ ގޮތް ވަރަށް ބޮޑަށް ތަފާތު ކަމަށް ވެސް ޕެޓަރސަން ވިދާޅުވި އެވެ. އޮނޯޑާގެ ލެކްރޮސް ސްޓިކް އުފައްދާ ކުންފުނި އަލްފީ ޖެކްސް އަކީ ޗެސްޓްނަޓް ލަކުޑިން ދަނޑި ހަދަން ކެތްމަދުވެފައިވާ އަދި މި މަޝްރޫއަށް ތާއީދުކުރާ ފަރާތެކެވެ. އަނެއް ބަޔަކު ދެކޭ ގޮތުގައި އެ ނުރައްކާ މާ ބޮޑު ކަމަށާއި އެހެންކަމުން ގަސްތަކާ ދެކޮޅު ހަދަ އެވެ.
މި ދެ މަޤާމު ޕެޓަރސަންއަށް ވިސްނެއެވެ. އޭނާ ދާދިފަހުން އަހަރެން ގާތު ބުނީ “އެއީ ފޯނަކާއި އަހަރެންގެ ދަރިފުޅު ފަދަ ކަމެއް.” އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި އޭނާގެ ދަރިފުޅު ސްކޫލުން ގެއަށް އަންނަނީ ކޮރޯނާ ވައިރަސްގެ ސަބަބުންނެވެ. "އެއްދުވަހަކު އަހަރެން ހުރިހާ ގޮތަކުން ވެސް ދިޔައީ؛ އެމީހުންނާ ގުޅުން ބަހައްޓަން، އެމީހުން ދަސްކުރަމުން އެބަދޭ. އަނެއް ދުވަހު، ކަހަލަ ގޮތަކަށް، އެކަންކަމުން ސަލާމަތްވެލަމާ ހިނގާށެވެ." އެކަމަކު ޕަވަލްއާ އެކު އަހަރުތަކެއް ވަންދެން މަޝްވަރާ ކުރުމުން އޭނާގެ ޝައްކު ބަލިކަށިވި އެވެ. މީގެ މާގިނަ ދުވަހެއް ނުވެ އޭނާއަށް އެނގުނު ގޮތުގައި 58 ޑާލިން ގަހުގެ އެވްރެޖް ދަރިފަސްކޮޅުގައި ތައާރަފް ކުރެވިފައިވާ ޖީންތައް ނުހުންނާނެ ކަމަށާއި އޭގެ މާނައަކީ އަސްލު ވަލު ޗެސްޓްނަޓްތައް ފަޅުތެރޭގައި ހެދިބޮޑުވަމުންދާނެ ކަމަށެވެ. ޕެޓަސަން ވިދާޅުވީ މިކަމުގެ ސަބަބުން ބޮޑު މައްސަލައެއް ނައްތާލެވުނު ކަމަށެވެ.
އޮކްޓޯބަރު މަހު އަޅުގަނޑުމެންގެ ދަތުރުގައި އޭނާ އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދިން ގޮތުގައި ޖީއެމް ޕްރޮޖެކްޓަށް ފުރިހަމައަށް ސަޕޯޓް ނުދެވުނު ސަބަބަކީ ޕަވަލް ގަހާއި މުއާމަލާތްކުރާ މީހުންނާ މެދު ނުވަތަ ގަހާއި މުއާމަލާތްކުރާ މީހުންނާ މެދު ކަންބޮޑުވާކަން ނޭނގޭތީ އެވެ. “އަހަންނަކަށް ނޭނގެ އޭނާއަށްޓަކައި އޮތީ ކޮން އެއްޗެއް ކަމެއް،” ޕެޓަސަން އޭނާގެ މޭގައި ފިރުމާލަމުން ބުނެލިއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ އިންސާނާ އާއި ޗެސްޓްނަޓާ ދެމެދު އޮންނަ ގުޅުން އަލުން އާލާކުރެވޭނަމަ، މިގަސް އަލުން ހޯދަން ޖެހޭ ކަމަށެވެ.
މިކަމަށްޓަކައި އޭނާ ބުނީ ޕަވަލް އޭނާއަށް ދިން ނަޓްސް ބޭނުންކޮށްގެން ޗެސްޓްނަޓް ޕުޑިންގް އާއި ތެޔޮ ހެދުމަށް ރާވާފައިވާ ކަމަށެވެ. އޭނާ މި ކެއުންތައް އޮނޮންޑާގާގެ ސަރަހައްދަށް ގެނެސް، އެ ކެއުންތަކުގެ ގަދީމީ ރަހަތައް އަލުން ހޯދުމަށް ދައުވަތު ދޭނެ އެވެ. އޭނާ ބުނީ "އުންމީދު ކުރަން އެހެން، އެއީ ދުވަސްވީ ރައްޓެއްސަކާ ސަލާމް ކުރާ ކަހަލަ ކަމެއް. ހަމައެކަނި ބޭނުންވަނީ އެންމެ ފަހުން މަޑުކުރި ތަނުން ބަހަށް އަރަން."
ޖެނުއަރީ މަހު ޓެމްޕްލްޓަން ވޯލްޑް ޗެރިޓީ ފައުންޑޭޝަނުން ޕަވަލްއަށް 3.2 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ހަދިޔާއެއް ލިބިފައިވާއިރު، އެ ހަދިޔާގެ ސަބަބުން ރެގިއުލޭޓަރީ އެޖެންސީތަކުގައި ދަތުރުކޮށް، ޖެނެޓިކްސް އިން ފެށިގެން މުޅި ލޭންޑްސްކޭޕް މަރާމާތުގެ ހަގީގީ ހަގީގަތަށް ރިސާޗް ފޯކަސް ފުޅާކުރުމުގައި ޕަވަލް ކުރިއަށް ދެވޭނެ އެވެ. ސަރުކާރުން އޭނާއަށް ނިޢުމަތެއް ދީފިނަމަ، ޕަވަލް އާއި އެމެރިކަން ޗެސްޓްނަޓް ފައުންޑޭޝަންގެ ސައިންސްވެރިން އެ ނިޢުމަތް މާ ފޮޅެން ދޫކޮށްލަން ފަށާނެއެވެ. ޕޮލެން އާއި އޭގެ އިތުރު ޖީންތައް އެހެން ގަސްތަކުގެ އިންތިޒާރުގައި ހުރި ކޮންޓެއިނަރުތަކުގެ މައްޗަށް އުދުއްސާ ނުވަތަ ބްރަޝްކޮށް، ޖެނެޓިކަލީ މަޑީފައިޑް ޗެސްޓްނަޓްތަކުގެ ނަސީބު ކޮންޓްރޯލް ކުރެވިފައިވާ ތަޖުރިބާގެ މާހައުލުން މިނިވަންވާނެ އެވެ. ދަނޑުގައި ވެސް އަދި ލެބޯޓްރީގައި ވެސް ޖީން ބެލެހެއްޓޭނެ ކަމަށް ގަބޫލުކޮށްފިނަމަ، މިއީ ޔަގީން ކަމެއް ނޫން، އަދި ފަޅުތެރޭގައި ފެތުރިގެންދާނެ ކަމެއް- މިއީ ސައިންސްވެރިން އެދޭ ނަމަވެސް ރެޑިކަލްސް ބިރުގަންނަ އިކޯލޮޖިކަލް ނުކުތާއެކެވެ.
ޗެސްޓްނަޓް ގަހެއް ރިލެކްސްކޮށްފައި ހުރުމަށްފަހު، އެއްޗެއް ގަނެވޭނެ ހެއްޔެވެ؟ އާދެ، ނިއުހައުސް ބުނީ އެއީ ޕްލޭން ކަމަށެވެ. ކޮންމެ ހަފްތާއަކު ވެސް ގަސް ލިބޭނީ ކޮން އިރަކުތޯ ދިރާސާވެރިންނާ ސުވާލުކޮށްފައިވެ އެވެ.
ޕަވަލް، ނިއުހައުސް އަދި އޭނާގެ އެކުވެރިން ދިރިއުޅޭ ދުނިޔޭގައި މުޅި ގައުމު އެމީހުންގެ ގަހަށް އިންތިޒާރު ކުރަމުންދާ ކަމުގެ އިހުސާސް ކުރެވެން ފަސޭހަ އެވެ. ނަމަވެސް ރިސާޗް ފާމުން އުތުރަށް ކުޑަ ދުރުމިނެއްގައި ޑައުންޓައުން ސައިރަކިއުސް ތެރެއިން ދުއްވާލުމަކީ އެމެރިކާގެ ޗެސްޓްނަޓް ގެއްލުނު ފަހުން ތިމާވެއްޓާއި މުޖުތަމައަށް އައިސްފައިވާ ފުން ބަދަލުތަކެއް ހަނދާންކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. ޗެސްޓްނަޓް ހައިޓްސް ޑްރައިވް ހުންނަނީ ސިރަކިއުސްގެ އުތުރުގައި އޮންނަ ކުޑަ ރަށެއްގަ އެވެ. އެއީ ފުޅާ ޑްރައިވްވޭތަކާއި، ރީތި ލޯންތަކާއި، ދޭތެރެ ދޭތެރެއިން ކުރިމަތީ ގޯތިތެރެއިން ކުދިކުދި ޒީނަތްތެރި ގަސްތައް ޖަހާފައިވާ އާދައިގެ މީހުން ދިރިއުޅޭ މަގެވެ. . ލަކުޑި ކުންފުނިން ޗެސްޓްނަޓް ދިރުވާކަށް ނުޖެހެ އެވެ. ޗެސްޓްނަޓްގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ އަމިއްލަ ދަނޑުވެރިކަމުގެ އިގްތިސާދު މުޅިން ނެތިގެން ގޮސްފި އެވެ. މާ ހަރު ބުރުތަކުން މަޑު އަދި ފޮނި ނަޓްސް ގާތްގަނޑަކަށް އެއްވެސް މީހަކު ނުނެރެ އެވެ. ވަލުތެރެއިން އެއްވެސް އެއްޗެއް ގެއްލިފައި ނުވާކަން ވެސް ގިނަ މީހުންނަށް ނޭނގިދާނެ އެވެ.
އަހަރެން ހުއްޓިފައި އޮނޮންޑާގާ ލޭކް ކައިރީގައި ޕިކްނިކް ޑިނަރ އެއް ކެއީ ހުދުކުލައިގެ ބޮޑު އަޅި ގަހުގެ ހިޔަލުގައި. އެ ގަހުގައި ވަނީ ގަދަ ފެހިކުލައިގެ އަޅިކުލައިގެ ބޯރަރުތަކެކެވެ. އަހަންނަށް ފެންނަނީ ގަހުގައި ސޫފިތަކުން ހަދާފައިވާ ލޯވަޅުތަކެވެ. ފަތްތައް ގެއްލެން ފަށައި، އޭގެ ދެތިން އަހަރު ފަހުން މަރުވެ ވެއްޓިދާނެ އެވެ. ހަމައެކަނި މެރީލޭންޑްގައި ހުންނަ އަހަރެންގެ ގެއިން މިތަނަށް އައުމަށްޓަކައި، މަގުމަތީގައި ހުރި ހުސް ޕިޗްފޯކް ގޮފިތައް އުފުލިފައި ހުރި އެތައް ހާސް މަރުވެފައިވާ އަޅި ގަސްތަކެއް ކައިރިން ދުއްވައިގަތީމެވެ.
އެޕަލަޗިއާގައި އެ ކުންފުނިން ވަނީ ބިޓްލާވާގެ ބޮޑު ސަރަހައްދަކުން ގަސްތައް ސްކްރޭޕްކޮށް ތިރީގައި ކޮލެއް ހޯދުމަށް މަސައްކަތްކޮށްފަ އެވެ. ކޯލް ގައުމުގެ ހިތާއި ކުރީގެ ޗެސްޓްނަޓް ގައުމުގެ ހިތާއި ދިމާވެއެވެ. އެމެރިކަން ޗެސްޓްނަޓް ފައުންޑޭޝަނުން މަސައްކަތް ކުރީ ދޫކޮށްލާފައިވާ ކޮލުގެ މައިންތަކުގައި ގަސް އިންދާ ޖަމިއްޔާތަކާ ގުޅިގެން ކަމަށާއި، މިހާރު ޗެސްޓްނަޓް ގަސް ހެދެނީ ކާރިސާގެ އަސަރު ކުރި އެތައް ހާސް އަކަމީޓަރުގެ ބިމެއްގަ އެވެ. މި ގަސްތަކަކީ ބެކްޓީރިއަލް ބްލައިޓް އަށް ދިފާއުވާ ހައިބްރިޑްތަކުގެ ބައެއް ނަމަވެސް، އެއްދުވަހަކު ގަދީމީ ފަޅު ޖަޔަންޓްތަކާ ވާދަކުރެވޭނެ އާ ޖީލެއްގެ ގަސްތަކާ އެއް މާނައަކަށް ވެދާނެ އެވެ.
މިދިޔަ މެއި މަހު ޖައްވުގައި ކާބަން ޑައިއޮކްސައިޑްގެ މިންވަރު ފުރަތަމަ ފަހަރަށް މިލިއަނަކަށް 414.8 ބައި ވަނީ އަރާފައެވެ. އެހެން ގަސްތަކެކޭ އެއްފަދައިން އެމެރިކާގެ ޗެސްޓްނަޓްގެ ފެން ނޫން ބަރުދަނަކީ ގާތްގަނޑަކަށް ކާބަންގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބައި އެވެ. ބިމެއްގައި ހެދިދާނެ މަދު އެއްޗަކުން ބޮޑުވަމުން އަންނަ ޗެސްޓްނަޓް ގަހަކަށް ވުރެ އަވަހަށް ވައިގެ ތެރެއިން ކާބަން ޖަހައިގަނެވޭނެ އެވެ. މިކަން ވިސްނައިގެން މިދިޔަ އަހަރު ވޯލް ސްޓްރީޓް ޖާނަލްގައި ޝާއިއުކުރި ލިޔުމެއްގައި ލަފާދީފައިވަނީ “އަނެއްކާވެސް ޗެސްޓްނަޓް ފާމެއް ބާއްވަން” ކަމަށެވެ.